Μέσα σε ένα μόλις 24ωρο, η Ευρωπαϊκή Ένωση δέχθηκε τρία διαδοχικά πλήγματα που αποκάλυψαν, για ακόμη μία φορά, τη βαθιά έλλειψη συνοχής στο εσωτερικό της. Από τη Βελγική πρωτεύουσα μέχρι το Λονδίνο — και με την Ουγγαρία να λειτουργεί ως ο συνηθισμένος «αντάρτης» — η εικόνα μιας ΕΕ ενωμένης σε στρατηγικές αποφάσεις δείχνει να απομακρύνεται.
1. Το Βελγικό χαστούκι: Η αιχμηρή επιστολή του Μπαρτ Ντε Βέβερ
Ο νέος πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ Ντε Βέβερ, έστειλε μια αυστηρά διατυπωμένη τετρασέλιδη επιστολή προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο:
το σχέδιο της ΕΕ να χρησιμοποιήσει τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία για την Ουκρανία είναι “θεμελιωδώς λάθος”.
Η αντίδραση δεν είναι τυχαία.
Το μεγαλύτερο μέρος των παγωμένων ρωσικών assets βρίσκεται στο Βέλγιο, μέσω του Euroclear. Η κυβέρνηση της χώρας φοβάται:
- νομικές συνέπειες,
- πιθανή οικονομική αστάθεια,
- και διεθνείς αντιδράσεις που θα πλήξουν τη φήμη του βελγικού χρηματοπιστωτικού τομέα.
Η επιστολή αυτή δεν αποτελεί απλώς έναν γραφειοκρατικό «διάλογο», αλλά μια ευθεία αμφισβήτηση της ηγεσίας της Κομισιόν και μια προειδοποίηση ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να λαμβάνει αποφάσεις σε θέματα διεθνούς δικαίου χωρίς την απόλυτη συναίνεση των κρατών-μελών.
2. Το Ουγγρικό χαστούκι: Ο Όρμπαν ξανά εκτός γραμμής της ΕΕ
Η Ουγγαρία συνέχισε την πάγια τακτική της διαφοροποίησης από το κοινό ευρωπαϊκό μέτωπο.
Η ανακοίνωση επίσκεψης του Βίκτορ Όρμπαν στη Μόσχα και η πρόθεσή του να συζητήσει απευθείας με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, αποτελεί σαφές μήνυμα ότι η Βουδαπέστη δεν προτίθεται να ευθυγραμμιστεί με την επίσημη ευρωπαϊκή διπλωματία.
Αν και η συνάντηση δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί από όλες τις πλευρές, η Ουγγαρία έχει δείξει επανειλημμένα ότι:
- θεωρεί τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας αναποτελεσματικές,
- επιθυμεί έναν «πολυπολικό» κόσμο,
- και δεν διστάζει να συγκρουστεί με τις Βρυξέλλες.
Για ακόμη μία φορά, η ΕΕ εμφανίζεται αδύναμη να συγκρατήσει ένα κράτος-μέλος που λειτουργεί ως αυτόνομος γεωπολιτικός παίκτης.
3. Το Βρετανικό χαστούκι: Το Λονδίνο απορρίπτει την «Ευρωπαϊκή Άμυνα»
Το Ηνωμένο Βασίλειο αρνήθηκε να συμμετάσχει στο νέο αμυντικό ταμείο της ΕΕ, το SAFE (Security Action for Europe).
Η συμμετοχή προϋπέθετε μια χρηματοδοτική συμβολή έως 6,75 δισ. ευρώ — και το Λονδίνο είπε ένα ξεκάθαρο «όχι».
Οι διαπραγματεύσεις κατέρρευσαν οριστικά, καθώς:
- το ΗΒ έκρινε το ποσό υπερβολικό,
- δεν επιθυμεί να δεθεί σε ευρωπαϊκές δομές άμυνας μετά το Brexit,
- και προκρίνει το δικό του στρατηγικό δόγμα με βάση το εθνικό συμφέρον.
Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο:
η ιδέα της “Ευρωπαϊκής Άμυνας” παραμένει περισσότερο όραμα παρά πραγματικότητα.
Τι αποκαλύπτουν αυτά τα τρία πλήγματα
Τα τρία επεισόδια, σε συνδυασμό, σκιαγραφούν μια Ευρώπη που δυσκολεύεται να λειτουργήσει ως ενιαία γεωπολιτική δύναμη.
1. Έλλειψη ενότητας
Τα κράτη-μέλη δεν ευθυγραμμίζονται όταν τίθεται ζήτημα υψηλού κόστους ή στρατηγικού ρίσκου.
2. Αντιφατικές προτεραιότητες
Η Κομισιόν πιέζει για επιθετικές οικονομικές και αμυντικές πρωτοβουλίες, ενώ αρκετές χώρες αναρωτιούνται αν η ΕΕ έχει πειστεί για τις συνέπειες.
3. Αποδυνάμωση της ευρωπαϊκής διεθνούς εικόνας
Όταν η Ευρώπη εμφανίζεται διαιρεμένη, δυσκολεύεται να σταθεί απέναντι σε μεγάλες δυνάμεις — ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα.
4. Η “πολυπολικότητα” δείχνει ελκυστική σε κάποιους
Κράτη όπως η Ουγγαρία διεκδικούν ενεργά έναν ρόλο που αποκλίνει από τη γραμμή των Βρυξελλών.
Η ΕΕ πάνω σε κινούμενη άμμο
Οι τελευταίες εξελίξεις δεν σημαίνουν ότι η ΕΕ διαλύεται αύριο.
Αλλά αποκαλύπτουν ότι η Ένωση βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική στιγμή:
ή θα επιλέξει το δρόμο βαθύτερης ενοποίησης — πράγμα δύσκολο με τόσο διαφορετικά κράτη — ή θα μετατραπεί σε μια πιο χαλαρή κοινότητα κρατών με περιορισμένη στρατηγική συνοχή.