Στις 23 Μαρτίου 1821, ενώ η Επανάσταση έπαιρνε φωτιά, το Πατριαρχείο υπέγραφε τον αφορισμό του Υψηλάντη. Κι όμως, δύο αιώνες μετά, κάποιοι επιμένουν να βαφτίζουν την Ιστορία λιβάνι.
Ο αφορισμός δεν είναι μύθος, είναι γεγονός
Στις 23 Μαρτίου 1821 ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄ και η Σύνοδος αφόρισαν τον Αλέξανδρο Υψηλάντη και το επαναστατικό του εγχείρημα. Αυτό δεν είναι ούτε «αντικληρικαλική υπερβολή», ούτε παραχάραξη. Είναι ιστορικό γεγονός. Και όσο κι αν επιχειρείται να παρουσιαστεί ως αναγκαστικός ελιγμός, η πράξη παραμένει πράξη: όταν η φωτιά του ξεσηκωμού άναβε, το ανώτατο εκκλησιαστικό κέντρο δεν την ευλογούσε — την καταδίκαζε.
Πριν από το 1821 υπήρχε ήδη γραμμή καταστολής
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ο αφορισμός. Είναι όσα είχαν προηγηθεί. Η στάση απέναντι στις ιδέες του Διαφωτισμού, η εχθρότητα προς τα επαναστατικά κηρύγματα, η καχυποψία απέναντι στον Ρήγα, η προσπάθεια να ανακοπεί κάθε ρεύμα πολιτικής και πνευματικής αφύπνισης. Δεν μιλάμε, λοιπόν, για μια μεμονωμένη «στιγμή ανάγκης», αλλά για μια βαθύτερη αντίληψη: ότι η ελευθερία ήταν πιο επικίνδυνη από τη δουλεία, όταν απειλούσε τις ισορροπίες εξουσίας.
Η Επανάσταση έγινε παρά τους μηχανισμούς υποταγής
Το ’21 δεν το σήκωσαν οι βολεμένοι μηχανισμοί της υποταγής. Το σήκωσαν άνθρωποι που ρίσκαραν τα πάντα: Φιλικοί, καπεταναίοι, νησιώτες, έμποροι, λόγιοι, απλοί ξεσηκωμένοι. Άλλοι σύρθηκαν πίσω από τα γεγονότα όταν πια δεν μπορούσαν να τα σταματήσουν. Και αυτή είναι η πιο ενοχλητική αλήθεια για όσους θέλουν μια Ιστορία αποστειρωμένη, χωρίς συγκρούσεις, χωρίς προδοσίες, χωρίς σκοτεινές σελίδες. Όμως η αλήθεια δεν γράφεται με θυμιατό. Γράφεται με κόστος.
Εθνικό δεν είναι το βολικό παραμύθι. Εθνικό είναι το αληθές. Και η αλήθεια είναι πως το ’21 δεν πολεμήθηκε μόνο από τον σουλτάνο, αλλά και από κάθε εξουσία που φοβόταν έναν λαό όρθιο.