Η Ιρανή φοιτήτρια που περπάτησε με τα εσώρουχα στο πανεπιστήμιό της μεταφέρθηκε σε ψυχιατρική δομή – Νέα καταγγελία υποστηρίζει ότι σχεδόν δύο χρόνια αργότερα εξακολουθεί να υποβάλλεται σε αναγκαστική φαρμακευτική αγωγή
Διεθνή – Ανθρώπινα δικαιώματα
Η εικόνα της έκανε τον γύρο του κόσμου μέσα σε λίγες ώρες.
Μια γυναίκα περπατούσε ήρεμα στο προαύλιο του Ισλαμικού Πανεπιστημίου Αζάντ της Τεχεράνης φορώντας μόνο τα εσώρουχά της. Γύρω της, φοιτητές και φύλακες κοιτούσαν. Εκείνη δεν έτρεχε, δεν κρυβόταν και δεν ζητούσε συγγνώμη.
Ήταν η Ahoo Daryaei, φοιτήτρια και μητέρα δύο παιδιών, η οποία στις 2 Νοεμβρίου 2024 μετέτρεψε το ίδιο της το σώμα σε πράξη αντίστασης απέναντι στην υποχρεωτική κάλυψη των γυναικών στο Ιράν.
Το βίντεο κράτησε λίγα λεπτά. Το τίμημα, όμως, φαίνεται ότι μπορεί να διαρκεί ακόμη.
Νέα μαρτυρία προσώπου που παρουσιάζεται ως στενός φίλος της υποστηρίζει ότι η Daryaei ξυλοκοπήθηκε, ακινητοποιήθηκε, κρατήθηκε επί 18 ημέρες σε ψυχιατρική μονάδα και εξακολουθεί να υποβάλλεται σε μηνιαίες ενέσεις αντιψυχωσικού φαρμάκου.
Οι καταγγελίες είναι εξαιρετικά σοβαρές, αλλά δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα ούτε συνοδεύονται από διαθέσιμο ιατρικό ή δικαστικό φάκελο.
Αυτό που έχει επιβεβαιωθεί, ωστόσο, είναι ήδη αρκετά σκοτεινό: μια πράξη που εκατομμύρια άνθρωποι είδαν ως πολιτική εξέγερση παρουσιάστηκε από τις ιρανικές αρχές ως σύμπτωμα ψυχικής ασθένειας.
«Αφού προσπαθείτε να με γδύσετε, θα γδυθώ μόνη μου»
Οι ακριβείς συνθήκες της σύγκρουσης δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως και οι εκδοχές διαφέρουν.
Σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, φοιτητικές πηγές και τη νεότερη μαρτυρία, το χιτζάμπ της Daryaei έπεσε ενώ βρισκόταν στον χώρο του πανεπιστημίου.
Άτομα που επέβαλλαν τους κανόνες ενδυμασίας φέρονται να της επιτέθηκαν, να την τράβηξαν και να έσκισαν μέρος των ρούχων της, επιχειρώντας να την οδηγήσουν σε χώρο πειθαρχικού ελέγχου.
Τότε εκείνη άρχισε να βγάζει μόνη της όσα ρούχα είχαν απομείνει επάνω της.
Η πράξη της έμοιαζε να συμπυκνώνει σε μία εικόνα ένα ολόκληρο πολιτικό μήνυμα: εάν το κράτος θεωρεί ότι έχει εξουσία πάνω στο γυναικείο σώμα, τότε η ίδια θα διεκδικήσει την κυριότητά του με τον πιο απόλυτο και επικίνδυνο τρόπο.
Στα βίντεο που δημοσιεύθηκαν, η Daryaei φαίνεται να περπατά και να κάθεται στον χώρο του πανεπιστημίου προτού συλληφθεί και οδηγηθεί σε όχημα.
Η Διεθνής Αμνηστία ζήτησε τότε την άμεση και άνευ όρων απελευθέρωσή της, καθώς και ανεξάρτητη έρευνα για τις καταγγελίες περί βίαιης σύλληψης.
Η επίσημη απάντηση: Δεν είναι πολιτική διαμαρτυρία, είναι «ασθένεια»
Η πρώτη αντίδραση των ιρανικών αρχών δεν ήταν να απαντήσουν στο πολιτικό περιεχόμενο της πράξης.
Ήταν να το αρνηθούν.
Εκπρόσωπος του πανεπιστημίου υποστήριξε ότι η φοιτήτρια βρισκόταν υπό έντονη ψυχική πίεση και αντιμετώπιζε ψυχολογικά προβλήματα.
Λίγες ημέρες αργότερα, η κυβερνητική εκπρόσωπος Φατεμέχ Μοχατζερανί δήλωσε ότι η υπόθεση δεν αντιμετωπιζόταν ως ζήτημα ασφάλειας, αλλά ως «κοινωνικό» θέμα που αφορούσε ένα «προβληματικό άτομο» το οποίο χρειαζόταν θεραπεία.
Με μια τέτοια διατύπωση, το καθεστώς απέφευγε να αναγνωρίσει ότι είχε απέναντί του μια πολιτική ανυπακοή.
