Η DP World σχεδιάζει εμπορευματικό κόμβο στην ανατολική ακτή των ΗΑΕ, καθώς ο πόλεμος με το Ιράν αποδεικνύει ότι το Τζεμπέλ Αλι μπορεί να μετατραπεί από παγκόσμιο πλεονέκτημα σε γεωγραφική παγίδα
Το Ντουμπάι δεν περιμένει πλέον την επόμενη κρίση στα Στενά του Ορμούζ. Προετοιμάζεται για αυτήν.
Η κυβέρνηση του εμιράτου και η DP World εξετάζουν την κατασκευή νέου λιμανιού και τερματικού σταθμού εμπορευματοκιβωτίων στην ανατολική ακτή των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, με άμεση πρόσβαση στον Κόλπο του Ομάν και χωρίς την ανάγκη διέλευσης από τη στενή θαλάσσια δίοδο που ελέγχει την είσοδο και την έξοδο του Περσικού Κόλπου.
Πρόκειται για μια απόφαση που υπερβαίνει κατά πολύ τα όρια μιας απλής επένδυσης στις λιμενικές υποδομές. Αποτελεί έμπρακτη παραδοχή ότι τα Στενά του Ορμούζ δεν θεωρούνται πλέον ασφαλής και δεδομένος εμπορικός δρόμος.
Το Ντουμπάι, ένας από τους ισχυρότερους παγκόσμιους κόμβους εμπορίου, ναυτιλίας, χρηματοοικονομικών υπηρεσιών και επανεξαγωγών, επιχειρεί να προστατεύσει την οικονομία του από έναν κίνδυνο που μέχρι πρόσφατα αντιμετωπιζόταν περισσότερο ως θεωρητικό σενάριο.
Τώρα ο κίνδυνος βρίσκεται μπροστά στις πύλες του.
Το Τζεμπέλ Αλι αποδείχθηκε ευάλωτο
Για δεκαετίες, το λιμάνι του Τζεμπέλ Αλι υπήρξε η καρδιά της οικονομικής εκτόξευσης του Ντουμπάι.
Γύρω από αυτό αναπτύχθηκαν ελεύθερες οικονομικές ζώνες, τεράστιες αποθήκες, βιομηχανικές εγκαταστάσεις και ένα παγκόσμιο δίκτυο διακίνησης φορτίων. Από το Τζεμπέλ Αλι περνούν εμπορεύματα που συνδέουν την Ασία με την Αφρική, την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή.
Όμως το σημαντικότερο περιουσιακό στοιχείο του Ντουμπάι έχει ένα κρίσιμο γεωγραφικό μειονέκτημα: βρίσκεται εντός του Περσικού Κόλπου.
Κάθε πλοίο που κατευθύνεται προς ή από το λιμάνι πρέπει να περάσει από τα Στενά του Ορμούζ. Αυτό σημαίνει ότι μία στρατιωτική σύγκρουση, ένας αποκλεισμός, μία σειρά επιθέσεων σε εμπορικά πλοία ή ακόμη και η απειλή πυραυλικών χτυπημάτων μπορεί να παραλύσει τη λειτουργία του.
Σύμφωνα με πληροφορίες που μεταδίδονται από διεθνή μέσα ενημέρωσης, η δραστηριότητα στο Τζεμπέλ Αλι φέρεται να μειώθηκε έως και κατά 90% με 95% κατά την περίοδο του αποκλεισμού των Στενών.
Εάν τα στοιχεία αυτά επιβεβαιώνονται, τότε η ζημιά δεν είναι απλώς επιχειρηματική. Είναι στρατηγική.
Το Ντουμπάι διαπίστωσε ότι ολόκληρο το οικονομικό του οικοδόμημα μπορεί να εξαρτάται από μία θαλάσσια λωρίδα πλάτους λίγων δεκάδων χιλιομέτρων.
Ένα λιμάνι έξω από τη γεωγραφική παγίδα
Το νέο σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία λιμενικών εγκαταστάσεων στην ανατολική ακτή των ΗΑΕ, πιθανότατα στην ευρύτερη περιοχή της Φουτζέιρα ή κοντά σε υφιστάμενους εμπορευματικούς κόμβους.
Η περιοχή βρίσκεται έξω από τα Στενά του Ορμούζ και προσφέρει άμεση πρόσβαση στον Ινδικό Ωκεανό.
