Κυκλοφορεί ένα κείμενο που παρουσιάζεται ως «έρευνα 2.000 ζευγαριών» και καταλήγει στο εντυπωσιακό «78% των γυναικών» και «84% των ανδρών» απατούν. Το βασικό πρόβλημα δεν είναι αν μας αρέσει ή όχι το συμπέρασμα. Είναι ότι δεν υπάρχει τρόπος να ελεγχθεί: δεν δίνεται μεθοδολογία, ορισμοί, δείγμα, εργαλείο μέτρησης, ανάλυση. Άρα δεν μιλάμε για ερευνητικό αποτέλεσμα — μιλάμε για έναν ισχυρισμό που αναπαράγεται επειδή κάνει θόρυβο.
ΤΙ ΙΣΧΥΡΙΖΕΤΑΙ
Ότι έγινε έρευνα δύο ετών σε 2.000 ζευγάρια και ότι:
- περίπου 8 στις 10 γυναίκες απατούν (78%)
- περίπου 8,5 στους 10 άνδρες απατούν (84%)
ΤΙ ΛΕΙΠΕΙ (ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ ΧΩΡΙΣ ΑΥΤΑ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ “ΕΡΕΥΝΑ”)
Για να θεωρηθεί κάτι σοβαρή κοινωνική/επιστημονική έρευνα, πρέπει να ξέρουμε:
- Δείγμα: Ποιοι είναι αυτοί οι 2.000; Από πού βρέθηκαν; Είναι τυχαίο πανελλαδικό δείγμα ή άνθρωποι που πέρασαν από μια υπηρεσία/ιατρείο;
- Ορισμός “απιστίας”: Σεξουαλική πράξη; συναισθηματική σχέση; φλερτ; online; “μία φορά στη ζωή”; “τον τελευταίο χρόνο”;
- Εργαλείο μέτρησης: Πώς ρωτήθηκαν; Ανώνυμα; με ποιο ερωτηματολόγιο; πώς ελέγχθηκε η κοινωνική επιθυμητότητα (η τάση να ωραιοποιούμε ή να υπερβάλλουμε);
- Στατιστική τεκμηρίωση: Ποιο είναι το σφάλμα; υπάρχει στάθμιση; υπάρχουν διαστήματα εμπιστοσύνης;
- Δημοσίευση: Υπάρχει τεχνική έκθεση ή επιστημονική δημοσίευση ώστε να μπορεί να ελεγχθεί από τρίτους;
Όταν αυτά λείπουν, το «78%» δεν είναι “εύρημα”. Είναι αριθμός χωρίς αποδείξεις.
ΚΟΚΚΙΝΕΣ ΣΗΜΑΙΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΙΔΙΟ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
- Η αφήγηση δεν μοιάζει με παρουσίαση αποτελεσμάτων αλλά με δοκίμιο: λογοτεχνικές αναφορές, θεατρικές μεταφορές, γενικεύσεις.
- Εμφανίζεται βιολογικός ντετερμινισμός τύπου «η γυναίκα γεννιέται άπιστη», “ορμόνες”, “πρωτόγονος ανδρικός εγκέφαλος” κ.λπ. Αυτά είναι ρητορική, όχι επιστημονική γλώσσα.
- Το κείμενο μοιάζει να στοχεύει στο σοκ και στην αναπαραγωγή, όχι στον έλεγχο.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ FACT-CHECK
Ετυμηγορία: 
Μη τεκμηριωμένο / μη επαληθεύσιμο ως έρευνα
Γιατί: Χωρίς μεθοδολογία, δείγμα, ορισμούς και ανάλυση, δεν υπάρχει τρόπος να ξέρουμε τι μετρήθηκε, σε ποιους και πώς. Το “8 στις 10” λειτουργεί σαν viral σύνθημα — όχι σαν επιστημονικό δεδομένο.
ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ
- Ποιος ακριβώς θεωρείται “άπιστος” εδώ και με ποιον ορισμό;
- Το δείγμα είναι αντιπροσωπευτικό της κοινωνίας ή “δείγμα ευκολίας”;
- Υπάρχει ερωτηματολόγιο, ανωνυμία και έλεγχος αξιοπιστίας απαντήσεων;
- Τα ποσοστά αφορούν “έχει συμβεί ποτέ” ή συγκεκριμένη περίοδο;
- Αν είναι τόσο ισχυρό εύρημα, γιατί δεν υπάρχει πλήρης τεχνική/επιστημονική δημοσίευση;
- Το σοκ δεν είναι το 78%. Το σοκ είναι ότι ζητούν να το πιστέψεις χωρίς μία σελίδα μεθοδολογία.
- Όταν μια “έρευνα” δεν ελέγχεται, δεν ενημερώνει — χειραγωγεί.
- Η βιολογία δεν είναι άλλοθι για στερεότυπα. Χωρίς δεδομένα, είναι απλώς αφήγημα.
Το πρόβλημα δεν είναι ποιος απατά. Είναι το πώς τα “viral ποσοστά” γίνονται όπλο
Κάθε τόσο επιστρέφει ένα κείμενο που υπόσχεται τη μεγάλη αποκάλυψη: «8 στις 10 Ελληνίδες απατούν». Και κάθε φορά συμβαίνει το ίδιο: αντί να ζητήσουμε αποδείξεις, τσακωνόμαστε πάνω σε ένα νούμερο που δεν μπορούμε να ελέγξουμε. Ένα νούμερο που υπάρχει για να αναπαράγεται — όχι για να απαντηθεί.
Γιατί όταν ακούς “2.000 ζευγάρια” νομίζεις ότι κρατάς στα χέρια σου επιστήμη. Όμως η επιστήμη δεν είναι το μέγεθος. Είναι η διαδικασία: ποιοι ρωτήθηκαν, τι ακριβώς ρωτήθηκαν, με ποιον ορισμό, με ποιο εργαλείο, με ποια ανάλυση. Αν αυτά δεν υπάρχουν, το “78%” δεν είναι αποτέλεσμα. Είναι τίτλος.
Και οι τίτλοι κάνουν ζημιά. Τρέφουν στερεότυπα, νομιμοποιούν καχυποψία, εξομαλύνουν έλεγχο, βαφτίζουν “φυσιολογικό” τον κυνισμό. Μετά το επόμενο βήμα είναι πάντα ίδιο: «Αφού έτσι είναι η φύση…». Όχι. Η φύση δεν γράφει άρθρα. Οι άνθρωποι γράφουν άρθρα — και οι άνθρωποι έχουν ευθύνη.
Η απιστία δεν είναι παιχνίδι “ανδρών εναντίον γυναικών”. Είναι ένα σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο: σχέσεις, αξίες, συνθήκες ζωής, ευκαιρίες, όρια, επιλογές. Και γι’ αυτό, όταν κάποιος πουλάει τη “μεγάλη αλήθεια” με μια βιολογική ατάκα του τύπου «γεννιέται άπιστη», δεν μας κάνει σοφότερους. Μας κάνει πιο εύκολα χειραγωγήσιμους.
Αν θέλουμε πραγματικά να μιλήσουμε σοβαρά για σχέσεις, ας ξεκινήσουμε από το αυτονόητο:
Ό,τι δεν μπορεί να ελεγχθεί, δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως δεδομένο.
Και ό,τι στηρίζεται σε στερεότυπα, δεν είναι γνώση. Είναι θόρυβος.