Το δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ αποτελεί έναν από τους βασικότερους δείκτες αξιολόγησης της δημοσιονομικής κατάστασης μιας χώρας. Τα τελευταία χρόνια, η ελληνική κυβέρνηση τονίζει ότι ο λόγος χρέους/ΑΕΠ έχει μειωθεί σημαντικά, παρουσιάζοντας βελτίωση από επίπεδα άνω του 185% το 2019 σε περίπου 153% το 2024. Ωστόσο, οικονομικοί αναλυτές, μεταξύ αυτών και ο Βασίλης Βιλιάρδος, υποστηρίζουν ότι η εικόνα αυτή δεν αντανακλά την πραγματική κατάσταση της οικονομίας, καθώς στηρίζεται στο ονομαστικό ΑΕΠ, το οποίο έχει αυξηθεί κυρίως λόγω πληθωρισμού.
Ονομαστικό vs Πραγματικό ΑΕΠ: Ποια η διαφορά;
Το ονομαστικό ΑΕΠ μετρά την αξία της παραγωγής σε τρέχουσες τιμές. Όταν υπάρχει υψηλός πληθωρισμός, το ονομαστικό ΑΕΠ αυξάνεται ακόμα κι αν η πραγματική παραγωγή παραμένει σταθερή.
Το πραγματικό ΑΕΠ, αντίθετα, μετρά την παραγωγή σε σταθερές τιμές, αφαιρώντας την επίδραση της αύξησης των τιμών. Χρησιμοποιείται για να εκτιμήσουμε την πραγματική ανάπτυξη.
Έτσι, ένα χαμηλότερο χρέος/ΑΕΠ που οφείλεται απλώς σε πληθωρισμό δεν αντανακλά βελτίωση στην παραγωγική ισχύ της χώρας ούτε στην ικανότητά της να αποπληρώνει χρέος.
Γιατί έχει σημασία η σύγκριση με το 2019
Το 2019 αποτελεί έτος αναφοράς για πολλούς οικονομικούς αναλυτές επειδή προηγείται:
- της πανδημίας
- της ενεργειακής κρίσης
- των επεκτατικών δημοσιονομικών παρεμβάσεων
Η σύγκριση 2024–2019 βοηθά να δούμε αν η οικονομία έχει βελτιωθεί σε συνθήκες ομαλότητας και όχι υπό συνθήκες κρίσης.
Το επιχείρημα της «λανθασμένης» μείωσης του χρέους
Σύμφωνα με το επιχείρημα Βιλιάρδου, το πραγματικό ΑΕΠ της Ελλάδας για το 2024 βρίσκεται περίπου στα 200,8 δισ. ευρώ, ενώ το ονομαστικό υπολογίζεται περίπου στα 236,7 δισ. ευρώ. Η κυβέρνηση παρουσιάζει το δεύτερο, οδηγώντας σε χαμηλότερο δείκτη χρέους/ΑΕΠ. Αν όμως χρησιμοποιηθεί το πραγματικό ΑΕΠ, η αναλογία εμφανίζεται υψηλότερη, ενδεχομένως μεγαλύτερη από το 2019, κάτι που θα σήμαινε ότι το χρέος δεν έχει μειωθεί σε σχέση με την πραγματική οικονομική δραστηριότητα.
Η ανάλυση αυτή υποστηρίζει επίσης ότι η μείωση του δείκτη όχι μόνο δεν οφείλεται σε παραγωγική ανάπτυξη, αλλά συνοδεύεται από:
- ξεπούλημα δημόσιων περιουσιακών στοιχείων
- έμμεση υπερφορολόγηση μέσω πληθωρισμού
- υψηλό κόστος ζωής
Ποια είναι η επίσημη εικόνα;
Με βάση τα ανακοινωμένα στοιχεία, ο λόγος χρέους προς ονομαστικό ΑΕΠ:
- 2019: περίπου 185–190%
- 2024: περίπου 153–155%
Αυτό αποτελεί επίσημα σημαντική βελτίωση και ευθυγραμμίζεται με τις διεθνείς πρακτικές, καθώς οργανισμοί όπως Eurostat, ΕΚΤ και ΔΝΤ χρησιμοποιούν το ονομαστικό ΑΕΠ για συγκρίσεις.
Ποια είναι η πραγματικότητα;
Η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση:
| Κριτήριο | Ονομαστικό ΑΕΠ | Πραγματικό ΑΕΠ |
|---|---|---|
| Χρησιμοποιείται διεθνώς |  |  |
| Δείχνει την πραγματική παραγωγή | (φουσκώνει από πληθωρισμό) | |
| Βελτιώνει «οπτικά» το χρέος | | |
Άρα, η μείωση του χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ είναι υπαρκτή με βάση τα διεθνώς χρησιμοποιούμενα δεδομένα, αλλά δεν αντικατοπτρίζει απαραίτητα αύξηση της πραγματικής παραγωγικής ισχύος ή βιώσιμη δημοσιονομική ανάκαμψη.
Τι χρειάζεται για μια πλήρη αξιολόγηση
Για να κριθεί η κατάσταση με ακρίβεια, πρέπει να εξεταστούν:
- Χρέος ως ποσοστό του πραγματικού ΑΕΠ
- Ποιοτική σύνθεση χρέους (επιτόκια, λήξεις, κατοχή, σταθερά/κυμαινόμενα)
- Ικανότητα οικονομίας να παράγει πρωτογενή πλεονάσματα
- Ρυθμός πραγματικής ανάπτυξης
Χωρίς αυτά, η συζήτηση περιορίζεται σε λογιστικές εντυπώσεις.
Η μείωση του λόγου χρέους/ΑΕΠ το 2024 σε σχέση με το 2019 είναι πραγματική με βάση τα επίσημα στοιχεία, αλλά ενδεχομένως παραπλανητική αν δεν λάβουμε υπόψη τον πληθωρισμό. Η οικονομική πρόοδος δεν πρέπει να κρίνεται μόνο από τον δείκτη χρέους/ΑΕΠ, αλλά από το κατά πόσο αυξάνεται η πραγματική παραγωγική ικανότητα της χώρας — και εκεί η εικόνα φαίνεται λιγότερο θετική.