Ο Έλληνας πληρώνει για να αγοράσει αυτοκίνητο, πληρώνει για να το διατηρεί, πληρώνει για να το κινεί και, όταν φτάσει στην εθνική οδό, συναντά ακόμη μία μπάρα με το χέρι απλωμένο
Πριν βάλει το κλειδί στη μίζα, ο Έλληνας οδηγός έχει ήδη πληρώσει.
Φόρο αγοράς. Τέλος ταξινόμησης. Ασφάλεια. Τέλη κυκλοφορίας. Φόρους στα καύσιμα. ΦΠΑ. ΚΤΕΟ. Συντήρηση.
Και όταν, επιτέλους, βγει στον δρόμο, τον περιμένει η μπάρα.
«Σταμάτα. Για να περάσεις, πλήρωσε ξανά».
Ο κρατικός προϋπολογισμός του 2025 προέβλεπε έσοδα 1,255 δισ. ευρώ μόνο από τα τέλη κυκλοφορίας. Δηλαδή περίπου 1,3 δισ. ευρώ μέσα σε έναν χρόνο, πριν υπολογιστούν όλοι οι υπόλοιποι φόροι που συνοδεύουν την κατοχή και τη χρήση ενός οχήματος. Το ποσό καταγράφεται στον επίσημο κρατικό προϋπολογισμό.
Σε αυτά προστίθενται εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ από τις διελεύσεις ενός πυκνού δικτύου μετωπικών και πλευρικών διοδίων. Κάθε μετακίνηση μετατρέπεται σε μικρή φορολογική επιδρομή. Λίγα ευρώ εδώ, λίγα ευρώ παρακάτω και, στο τέλος του ταξιδιού, ένας ακόμη λογαριασμός πάνω στο ταμπλό.
Ο πολίτης πληρώνει – αλλά γνωρίζει πού πηγαίνουν τα χρήματα;
Το ερώτημα δεν είναι αν οι αυτοκινητόδρομοι χρειάζονται συντήρηση. Προφανώς χρειάζονται.
Δεν είναι επίσης σοβαρό να ισχυριστεί κανείς ότι η κατασκευή, η ασφάλεια και η λειτουργία ενός σύγχρονου οδικού δικτύου δεν έχουν κόστος.
Το πραγματικό ερώτημα είναι διαφορετικό:
Πόσες φορές πρέπει να πληρώνει ο πολίτης για τη μετακίνησή του και ποιος ελέγχει αν το συνολικό τίμημα είναι δίκαιο, αναλογικό και διαφανές;
Οι μεγάλοι αυτοκινητόδρομοι έχουν κατασκευαστεί με σύνθετα χρηματοδοτικά σχήματα: κρατικούς πόρους, ευρωπαϊκά κονδύλια, ιδιωτική χρηματοδότηση και έσοδα διοδίων. Οι παραχωρησιούχοι αναλαμβάνουν συμβατικές υποχρεώσεις κατασκευής, λειτουργίας, συντήρησης και εκμετάλλευσης. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η κοινωνία πρέπει να αποδέχεται κάθε χρέωση, κάθε αύξηση και κάθε νέα μπάρα χωρίς λογοδοσία.
Το 2026, μάλιστα, εφαρμόστηκε νέα μεσοσταθμική αναπροσαρμογή των ανώτατων τιμών των διοδίων κατά περίπου 3,9%, συνέχεια των αυξήσεων των προηγούμενων ετών.
Ο μισθός, όμως, δεν ανεβαίνει με την ίδια ευκολία.
Η σύνταξη δεν αναπροσαρμόζεται αυτόματα σε κάθε σταθμό.
Μόνο η μπάρα σηκώνεται — αφού προηγουμένως πέσει το κέρμα.
Τι προβλέπει πραγματικά το άρθρο 5
Το άρθρο 5 του Συντάγματος προστατεύει την προσωπική ελευθερία και απαγορεύει ατομικά διοικητικά μέτρα που περιορίζουν την ελεύθερη κίνηση ή εγκατάσταση των Ελλήνων μέσα στη χώρα. Αυτή είναι η ακριβής συνταγματική διατύπωση.