Τα εμπορευματοκιβώτια θα μπορούν να εκφορτώνονται εκεί και στη συνέχεια να μεταφέρονται οδικώς προς το Ντουμπάι, το Αμπου Ντάμπι ή ακόμη και προς άλλες χώρες του Κόλπου.
Η λύση αυτή είναι ασφαλώς ακριβότερη από την απευθείας θαλάσσια μεταφορά προς το Τζεμπέλ Αλι. Απαιτεί αυτοκινητοδρόμους, σιδηροδρομικές συνδέσεις, κέντρα διανομής, αποθήκες και μεγάλες εκτάσεις υποστήριξης.
Ωστόσο, μπροστά στον κίνδυνο πλήρους διακοπής της ναυσιπλοΐας, το επιπλέον κόστος μετατρέπεται σε ασφάλιστρο επιβίωσης.
Το μήνυμα του Ντουμπάι είναι σαφές: καλύτερα μία ακριβότερη διαδρομή που λειτουργεί, παρά ένα γιγαντιαίο λιμάνι που μπορεί να αποκλειστεί μέσα σε λίγες ώρες.
Η κίνηση των πλοίων κατέρρευσε
Πριν από την πολεμική κλιμάκωση, περίπου 135 πλοία διέρχονταν καθημερινά από τα Στενά του Ορμούζ.
Μετά τις επιθέσεις, τους αποκλεισμούς και την αυξημένη στρατιωτική παρουσία, η κίνηση περιορίστηκε δραματικά. Ακόμη και μετά την προσωρινή επαναλειτουργία της διόδου, οι ημερήσιες διελεύσεις φέρονται να μην ξεπέρασαν τα 40 πλοία.
Πρόκειται για πτώση που αποτυπώνει το μέγεθος της ανασφάλειας.
Οι ναυτιλιακές εταιρείες δεν εξετάζουν μόνο αν η δίοδος είναι επισήμως ανοιχτή. Συνυπολογίζουν το κόστος των ασφαλίστρων, τον κίνδυνο επίθεσης, την πιθανότητα αιφνίδιου αποκλεισμού και την ευθύνη απέναντι στα πληρώματα.
Ένα Στενό μπορεί να είναι ανοιχτό στα χαρτιά, αλλά ουσιαστικά κλειστό για την αγορά.
Η Φουτζέιρα μετατρέπεται σε στρατηγική ασπίδα
Η Φουτζέιρα διαθέτει ήδη κρίσιμη σημασία για την ενεργειακή ασφάλεια των ΗΑΕ.
Μέσω αγωγών, μέρος της παραγωγής πετρελαίου του Αμπου Ντάμπι μεταφέρεται απευθείας στην ανατολική ακτή, ώστε να εξάγεται χωρίς τη διέλευση από το Ορμούζ.
Το ίδιο μοντέλο επιχειρείται τώρα να εφαρμοστεί και στα εμπορευματοκιβώτια.
Όμως οι υπάρχουσες εγκαταστάσεις της Φουτζέιρα και του Χορ Φακάν έχουν ήδη δεχθεί μεγάλη πίεση, καθώς φορτία που προορίζονταν για το Τζεμπέλ Αλι εκτράπηκαν προς την ανατολική ακτή.
Η συμφόρηση αυτή εξηγεί γιατί η DP World εξετάζει τη δημιουργία μιας νέας, αυτόνομης υποδομής και όχι μόνο την προσωρινή χρήση των υφιστάμενων λιμανιών.
Παράλληλα, η Gulftainer, με έδρα τη Σάρτζα, έχει ανακοινώσει σχέδιο επενδύσεων δισεκατομμυρίων δολαρίων για την επέκταση των εγκαταστάσεων στο Χορ Φακάν.
Η ανατολική ακτή των ΗΑΕ μετατρέπεται πλέον σε νέο πεδίο λιμενικού ανταγωνισμού.
Επένδυση εκατοντάδων εκατομμυρίων
Η αρχική επένδυση για το νέο λιμάνι εκτιμάται ότι θα ανέλθει σε εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια, με τη δυνατότητα σημαντικής αύξησης του προϋπολογισμού ανάλογα με τη δυναμικότητα και τις υποδομές που τελικά θα επιλεγούν.
Οι συζητήσεις μεταξύ της DP World και κυβερνητικών αξιωματούχων βρίσκονται σε εξέλιξη, χωρίς να έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί η χρηματοδότηση, η ακριβής τοποθεσία και η τελική εταιρική δομή του έργου.
Στελέχη της εταιρείας θεωρούν ότι ένας αρχικός τερματικός σταθμός θα μπορούσε να κατασκευαστεί ακόμη και μέσα σε 18 μήνες.
