Δύο αιματηρές επιθέσεις μέσα σε δύο ημέρες έφεραν ελέγχους, ανιχνευτές και αστυνομική επιτήρηση στα τουρκικά σχολεία. Αλλά το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ασφάλεια των εισόδων. Είναι μια γενιά που ασφυκτιά.
Η Τουρκία ξύπνησε με εικόνες που θυμίζουν κοινωνία υπό εσωτερική πολιορκία: μαθητές σε ουρές, αυστηροί έλεγχοι, μεταλλικοί ανιχνευτές, περιορισμένη πρόσβαση, αστυνομική παρουσία. Το κράτος του Ερντογάν απάντησε στις πρόσφατες σχολικές επιθέσεις με το μόνο εργαλείο που ξέρει να χρησιμοποιεί γρήγορα: περισσότερη επιτήρηση. Μετά το μακελειό στο Καχραμανμαράς, όπου σκοτώθηκαν οκτώ μαθητές και ένας εκπαιδευτικός, και την επίθεση στη Σανλιούρφα με 16 τραυματίες, η Άγκυρα έστησε ένα νέο δόγμα φόβου γύρω από το σχολείο.
Το ερώτημα όμως είναι πιο βαθύ και πολύ πιο επικίνδυνο για την εξουσία: τι ακριβώς γεννά αυτή τη βία, αυτή τη συσσωρευμένη οργή, αυτή την κοινωνική αποσύνθεση που φτάνει πλέον μέχρι τη σχολική αίθουσα; Η ίδια η τουρκική ηγεσία μιλά για «δυνάμεις» που σπρώχνουν τη χώρα στην τρομοκρατία, αλλά τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η πίεση πάνω στους νέους είναι πραγματική: μεγάλο ποσοστό νέων στην Τουρκία μένει εκτός εργασίας, εκπαίδευσης ή κατάρτισης, ενώ ο ΟΟΣΑ μιλά ανοιχτά για εκτεταμένο πρόβλημα κοινωνικής και παραγωγικής ένταξης των νέων, με ιδιαίτερα βαριά εικόνα για τις γυναίκες.
Από το σοκ στα σχολεία-φρούρια
Η εικόνα είναι αποκαλυπτική: το κράτος δεν συζητά πρώτα γιατί ένα παιδί φτάνει να σηκώσει όπλο μέσα σε σχολείο· συζητά πρώτα πώς θα ψάχνει πιο αποτελεσματικά τις τσάντες των υπολοίπων. Τα μέτρα που εφαρμόζονται μετά τις επιθέσεις περιλαμβάνουν ανιχνευτές μετάλλων, τουρνικέ εισόδου, σαρωτές, αυστηρότερους ελέγχους και δραστικό περιορισμό της πρόσβασης τρίτων στους σχολικούς χώρους. Δηλαδή, αντί για απάντηση στην κοινωνική ρίζα του προβλήματος, η Άγκυρα επιλέγει πειθαρχία, εικόνα ελέγχου και κρατική επίδειξη ισχύος.
Ο Ερντογάν βλέπει «τρομοκρατία», αλλά η κοινωνία βλέπει αδιέξοδο
Ο Τούρκος πρόεδρος υποσχέθηκε αυστηρότερους κανόνες οπλοκατοχής και βαρύτερες ποινές για όσους αφήνουν τα όπλα τους προσβάσιμα σε παιδιά. Παράλληλα ανήγγειλε ενίσχυση της διαδικτυακής επιτήρησης, επιχειρώντας να μεταφέρει ένα κομμάτι της ευθύνης στον ψηφιακό κόσμο. Όμως αυτή είναι η γνωστή συνταγή του καθεστώτος: κάθε κοινωνική κρίση μεταφράζεται σε κρίση ασφάλειας, κάθε ρήγμα βαφτίζεται απειλή, κάθε σύμπτωμα αντιμετωπίζεται σαν υπόθεση ελέγχου. Όταν η πολιτική δεν παράγει προοπτική, αναζητά εχθρούς.
Η θυμωμένη νεολαία δεν είναι σύνθημα, είναι προειδοποίηση
Η οργή των νέων στην Τουρκία δεν είναι δημοσιογραφική υπερβολή. Είναι το πολιτικό αποτέλεσμα μιας κοινωνίας που εδώ και χρόνια πιέζεται από οικονομική αστάθεια, φτωχοποίηση, αβεβαιότητα και αδύναμη πρόσβαση σε ουσιαστική κινητικότητα. Η Παγκόσμια Τράπεζα και ο ΟΟΣΑ καταγράφουν ότι ένα μεγάλο μέρος της νέας γενιάς παραμένει εκτός παραγωγικής και εκπαιδευτικής διαδρομής. Αυτό δεν σημαίνει ότι η κοινωνική απογοήτευση μετατρέπεται αυτομάτως σε βία· σημαίνει όμως ότι το υπόστρωμα της απόγνωσης υπάρχει, βαθαίνει και γίνεται όλο και πιο πολιτικά εκρηκτικό για ένα καθεστώς που ζητά υπακοή ενώ προσφέρει όλο και λιγότερη ελπίδα.
Το πρόβλημα της Τουρκίας δεν είναι ότι τα σχολεία της δεν είχαν αρκετούς ελέγχους. Το πρόβλημα είναι ότι το καθεστώς Ερντογάν παράγει μια κοινωνία όλο και πιο νευρική, πιο σφιγμένη, πιο θυμωμένη και πιο φτωχή σε προοπτική. Οι ανιχνευτές μπορεί να βρουν μέταλλο. Δεν βρίσκουν όμως την απελπισία. Και αυτή είναι η πραγματική βόμβα που χτυπά ήδη μέσα στην τουρκική κοινωνία.
Σημείωση ακριβείας: δεν επιβεβαιώνεται από τις πηγές που έλεγξα ότι «και τα 76.000 σχολεία» της χώρας εφαρμόζουν καθολικά σωματικό έλεγχο, ούτε βρήκα αξιόπιστη τεκμηρίωση για τον αριθμό «40 εκατομμύρια όπλα». Επιβεβαιώνονται όμως οι δύο επιθέσεις, τα αυστηρά νέα μέτρα ασφαλείας και το ευρύτερο κοινωνικό άγχος γύρω από τη νεολαία και την προοπτική της στην Τουρκία.