Οι επτά άξονες του ΣΕΤΕ για την επόμενη μέρα ανοίγουν τη μεγάλη συζήτηση: υποδομές, εργαζόμενοι, χωροταξικό, βιωσιμότητα, τεχνολογία και πραγματική διαχείριση προορισμών
Ο ελληνικός τουρισμός βρίσκεται ξανά στο κέντρο της δημόσιας συζήτησης. Όχι επειδή λείπουν οι αφίξεις. Όχι επειδή χάθηκε η δυναμική. Αλλά επειδή η ίδια η επιτυχία του κλάδου αρχίζει πλέον να απαιτεί κάτι πολύ πιο δύσκολο από την προβολή: απαιτεί στρατηγική.
Στην Ανοιχτή Συνεδρίαση της 34ης Τακτικής Γενικής Συνέλευσης του ΣΕΤΕ, η νέα πρόεδρος του Συνδέσμου, Αγάπη Σμπώκου, έθεσε το πλαίσιο για τον νέο κύκλο του ελληνικού τουρισμού. Επτά άξονες δράσης, με κεντρικό ζητούμενο έναν τουρισμό πιο βιώσιμο, πιο ανταγωνιστικό, πιο ποιοτικό και περισσότερο συνδεδεμένο με την πραγματική οικονομία και τις τοπικές κοινωνίες.
Το ερώτημα, όμως, δεν είναι αν ο ελληνικός τουρισμός μπορεί να συνεχίσει να μεγαλώνει. Το ερώτημα είναι αν μπορεί να μεγαλώνει χωρίς να εξαντλεί τους προορισμούς, χωρίς να πιέζει τους εργαζόμενους, χωρίς να μετατρέπει τις τοπικές κοινωνίες σε σκηνικό και χωρίς να στηρίζεται μόνο στο ισχυρό brand της χώρας.
Ο τουρισμός δεν είναι μόνο αφίξεις – είναι υποδομές, άνθρωποι και αντοχές
Ο πρώτος μεγάλος άξονας αφορά τη διαχείριση και ανάπτυξη των προορισμών. Και εδώ βρίσκεται η ουσία. Δεν μπορεί μια χώρα να μιλά για ποιοτικό τουρισμό όταν σε πολλούς προορισμούς οι βασικές υποδομές πιέζονται στα όριά τους. Δρόμοι, λιμάνια, αεροδρόμια, ύδρευση, αποχέτευση, διαχείριση απορριμμάτων, κυκλοφορία, στάθμευση, στέγαση εργαζομένων. Αυτά δεν είναι λεπτομέρειες. Είναι ο σκελετός πάνω στον οποίο στηρίζεται ολόκληρο το τουριστικό προϊόν.
Η φέρουσα ικανότητα κάθε περιοχής δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ενοχλητική τεχνική έννοια. Είναι το όριο ανάμεσα στην ανάπτυξη και στην υπερφόρτωση. Αν ένας προορισμός δεν αντέχει άλλο, δεν τον σώζει κανένα διαφημιστικό σποτ. Αν ο επισκέπτης πληρώνει ακριβά αλλά συναντά κορεσμό, ταλαιπωρία και υποδομές άλλης εποχής, τότε το πρόβλημα επιστρέφει ως πλήγμα στην εικόνα της χώρας.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε και στους ανθρώπους του τουρισμού. Σωστά. Γιατί ο τουρισμός δεν παράγεται από λογότυπα, εκθέσεις και καμπάνιες. Παράγεται από εργαζόμενους, επαγγελματίες, μικρές και μεγάλες επιχειρήσεις, ανθρώπους που κρατούν όρθια την εμπειρία του επισκέπτη.
Το ανθρώπινο δυναμικό δεν είναι συγκυριακό πρόβλημα μιας δύσκολης σεζόν. Είναι δομική πρόκληση. Συνδέεται με τη δημογραφία, την εποχικότητα, τη στέγαση, την εκπαίδευση, τις δεξιότητες, τις αμοιβές και την ελκυστικότητα των τουριστικών επαγγελμάτων. Αν ο εργαζόμενος δεν μπορεί να ζήσει αξιοπρεπώς στον τόπο όπου εργάζεται, τότε κανένα αφήγημα περί «φιλοξενίας» δεν αρκεί.
Χωροταξικό, βραχυχρόνιες μισθώσεις και ανταγωνιστικότητα: τα δύσκολα είναι μπροστά
Ο ΣΕΤΕ έβαλε στο τραπέζι και το ζήτημα του Ειδικού Χωροταξικού Σχεδίου για τον Τουρισμό. Πρόκειται για ένα από τα πιο κρίσιμα θεσμικά ζητήματα των επόμενων ετών. Διότι από αυτό θα κριθεί πού, πώς και με ποιους όρους θα αναπτύσσεται ο τουρισμός.
Ο απερχόμενος πρόεδρος του Συνδέσμου, Γιάννης Παράσχης, στάθηκε στις ενστάσεις για το πλαφόν νέων επενδύσεων, τη μεθοδολογία υπολογισμού της φέρουσας ικανότητας, τις αρτιότητες και τις νέες εισφορές στο πράσινο ταμείο, ειδικά σε μια περίοδο που ήδη υπάρχει τέλος ανθεκτικότητας.
