Το «Μέρισμα Ευθύνης» δεν είναι θεωρία. Είναι η νέα στρατηγική πραγματικότητα της Ανατολικής Μεσογείου.
Η Ιστορία διδάσκει ότι οι αναθεωρητικές δυνάμεις συχνά πιστεύουν πως, διαχέοντας την απειλή, θα διαλύσουν την αντίσταση των άλλων. Το Ιράν δείχνει να επενδύει ακριβώς σε αυτή τη λογική: πυραυλικά πλήγματα, drones, πληρεξούσιες οργανώσεις, πολλαπλά μέτωπα, διάχυση φόβου και διαρκής πίεση σε ένα ευρύ γεωπολιτικό τόξο από την Ερυθρά Θάλασσα έως την Ανατολική Μεσόγειο.
Μόνο που εδώ αρχίζει η στρατηγική του ήττα.
Διότι όσο η Τεχεράνη και οι proxies της πολλαπλασιάζουν τις επιθέσεις, τόσο επιταχύνουν τη διαμόρφωση μιας νέας περιφερειακής πραγματικότητας: μιας de facto αρχιτεκτονικής συλλογικής άμυνας, χωρίς απαραίτητα ενιαία σημαία, χωρίς κατ’ ανάγκην ενιαία διοίκηση, αλλά με σαφή λειτουργική συνοχή.
Αυτό που μέχρι χθες θα παρουσιαζόταν ως αποσπασματική αντίδραση μεμονωμένων κρατών, σήμερα εξελίσσεται σε κάτι πολύ σοβαρότερο: σε ένα πλέγμα κατανεμημένης επιτήρησης, έγκαιρης προειδοποίησης, ναυτικής επιτήρησης, διαστημικής πληροφόρησης και πολυεπίπεδης αναχαίτισης. Με άλλα λόγια, σε ένα πεδίο όπου η ασφάλεια παύει να είναι αποκλειστικά εθνική υπόθεση και μετατρέπεται σε μοιρασμένη στρατηγική υποχρέωση.
Αυτό ακριβώς αποδίδει ο όρος «Μέρισμα Ευθύνης».
Κάθε κράτος που βλέπει βλήματα να υπερίπτανται του εναέριου χώρου του, κάθε δύναμη που αναγκάζεται να ενεργοποιήσει αισθητήρες, να διαθέσει πλοία, να παρακολουθήσει τροχιές, να προειδοποιήσει συμμάχους ή να αναχαιτίσει απειλές, καθίσταται μέρος ενός ευρύτερου συστήματος ασφάλειας, ακόμη και αν δεν το έχει τυπικά προσυπογράψει. Η απειλή δεν σταματά στον τελικό στόχο. Επιμερίζεται σε όλη τη διαδρομή της.
Και αυτό έχει τεράστια σημασία.
Γιατί η Ανατολική Μεσόγειος δεν μεταβάλλεται πλέον μόνο με όρους διπλωματικών συμμαχιών, αλλά και με όρους επιχειρησιακής αλληλεξάρτησης. Τα ραντάρ ενός κράτους, τα πλοία ενός άλλου, τα αντιπυραυλικά ενός τρίτου και οι δορυφορικές πληροφορίες ενός τέταρτου, αρχίζουν να παράγουν ένα κοινό αποτέλεσμα: μια συλλογική ομπρέλα προστασίας, άτυπη μεν, υπαρκτή δε.
Το κρίσιμο, μάλιστα, είναι ότι αυτή η νέα αρχιτεκτονική δεν προκύπτει από θεωρητική σύγκλιση ή από κάποια ιδεαλιστική βούληση συνεργασίας. Προκύπτει από καταναγκασμό. Από την ίδια τη φύση της απειλής. Από το γεγονός ότι όταν ένας πύραυλος περνά πάνω από πολλές χώρες, τότε καμία χώρα δεν μπορεί πλέον να προσποιείται ότι η απειλή αφορά μόνο τον τελικό αποδέκτη.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η μεγάλη πολιτική αλήθεια που ορισμένοι εξακολουθούν να υποτιμούν:
το Ιράν δεν πιέζει μόνο τους αντιπάλους του. Εκπαιδεύει την περιοχή να λειτουργεί αμυντικά ως σύστημα.
Και αυτή είναι εξέλιξη με βάθος.
Διότι οι άτυπες αρχιτεκτονικές ασφάλειας, όταν παγιώνονται μέσα από κοινές απειλές, συχνά αποκτούν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα από τις εύκολες ρητορικές συμμαχίες. Δεν στηρίζονται μόνο σε κοινές δηλώσεις. Στηρίζονται σε κοινά αντανακλαστικά. Σε κοινή επίγνωση κινδύνου. Σε κοινή ανάγκη επιβίωσης.
Γι’ αυτό και η έννοια του «Μερίσματος Ευθύνης» δεν είναι λεκτική επινόηση. Είναι αναλυτικό εργαλείο κατανόησης μιας πραγματικότητας που ήδη εγκαθίσταται μπροστά στα μάτια μας.
Η περιοχή οδηγείται, βήμα βήμα, σε ένα νέο δόγμα:
ότι η ασφάλεια δεν θα είναι πλήρης για κανέναν, αν δεν είναι επαρκής για όλους όσοι εκτίθενται στην ίδια τροχιά απειλής.
Και αυτή ακριβώς είναι η ειρωνεία της ιστορίας για την Τεχεράνη.
Επιχειρώντας να επιβάλει αποσταθεροποίηση, καταλήγει να παράγει συντονισμό.
Επιχειρώντας να διαχύσει φόβο, καταλήγει να διαμορφώνει κοινή αμυντική συνείδηση.
Επιχειρώντας να λυγίσει την περιοχή μέσω των proxies και της πυραυλικής πίεσης, καταλήγει να νομιμοποιεί την ανάγκη μιας όλο και πιο πυκνής, όλο και πιο λειτουργικής συλλογικής άμυνας.
Η Ανατολική Μεσόγειος δεν περιμένει πλέον τις επίσημες σφραγίδες για να αμυνθεί.
Η ίδια η απειλή την αναγκάζει να οργανώνεται.
Και όσο το Ιράν επιμένει στην εξαγωγή τρόμου, τόσο θα ενισχύει αυτό που υποτίθεται ότι θέλει να αποτρέψει:
τη συγκρότηση ενός περιφερειακού μετώπου ασφάλειας με κατανεμημένο κόστος, κοινή επιτήρηση και ολοένα πιο σαφές «μέρισμα ευθύνης».
Στο τέλος, ίσως το μεγαλύτερο στρατηγικό λάθος της Τεχεράνης να μην είναι οι επιθέσεις της.
Να είναι ότι, με κάθε νέα επίθεση, μαθαίνει στους άλλους να αμύνονται μαζί.