Δεν υπήρχε, σύμφωνα με την επίσημη αφήγηση, μια γυναίκα που αντιστεκόταν. Υπήρχε μια ασθενής που έπρεπε να «θεραπευτεί».
Αυτή είναι και η πιο επικίνδυνη πλευρά της υπόθεσης. Η ψυχιατρική, ένας κλάδος που υπάρχει για να θεραπεύει και να ανακουφίζει, κινδυνεύει να μετατραπεί σε όργανο πειθαρχίας όταν η διάγνωση χρησιμοποιείται για να ακυρώσει τη φωνή του αντιφρονούντα.
Δεν απαντάς στο αίτημά του. Τον χαρακτηρίζεις παράλογο.
Δεν εξετάζεις την καταγγελία του. Τον κλείνεις σε ένα ίδρυμα.
Επέστρεψε στην οικογένειά της – Αλλά ήταν πραγματικά ελεύθερη;
Στις 19 Νοεμβρίου 2024 ο εκπρόσωπος της ιρανικής Δικαιοσύνης Ασγκάρ Τζαχανγκίρ ανακοίνωσε ότι η Daryaei είχε πάρει εξιτήριο και είχε επιστρέψει στην οικογένειά της. Υποστήριξε ακόμη ότι δεν είχε σχηματιστεί δικαστική υπόθεση σε βάρος της.
Η εξέλιξη αυτή δημιούργησε αρχικά την εντύπωση ότι η διεθνής κατακραυγή είχε αποτρέψει μια βαριά ποινική δίωξη.
Η νεότερη καταγγελία, όμως, περιγράφει μια πολύ διαφορετική πραγματικότητα.
Σύμφωνα με τον ανώνυμο φίλο της, η Daryaei κρατήθηκε ακούσια για 18 ημέρες σε ψυχιατρική μονάδα, όπου φέρεται να ναρκωνόταν και να παρέμενε δεμένη σε κρεβάτι.
Μετά την έξοδό της, φέρεται να ενημερώθηκε ότι θα παρακολουθείται και ότι το τηλέφωνό της θα ελέγχεται. Ο ίδιος ισχυρίζεται ότι υποχρεώθηκε αρχικά να λαμβάνει αντιψυχωσικά φάρμακα και στη συνέχεια να υποβάλλεται σε μηνιαίες ενέσεις φλουπεντιξόλης.
Οι ισχυρισμοί αυτοί δεν μπορούν σήμερα να παρουσιαστούν ως αποδεδειγμένα γεγονότα. Προέρχονται από ένα ανώνυμο πρόσωπο, δεν έχουν ελεγχθεί από ανεξάρτητη αρχή και δεν υπάρχει δημόσια τοποθέτηση της ίδιας της Daryaei.
Ακριβώς γι’ αυτό απαιτούν ανεξάρτητη διερεύνηση.
Διότι, εάν επιβεβαιωθούν, η υπόθεση δεν θα αφορά πλέον μόνο την υποχρεωτική μαντίλα. Θα αφορά την πιθανή χρήση της ιατρικής ως μέσου πολιτικού εξαναγκασμού.
Από τη Mahsa Amini στην Ahoo Daryaei
Η ιστορία της Daryaei δεν γεννήθηκε σε πολιτικό κενό.
Δύο χρόνια νωρίτερα, ο θάνατος της 22χρονης Μαχσά Αμινί μετά τη σύλληψή της από την Αστυνομία Ηθικής είχε πυροδοτήσει το κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» και ένα από τα μεγαλύτερα κύματα αμφισβήτησης που αντιμετώπισε η Ισλαμική Δημοκρατία.
Παρά τη βίαιη καταστολή, οι γυναίκες στο Ιράν δεν επέστρεψαν σιωπηλά στην προηγούμενη κατάσταση.
Πολλές συνεχίζουν να εμφανίζονται χωρίς χιτζάμπ, γνωρίζοντας ότι κινδυνεύουν με πρόστιμα, συλλήψεις, αποκλεισμό από σπουδές και εργασία ή ακόμη βαρύτερες συνέπειες.
Η Daryaei πήγε την ανυπακοή ένα βήμα πιο πέρα.
Το καθεστώς τής είπε τι έπρεπε να φορέσει. Εκείνη αφαίρεσε τα πάντα.
Το καθεστώς απαίτησε υπακοή. Εκείνη περπάτησε όρθια μπροστά στις κάμερες.
Το καθεστώς διεκδίκησε εξουσία πάνω στο σώμα της. Εκείνη το μετέτρεψε σε δημόσια κραυγή ελευθερίας.
Και όταν μια αυταρχική εξουσία δεν μπορεί να απαντήσει πολιτικά σε αυτή την κραυγή, καταφεύγει στην πιο βολική ακύρωση: δεν είσαι γενναία, δεν αντιστέκεσαι, δεν διαφωνείς. Είσαι «άρρωστη».
Το ερώτημα, σχεδόν δύο χρόνια αργότερα, παραμένει αμείλικτο: ποιος αποφασίζει για το σώμα και τη ζωή της Ahoo Daryaei – η ίδια ή το κράτος;