Από το καζίνο στην εφαρμογή του κινητού: όταν ο κόσμος μετατρέπεται σε στοίχημα και ο πολίτης νομίζει ότι δεν παίζει, αλλά «αναλύει»
Υπάρχει ένας νέος τζόγος που δεν μοιάζει με τζόγο. Δεν έχει πράσινη τσόχα, μάρκες, ρουλέτα ή δελτία στοιχήματος. Έχει εφαρμογές, γραφήματα, ποσοστά, «yes» και «no», δήθεν επενδυτική γλώσσα και την ψευδαίσθηση ότι όποιος πατάει ένα κουμπί στο κινητό του δεν ποντάρει, αλλά συμμετέχει στη μεγάλη ανάλυση του κόσμου.
Αυτό είναι και το πιο επικίνδυνο στοιχείο των αγορών πρόβλεψης. Δεν πουλούν απλώς την πιθανότητα κέρδους. Πωλούν την αίσθηση της ανωτερότητας. Ότι ο χρήστης δεν είναι παίκτης. Είναι «ενημερωμένος». Δεν τζογάρει. «Διαβάζει τις εξελίξεις». Δεν παρασύρεται. «Βλέπει αυτό που δεν βλέπουν οι άλλοι».
Μόνο που στο τέλος, όπως σχεδόν πάντα, οι πολλοί πληρώνουν και οι λίγοι εισπράττουν.
Η πολιτική, οι πόλεμοι και οι καταστροφές ως προϊόν στοιχηματισμού
Οι λεγόμενες prediction markets μετατρέπουν κάθε μελλοντικό γεγονός σε συμβόλαιο. Θα μειώσει η Fed τα επιτόκια; Θα γίνει πόλεμος; Θα παραιτηθεί ένας υπουργός; Θα κερδίσει ένας υποψήφιος; Θα χτυπήσει τυφώνας μια περιοχή; Όλα μπορούν να γίνουν αγορά. Όλα μπορούν να γίνουν απόδοση. Όλα μπορούν να γίνουν ένα ψηφιακό κουμπί «ναι» ή «όχι».
Εδώ βρίσκεται η μεγάλη μετάλλαξη. Η πολιτική δεν αντιμετωπίζεται πια μόνο ως πεδίο δημοκρατικής απόφασης. Γίνεται χρηματοοικονομικό asset. Οι εκλογές γίνονται προϊόν. Οι κρίσεις γίνονται ευκαιρία. Οι πόλεμοι γίνονται διακύμανση τιμής. Οι φυσικές καταστροφές γίνονται αντικείμενο πονταρίσματος.
Και όλα αυτά παρουσιάζονται με τη γυαλιστερή συσκευασία της τεχνολογικής καινοτομίας.
Δεν είναι καζίνο, μας λένε. Είναι αγορά.
Δεν είναι στοίχημα, μας λένε. Είναι πρόβλεψη.
Δεν είναι εθισμός, μας λένε. Είναι συμμετοχή στη σοφία του πλήθους.
Ωραίες λέξεις. Μόνο που πίσω από τις ωραίες λέξεις κρύβεται ο ίδιος παλιός μηχανισμός: κάποιος βάζει λεφτά, κάποιος χάνει, κάποιος άλλος κερδίζει.
Η «σοφία του πλήθους» απέναντι στους καρχαρίες
Η θεωρία ακούγεται γοητευτική. Όταν χιλιάδες άνθρωποι βάζουν πραγματικά χρήματα πάνω σε μια πρόβλεψη, η τιμή που διαμορφώνεται μπορεί να δείχνει την πιθανότητα ενός γεγονότος καλύτερα από μια δημοσκόπηση ή μια γνώμη ειδικού.
Αυτό μπορεί να είχε ενδιαφέρον σε ένα περιβάλλον περιορισμένο, ελεγχόμενο, αναλυτικό. Όμως η μαζική εμπορευματοποίηση αυτής της ιδέας αλλάζει τα πάντα.
Διότι σήμερα ο απλός χρήστης δεν παίζει απέναντι σε άλλους απλούς χρήστες. Παίζει απέναντι σε επαγγελματίες. Απέναντι σε traders. Απέναντι σε αλγορίθμους. Απέναντι σε μηχανές που σαρώνουν ειδήσεις, δηλώσεις, αποδόσεις, δεδομένα και αποκλίσεις τιμών σε δευτερόλεπτα.
Ο νεαρός που νομίζει ότι «διάβασε καλά» την πολιτική συγκυρία, μπορεί να βρίσκεται απέναντι σε μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, ομάδες ανάλυσης και λογαριασμούς που κάνουν arbitrage ανάμεσα σε διαφορετικές πλατφόρμες.