Χρειάζεται, όμως, νομική ακρίβεια: η διάταξη αυτή δεν καθιστά αυτομάτως κάθε διόδιο παράνομο ή αντισυνταγματικό. Οι χρεώσεις στηρίζονται σε νόμους και κυρωμένες συμβάσεις παραχώρησης.
Άλλο, λοιπόν, η νομική ισχύς των διοδίων και άλλο η πολιτική και κοινωνική νομιμοποίηση ενός μοντέλου που μετατρέπει βασικούς οδικούς άξονες σε διαδοχτικά ταμεία είσπραξης.
Η ελεύθερη μετακίνηση δεν μπορεί να σημαίνει ότι όποιος έχει χρήματα ταξιδεύει γρήγορα και με ασφάλεια, ενώ όποιος δεν έχει εξορίζεται σε υποβαθμισμένες, επικίνδυνες ή ασυντήρητες παράπλευρες διαδρομές.
Δεν αρκεί να είναι μια χρέωση νόμιμη.
Πρέπει να είναι και δίκαιη.
Το «Δεν Πληρώνω» χτύπησε εκεί όπου πονούσε το σύστημα
Το κίνημα «Δεν Πληρώνω» υπήρξε ένα από τα ελάχιστα κοινωνικά κινήματα που δεν περιορίστηκαν σε συνθήματα και ολιγόωρες πορείες. Ακούμπησε απευθείας τον μηχανισμό είσπραξης και γι’ αυτό αντιμετωπίστηκε με σφοδρότητα, πρόστιμα και αυστηροποίηση των κυρώσεων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η ατομική άρνηση πληρωμής απαλλάσσει κάποιον από τις νόμιμες συνέπειες. Σημαίνει, όμως, ότι το συγκεκριμένο κίνημα έθεσε ένα ερώτημα το οποίο παραμένει αναπάντητο:
Μέχρι πότε ο πολίτης θα αντιμετωπίζεται ως ανεξάντλητη μηχανή πληρωμών;
Το σύστημα μπορεί να αντέξει μια πορεία, ένα πανό και μερικές ώρες κυκλοφοριακής αναστάτωσης.
Αυτό που πραγματικά φοβάται είναι η οργανωμένη κοινωνική απαίτηση για λογοδοσία. Η δημοσιοποίηση όλων των εσόδων και εξόδων των παραχωρήσεων. Ο ανεξάρτητος έλεγχος των συμβάσεων. Τα αναλογικά ηλεκτρονικά διόδια. Οι ουσιαστικές εκπτώσεις για συχνούς χρήστες και κατοίκους. Οι ασφαλείς δωρεάν εναλλακτικές διαδρομές. Η πραγματική σύνδεση των τελών κυκλοφορίας με τις υπηρεσίες που λαμβάνει ο οδηγός.
Ποιος φταίει τελικά;
Είναι εύκολο να κατηγορούμε μόνο εκείνον που στήνει την μπάρα.
Πολύ πιο δύσκολο είναι να αναγνωρίσουμε ότι ένα σύστημα μονιμοποιείται όταν η κοινωνία συνηθίζει την αδικία, όταν θεωρεί κάθε νέα επιβάρυνση αναπόφευκτη και όταν πληρώνει χωρίς να ζητά λογαριασμό.
Η απάντηση, όμως, δεν είναι η τυφλή παρανομία ούτε η αυτοκαταστροφική σύγκρουση του μεμονωμένου πολίτη με πρόστιμα και δικαστικές διεκδικήσεις.
Η απάντηση είναι συλλογική, οργανωμένη και επίμονη διεκδίκηση.
Γιατί η ελευθερία δεν είναι δωρεάν — αλλά δεν μπορεί και να πωλείται με το χιλιόμετρο.
Και όπως έγραψε ο Ανδρέας Κάλβος:
«Θέλει αρετήν και τόλμην η ελευθερία».
Τροφή για σκέψη. Και, κυρίως, αφορμή για δράση.