Εδώ βρίσκεται μια βασική αντίφαση της ελληνικής πραγματικότητας. Όλοι μιλούν για στρατηγική, αλλά η χώρα εξακολουθεί να κινείται χωρίς ένα ολοκληρωμένο master plan για τον τουρισμό. Όλοι αναγνωρίζουν ότι ο τουρισμός είναι κεντρικός πυλώνας της οικονομίας, αλλά οι αποφάσεις συχνά λαμβάνονται αποσπασματικά, με καθυστερήσεις, επικαλύψεις και ασαφείς κανόνες.
Στο ίδιο πλαίσιο μπαίνει και η αγορά των βραχυχρόνιων μισθώσεων. Δεν μπορεί να υπάρχει τουριστική ανάπτυξη δύο ταχυτήτων: από τη μία οι οργανωμένες επιχειρήσεις με κανόνες, φορολογία, υποχρεώσεις και λειτουργικές προδιαγραφές, και από την άλλη μια αγορά που αναπτύσσεται ταχύτατα, επηρεάζει τις τιμές στέγασης και αλλάζει τη φυσιογνωμία ολόκληρων περιοχών.
Το ζητούμενο δεν είναι να δαιμονοποιηθεί η βραχυχρόνια μίσθωση. Το ζητούμενο είναι να μπει σε καθαρό πλαίσιο. Με φορολογική ισορροπία, ελέγχους, κανόνες λειτουργίας και σεβασμό στις τοπικές κοινωνίες.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει στον τουρισμό – αλλά δεν αντικαθιστά το σχέδιο
Στη συζήτηση μπήκε έντονα και η τεχνολογία. Η τεχνητή νοημοσύνη, τα δεδομένα, οι ψηφιακές πλατφόρμες και τα νέα εργαλεία αλλάζουν ήδη τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζεται, πωλείται και βιώνεται το τουριστικό προϊόν.
Η τεχνολογία μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση ζήτησης, στην προσωποποιημένη εμπειρία, στη μείωση κόστους, στην καλύτερη εξυπηρέτηση και στην ανάλυση δεδομένων. Μπορεί να κάνει τις επιχειρήσεις πιο αποδοτικές και τους προορισμούς πιο έξυπνους.
Όμως η τεχνολογία δεν μπορεί να κρύψει τις αδυναμίες. Δεν υποκαθιστά τις υποδομές. Δεν λύνει από μόνη της το πρόβλημα της στέγασης των εργαζομένων. Δεν διορθώνει την απουσία χωροταξικού σχεδιασμού. Δεν αντικαθιστά τη συνεργασία κράτους, αυτοδιοίκησης και ιδιωτικού τομέα.
Η τεχνητή νοημοσύνη είναι εργαλείο. Όχι άλλοθι.
Το brand Ελλάδα δεν αρκεί αν η εμπειρία αρχίσει να φθείρεται
Το «brand Ελλάδα» παραμένει ισχυρό. Η χώρα διαθέτει φυσικό κάλλος, ιστορία, πολιτισμό, φιλοξενία, γαστρονομία, ποικιλομορφία και αναγνωρισιμότητα. Αυτά είναι μεγάλα συγκριτικά πλεονεκτήματα.
Αλλά κανένα brand δεν είναι αιώνιο αν δεν στηρίζεται σε πραγματική ποιότητα. Η εικόνα της Ελλάδας δεν χτίζεται μόνο στις διεθνείς εκθέσεις. Χτίζεται στο αεροδρόμιο, στο λιμάνι, στον δρόμο, στην καθαριότητα, στην εξυπηρέτηση, στην ασφάλεια, στην τιμή, στην εμπειρία, στη σχέση του επισκέπτη με τον τόπο.
Αν η χώρα συνεχίσει να αντιμετωπίζει τον τουρισμό ως αυτόματο μηχανισμό εσόδων, κινδυνεύει να χάσει το πιο πολύτιμο κεφάλαιό της: την εμπιστοσύνη.
Η επόμενη μέρα του ελληνικού τουρισμού δεν μπορεί να είναι απλώς περισσότερες αφίξεις, περισσότερες κλίνες και περισσότερα ρεκόρ. Πρέπει να είναι καλύτερο προϊόν, καλύτερη διαχείριση, καλύτερες υποδομές, καλύτερες συνθήκες εργασίας, μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και πιο δίκαιη σχέση με τις τοπικές κοινωνίες.
Η τελική αλήθεια
Ο ελληνικός τουρισμός βρίσκεται πράγματι σε θέση ισχύος. Αλλά η θέση ισχύος δεν είναι εγγύηση. Είναι προειδοποίηση.
Αν η Ελλάδα σχεδιάσει σοβαρά, μπορεί να περάσει από τον τουρισμό της ποσότητας στον τουρισμό της ποιότητας. Αν συνεχίσει να κινείται με αποσπασματικές αποφάσεις, καθυστερήσεις και επικοινωνιακά συνθήματα, τότε το σημερινό πλεονέκτημα μπορεί να γίνει αυριανό βάρος.
Γιατί ο τουρισμός δεν καταρρέει μόνο όταν πέφτουν οι αφίξεις.
Καταρρέει και όταν οι προορισμοί δεν αντέχουν άλλο.