Η φερόμενη αμερικανική πρόταση 15 σημείων προς το Ιράν δεν συνιστά απλώς ένα πλαίσιο αποκλιμάκωσης. Αποτελεί, στην ουσία της, ένα συνολικό σχέδιο γεωπολιτικού επανακαθορισμού της ιρανικής ισχύος: αποπυρηνικοποίηση, απομείωση της πυραυλικής αποτροπής, αποσύνδεση από το δίκτυο των περιφερειακών συμμάχων και ταυτόχρονα θεσμική δέσμευση ότι το Στενό του Ορμούζ δεν θα μετατραπεί σε μοχλό πίεσης απέναντι στη Δύση και στις παγκόσμιες αγορές.
Με άλλα λόγια, η Ουάσιγκτον δεν ζητά μόνο τεχνικές παραχωρήσεις. Ζητά από την Τεχεράνη να αποδεχθεί μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας στη Μέση Ανατολή, στην οποία το Ιράν θα παραμείνει κράτος, αλλά όχι αυτόνομος στρατηγικός πόλος. Γι’ αυτό και το χάσμα παραμένει τόσο βαθύ: επειδή η διαπραγμάτευση δεν αφορά μόνο το πυρηνικό πρόγραμμα, αλλά το ίδιο το μοντέλο ισχύος του ιρανικού καθεστώτος.
Τι πραγματικά επιδιώκουν οι ΗΠΑ
Πίσω από τις λέξεις «μηδενικός εμπλουτισμός», «ενισχυμένοι έλεγχοι» και «περιορισμοί στο πυραυλικό πρόγραμμα» κρύβεται ένας σαφής στρατηγικός στόχος: να αφαιρεθούν από το Ιράν όλα εκείνα τα εργαλεία που του επιτρέπουν να λειτουργεί ως αναθεωρητική δύναμη στην περιοχή. Το πυρηνικό πρόγραμμα είναι το πιο ορατό στοιχείο, αλλά όχι το μόνο. Το βαλλιστικό οπλοστάσιο, οι περιφερειακοί πληρεξούσιοι, η δυνατότητα πίεσης στις θαλάσσιες οδούς και κυρίως η ικανότητα της Τεχεράνης να επιβάλλει κόστος στους αντιπάλους της είναι το πραγματικό πεδίο της σύγκρουσης. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει μια συμφωνία που δεν θα περιορίζει απλώς το Ιράν· θα το επανατοποθετεί σε καθεστώς ελεγχόμενης ισχύος.
Γιατί το Ορμούζ είναι ισότιμο με τα πυρηνικά
Η ειδική αναφορά στα Στενά του Ορμούζ αποκαλύπτει τον οικονομικό πυρήνα της κρίσης. Το Ορμούζ δεν είναι απλώς ένας διάδρομος ναυσιπλοΐας· είναι ένας από τους βασικούς κόμβους της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας. Οποιαδήποτε ιρανική δυνατότητα να απειλήσει ή να ελέγξει την ελεύθερη ροή πετρελαίου και LNG μετατρέπει αμέσως μια περιφερειακή κρίση σε παγκόσμιο σοκ τιμών, ναυτασφαλίσεων, εφοδιασμού και στρατηγικών αποθεμάτων. Συνεπώς, όταν οι ΗΠΑ ζητούν ανοικτό Ορμούζ, δεν ζητούν απλώς αποφυγή έντασης. Ζητούν να αφαιρεθεί από το Ιράν ένα από τα ισχυρότερα γεωοικονομικά του όπλα. Αυτό εξηγεί γιατί η ναυσιπλοΐα, η ενέργεια και η πυρηνική διαπραγμάτευση εμφανίζονται πλέον ως ενιαίο πακέτο.
Γιατί η Τεχεράνη δύσκολα θα το δεχθεί
Για το ιρανικό καθεστώς, η πυρηνική τεχνογνωσία, η πυραυλική ισχύς και το δίκτυο των συμμάχων του δεν είναι αποσπασματικά εργαλεία. Είναι ο μηχανισμός επιβίωσής του. Αποτελούν την ασφαλιστική δικλείδα απέναντι τόσο σε εξωτερική στρατιωτική πίεση όσο και σε εσωτερική αποσταθεροποίηση. Εάν η Τεχεράνη αποδεχθεί πλήρη αποδόμηση αυτών των συντελεστών, ουσιαστικά αποδέχεται να περάσει από καθεστώς περιφερειακής αποτροπής σε καθεστώς στρατηγικής ευαλωτότητας. Αυτό ακριβώς κάνει το αμερικανικό σχέδιο εξαιρετικά δύσκολο να γίνει αποδεκτό, εκτός αν συνοδευθεί από εγγυήσεις πολύ ισχυρότερες από μια απλή άρση κυρώσεων. Με απλά λόγια, η Ουάσιγκτον προσφέρει οικονομική ανακούφιση, αλλά ζητά σε αντάλλαγμα τον σκληρό πυρήνα της ιρανικής ισχύος.
Το σχέδιο των 15 σημείων δεν είναι μια ουδέτερη ειρηνευτική πρωτοβουλία. Είναι η αμερικανική προσπάθεια να μεταφραστεί η στρατιωτική πίεση σε μόνιμη γεωπολιτική αναδιάταξη της Μέσης Ανατολής. Το ερώτημα δεν είναι αν το Ιράν θέλει μια συμφωνία. Το ερώτημα είναι αν θα δεχθεί μια συμφωνία που το αφήνει όρθιο οικονομικά, αλλά κουτσουρεμένο στρατηγικά. Και ακριβώς εκεί βρίσκεται το πραγματικό αδιέξοδο: η Ουάσιγκτον ζητά έλεγχο, η Τεχεράνη ζητά επιβίωση. Σε τέτοιες συγκρούσεις, οι διαρροές μπορεί να μιλούν για διαπραγμάτευση, αλλά η πραγματικότητα εξακολουθεί να μιλά τη γλώσσα της ισχύος.