Αυτό δεν είναι ισότιμη αγορά. Είναι ψηφιακή αρένα.
Και στην αρένα, όταν ο μικρός μπαίνει πιστεύοντας ότι είναι παίκτης, συνήθως ανακαλύπτει αργά ότι ήταν το προϊόν.
Το νέο καζίνο φοράει κοστούμι fintech
Οι πλατφόρμες αυτές έχουν καταλάβει κάτι βαθύ για τη σύγχρονη κοινωνία: ο άνθρωπος θέλει να νιώθει ότι ξέρει. Ότι προβλέπει. Ότι είναι μπροστά από τα γεγονότα. Ότι μπορεί να μετατρέψει την πληροφορία σε χρήμα.
Γι’ αυτό και η εμπειρία δεν μοιάζει με παραδοσιακό χρηματιστήριο. Μοιάζει με social media. Με polls. Με ζωντανές αποδόσεις. Με σχόλια. Με screenshots κερδών. Με μικρές εκρήξεις ντοπαμίνης κάθε φορά που αλλάζει η πιθανότητα.
Η αγορά πρόβλεψης γίνεται θέαμα.
Το θέαμα γίνεται εθισμός.
Ο εθισμός βαφτίζεται «επενδυτική δραστηριότητα».
Αυτό είναι το κόλπο.
Ο παίκτης δεν αισθάνεται παίκτης. Αισθάνεται αναλυτής. Δεν παραδέχεται ότι τζογάρει. Θεωρεί ότι «αξιολογεί δεδομένα». Δεν βλέπει τον μηχανισμό απώλειας. Βλέπει τον εαυτό του ως κάποιον που επιτέλους μπορεί να κερδίσει από την κατανόηση του κόσμου.
Μόνο που ο κόσμος δεν είναι τόσο απλός. Και οι πλατφόρμες δεν φτιάχτηκαν για να εκπαιδεύσουν πολίτες. Φτιάχτηκαν για να παράγουν όγκο, συναλλαγές, προμήθειες, κέρδη και εξάρτηση.
Το μεγάλο ερώτημα: πρόβλεψη ή κανονικοποιημένος τζόγος;
Το κρίσιμο δεν είναι αν κάποια αγορά μπορεί πράγματι να αποτυπώσει μια πιθανότητα. Το κρίσιμο είναι τι κοινωνία διαμορφώνεται όταν όλα μετατρέπονται σε αντικείμενο πονταρίσματος.
Όταν ο πόλεμος γίνεται συμβόλαιο.
Όταν η πολιτική κρίση γίνεται ευκαιρία απόδοσης.
Όταν η παραίτηση ενός υπουργού γίνεται παιχνίδι.
Όταν μια φυσική καταστροφή γίνεται αγορά.
Όταν η αγωνία της πραγματικής ζωής γίνεται ψηφιακό προϊόν.
Εκεί παύουμε να μιλάμε μόνο για τεχνολογία. Μιλάμε για πολιτισμική παρακμή.
Διότι η κοινωνία που στοιχηματίζει πάνω στα πάντα, σταδιακά παύει να συμμετέχει ουσιαστικά σε οτιδήποτε. Δεν ενδιαφέρεται να αλλάξει την πραγματικότητα. Ενδιαφέρεται να μαντέψει σωστά την κατάρρευσή της.
Ο νέος μεγάλος τζόγος δεν χρειάζεται σκοτεινές αίθουσες. Χρειάζεται κινητά, εφαρμογές, ωραία γραφικά και τη μεγάλη ψευδαίσθηση ότι η πληροφορία είναι δύναμη για όλους.
Μόνο που στην πράξη, η πληροφορία δεν είναι ίδια για όλους. Οι ταχύτητες δεν είναι ίδιες. Τα εργαλεία δεν είναι ίδια. Τα κεφάλαια δεν είναι ίδια.
Και όταν οι πολλοί μπαίνουν σε μια αγορά πιστεύοντας ότι συμμετέχουν στη «σοφία του πλήθους», ενώ απέναντί τους στέκονται αλγόριθμοι, καρχαρίες και επαγγελματίες, τότε δεν έχουμε δημοκρατικοποίηση της πρόβλεψης.
Έχουμε την παλιά ιστορία του τζόγου, απλώς με καινούργιο όνομα.
Και όπως πάντα, το σύστημα δεν χρειάζεται να κερδίσουν οι πολλοί.
Χρειάζεται μόνο να πιστέψουν ότι μπορούν.