Η μεταφορά εμπλουτισμένου ουρανίου στη Ρωσία, οι διεθνείς εγγυήσεις, οι οικονομικές διευκολύνσεις και ο ρόλος Πακιστάν – Ομάν δείχνουν ότι το Ιράν αναζητά διέξοδο χωρίς να εμφανιστεί ότι συνθηκολογεί.
Η ιρανική πρόταση που φέρεται να διαβιβάστηκε στις ΗΠΑ μέσω Πακιστάν δεν είναι απλώς ένα σχέδιο εκεχειρίας. Είναι μια προσπάθεια της Τεχεράνης να μετατρέψει την πίεση που δέχεται σε διαπραγματευτικό πακέτο: πάγωμα του πυρηνικού προγράμματος, αλλά όχι πλήρης εγκατάλειψή του· άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, αλλά όχι ως μονομερής υποχώρηση· οικονομικές διευκολύνσεις, αλλά όχι απαραίτητα ρητές πολεμικές αποζημιώσεις.
Σύμφωνα με το Reuters, το Πακιστάν διαβίβασε στις ΗΠΑ αναθεωρημένη ιρανική πρόταση για τον τερματισμό της σύγκρουσης, ενώ η Τεχεράνη επιβεβαίωσε ότι οι θέσεις της μεταφέρθηκαν στην αμερικανική πλευρά μέσω πακιστανικής διαμεσολάβησης. Τα ανοικτά ζητήματα παραμένουν δύο: το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ, από όπου περνά κρίσιμο μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής ροής.
Το ουράνιο στη Ρωσία και η λογική του «παγώματος»
Το πιο ευαίσθητο σημείο της πρότασης είναι η φερόμενη μεταφορά εμπλουτισμένου ουρανίου στη Ρωσία. Η κίνηση αυτή, αν επιβεβαιωθεί και γίνει αποδεκτή, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως τεχνική εγγύηση προς τις ΗΠΑ και το Ισραήλ ότι η Τεχεράνη δεν προχωρά άμεσα σε στρατιωτική πυρηνική ικανότητα.
Όμως πολιτικά, το μήνυμα είναι διαφορετικό: το Ιράν δεν αποδέχεται τον πλήρη τερματισμό του πυρηνικού του προγράμματος. Προτείνει έλεγχο, επιτήρηση, πάγωμα και μεταφορά υλικού, όχι στρατηγική ακύρωση. Σε προηγούμενο ρεπορτάζ, το Al Jazeera είχε μεταδώσει ότι η Ρωσία έχει προταθεί ως πιθανός αποδέκτης εμπλουτισμένου ιρανικού ουρανίου, στο πλαίσιο ευρύτερης διπλωματικής κινητικότητας Τεχεράνης – Μόσχας – Ισλαμαμπάντ – Μουσκάτ.
Ορμούζ: το πραγματικό κέντρο βάρους
Η πρόταση για σταδιακό και ασφαλές άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ δείχνει πού βρίσκεται το πραγματικό γεωοικονομικό βάρος της κρίσης. Τα Στενά δεν είναι απλώς θαλάσσια δίοδος. Είναι μοχλός πίεσης στην παγκόσμια αγορά ενέργειας.
Η Τεχεράνη, σύμφωνα με τις διαρροές, επιχειρεί να διαχωρίσει το ζήτημα των Στενών από τις πυρηνικές συνομιλίες. Αυτό είναι κρίσιμο. Θέλει να πει ότι η ναυσιπλοΐα, η ενεργειακή ασφάλεια και η περιφερειακή αποκλιμάκωση μπορούν να συζητηθούν άμεσα, ενώ το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει ξεχωριστό, πιο σύνθετο και πιο αργό κεφάλαιο.
Το Al Jazeera είχε ήδη μεταδώσει από τα τέλη Απριλίου ότι οι συνομιλίες στη Μουσκάτ επικεντρώθηκαν στα Στενά του Ορμούζ, στις περιφερειακές εγγυήσεις ασφαλείας και σε ένα πιθανό πλαίσιο διευθέτησης, με τα πυρηνικά να μετατίθενται για επόμενο στάδιο.
Πακιστάν και Ομάν σε ρόλο εγγυητών διαύλου
Η εμπλοκή του Πακιστάν και του Ομάν δεν είναι τυχαία. Το Πακιστάν λειτουργεί ως διαμεσολαβητής προς την Ουάσιγκτον, ενώ το Ομάν διαθέτει μακρά εμπειρία σε παρασκηνιακές συνομιλίες Δύσης – Ιράν. Για την Τεχεράνη, αυτοί οι δύο δίαυλοι προσφέρουν κάτι που δεν μπορεί να προσφέρει μια απευθείας δημόσια διαπραγμάτευση: πολιτικό χώρο για υποχωρήσεις χωρίς εικόνα ήττας.
Το κρίσιμο είναι ότι το Ιράν ζητά διεθνείς εγγυήσεις. Δηλαδή δεν αρκείται σε μια πολιτική δήλωση. Θέλει μηχανισμό που θα αντέχει σε αλλαγές κυβερνήσεων, πιέσεις του Ισραήλ και πιθανές ανατροπές στην αμερικανική πολιτική.
Η μεγάλη εικόνα
Η πρόταση δείχνει ότι η Τεχεράνη αναζητά διέξοδο, αλλά με όρους επιβίωσης του καθεστώτος και διατήρησης διαπραγματευτικής ισχύος. Δεν προσέρχεται ως ηττημένη δύναμη που παραδίδει τα χαρτιά της. Προσέρχεται ως πιεσμένος παίκτης που επιχειρεί να ανταλλάξει χρόνο, ουράνιο, θαλάσσια ασφάλεια και οικονομικές ανάσες με εγγυήσεις μη επανάληψης επιθέσεων.
Η Ουάσιγκτον, από την άλλη, θα κληθεί να αποφασίσει αν της αρκεί ένα ελεγχόμενο πάγωμα ή αν επιμένει σε πλήρη αποδόμηση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Εκεί βρίσκεται και το πραγματικό αδιέξοδο.
Γιατί η πρόταση του Ιράν δεν είναι ειρήνη με την κλασική έννοια. Είναι πακέτο αποκλιμάκωσης. Και όπως σε κάθε μεγάλη κρίση στη Μέση Ανατολή, η διαφορά ανάμεσα στην αποκλιμάκωση και την πραγματική λύση είναι τεράστια.