Υπάρχει μια παλιά, δοκιμασμένη συνταγή στην αυτοδιοίκηση:
πρώτα τακτοποιούμε – μετά σχεδιάζουμε – και στο τέλος καθησυχάζουμε.
Με λόγια μεγάλα, διαβεβαιώσεις καθησυχαστικές και ένα μόνιμο «μην ανησυχείτε».
Στο επίκεντρο βρίσκεται ένας δήμαρχος που εμφανίζεται ως θεματοφύλακας του δημόσιου χώρου, αλλά λειτουργεί σαν διαχειριστής τετελεσμένων. Αντί για ολοκληρωμένο πολεοδομικό σχεδιασμό, επιλέγεται ο δρόμος της διοικητικής συντόμευσης. Αντί για διαβούλευση, η επίκληση παλαιών ρόλων, ξεχασμένων οργανισμών και θολών ιστορικών αφηγήσεων. Αντί για σαφείς όρους, γενικόλογες υποσχέσεις.
Το πρόβλημα δεν είναι οι κατασκευές.
Το πρόβλημα είναι η λογική.
Γιατί όταν νομιμοποιείς πρώτα και σχεδιάζεις μετά, δεν προστατεύεις τον χώρο· τον προετοιμάζεις.
Όταν λες «δεν θα αλλάξουν οι χρήσεις γης», αλλά αποδέχεσαι διαδικασίες που ακριβώς αυτό επιτρέπουν, δεν καθησυχάζεις – αφοπλίζεις την κοινωνία.
Και όταν βαφτίζεις κάθε αντίδραση «εμπόδιο στην ανάπτυξη», αποκαλύπτεις ότι αντιλαμβάνεσαι την ανάπτυξη ως έργο χωρίς πολίτες.
Η «αξιοποίηση» που επικαλούνται κάποιοι έχει πάντα κοινά χαρακτηριστικά:
– ξεκινά χωρίς σαφές πλαίσιο
– προχωρά με διοικητικά τρικ
– καταλήγει σε χρήσεις που «δεν ήταν στο σχέδιο», αλλά τελικά εγκρίθηκαν
Και φυσικά, στο τέλος, κανείς δεν φταίει.
Φταίει το κράτος, οι υπηρεσίες, το παρελθόν, οι πολίτες που «καθυστερούν», οι σύλλογοι που «υπερβάλλουν».
Όμως η αλήθεια είναι απλή:
Ο δημόσιος χώρος δεν προστατεύεται με δηλώσεις, αλλά με κανόνες.
Και οι κανόνες δεν εφαρμόζονται εκ των υστέρων.
Όταν ένας δήμαρχος επιλέγει να χτίσει πολιτική πάνω σε διαπιστωτικές πράξεις αντί σε θεσμικό σχεδιασμό, τότε δεν διοικεί – διαχειρίζεται ρίσκο, μετακυλίοντάς το στο μέλλον και στους πολίτες.
Και αυτό το μέλλον, συνήθως, έρχεται ακριβό.
Όχι μόνο σε τετραγωνικά.
Αλλά σε εμπιστοσύνη, δημόσιο χώρο και δημοκρατία.