Το χρονοδιάγραμμα είναι εξαιρετικά φιλόδοξο για ένα τόσο σύνθετο έργο. Αποδεικνύει, όμως, και τον επείγοντα χαρακτήρα της επένδυσης.
Το Ντουμπάι δεν σχεδιάζει για το μακρινό μέλλον. Προσπαθεί να καλύψει άμεσα μία επικίνδυνη γεωστρατηγική αδυναμία.
Δεν εγκαταλείπεται το Τζεμπέλ Αλι
Η δημιουργία νέου λιμανιού δεν σημαίνει ότι το Τζεμπέλ Αλι θα εγκαταλειφθεί ή θα χάσει αμέσως τον κεντρικό του ρόλο.
Το λιμάνι διαθέτει υποδομές δεκαετιών, ένα τεράστιο βιομηχανικό και εμπορικό οικοσύστημα και δυναμικότητα που δεν μπορεί να αντικατασταθεί μέσα σε λίγους μήνες.
Το πιθανότερο είναι να δημιουργηθεί ένα διπλό σύστημα.
Το Τζεμπέλ Αλι θα συνεχίσει να αποτελεί τον βασικό εμπορευματικό κόμβο σε περιόδους ομαλότητας, ενώ το νέο λιμάνι θα λειτουργεί ως εναλλακτική πύλη, στρατηγική εφεδρεία και ασφαλιστική δικλείδα κατά τη διάρκεια κρίσεων.
Η ύπαρξη, όμως, αυτής της εναλλακτικής υποδομής θα μεταβάλει σταδιακά τις ισορροπίες.
Οι ναυτιλιακές εταιρείες ενδέχεται να επιλέγουν την ανατολική ακτή ακόμη και σε περιόδους σχετικής ηρεμίας, εάν κρίνουν ότι ο κίνδυνος στο Ορμούζ δικαιολογεί τη διαφορετική διαδρομή.
Η μεγαλύτερη αλλαγή στο εμπόριο του Κόλπου εδώ και δεκαετίες
Η απόφαση του Ντουμπάι αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης αναδιάταξης των εμπορικών και ενεργειακών διαδρομών της Μέσης Ανατολής.
Μέχρι σήμερα, κράτη και επιχειρήσεις σχεδίαζαν τις υποδομές τους θεωρώντας ότι η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ ήταν πρακτικά εγγυημένη από τη διεθνή στρατιωτική παρουσία και την ανάγκη όλων των εμπλεκόμενων πλευρών να διατηρείται ανοιχτό το πέρασμα.
Η παραδοχή αυτή καταρρέει.
Οι κυβερνήσεις του Κόλπου επενδύουν πλέον σε αγωγούς, λιμάνια, σιδηροδρόμους και οδικούς άξονες που παρακάμπτουν τις ευάλωτες θαλάσσιες περιοχές.
Δεν πρόκειται απλώς για εμπορικές επενδύσεις. Πρόκειται για υποδομές γεωπολιτικής επιβίωσης.
Το Ορμούζ χάνει την αίσθηση του απαραβίαστου
Η Τεχεράνη γνωρίζει ότι η δυνατότητα απειλής ή διακοπής της ναυσιπλοΐας στα Στενά αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα γεωπολιτικά της όπλα.
Το Ντουμπάι επιχειρεί τώρα να μειώσει την αποτελεσματικότητα αυτού του όπλου.
Δεν μπορεί να μετακινήσει το Τζεμπέλ Αλι. Μπορεί, όμως, να δημιουργήσει μια δεύτερη πόρτα προς τον κόσμο.
Η κατασκευή ενός νέου λιμανιού στην ανατολική ακτή των ΗΑΕ δεν θα εξαφανίσει τον κίνδυνο. Θα περιορίσει, όμως, την ικανότητα οποιασδήποτε περιφερειακής δύναμης να παραλύσει το εμπόριο του Ντουμπάι κλείνοντας μία και μοναδική θαλάσσια δίοδο.
Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα της επένδυσης.
Και είναι ταυτόχρονα η ισχυρότερη ένδειξη ότι η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε μία εποχή κατά την οποία οι μεγάλες οικονομίες δεν εμπιστεύονται πλέον ούτε τις εκεχειρίες ούτε τις διεθνείς εγγυήσεις ασφαλείας.
Χτίζουν εναλλακτικούς δρόμους, επειδή προετοιμάζονται για τον επόμενο αποκλεισμό.