Η μεγάλη μάχη δεν είναι μόνο νομισματική. Είναι γεωπολιτική, τεχνολογική και αφορά το ποιος θα ελέγχει τις πληρωμές, το εμπόριο και την οικονομική κυριαρχία του 21ου αιώνα.
Οι BRICS επιστρέφουν δυναμικά στο κέντρο της παγκόσμιας οικονομικής συζήτησης, όχι επειδή έχουν ήδη δημιουργήσει ένα κοινό νόμισμα, αλλά επειδή δοκιμάζουν κάτι ίσως πιο πρακτικό: τη διασύνδεση εθνικών ψηφιακών νομισμάτων και συστημάτων πληρωμών, ώστε το εμπόριο μεταξύ τους να γίνεται πιο γρήγορα, φθηνότερα και με μικρότερη εξάρτηση από το δολάριο.
Η συζήτηση για ένα «κοινό ψηφιακό νόμισμα των BRICS» έχει ανάψει ξανά. Όμως η ακριβής εικόνα είναι πιο σύνθετη. Δεν υπάρχει ακόμη ενιαίο νόμισμα BRICS, ούτε έχει ανακοινωθεί επίσημη κυκλοφορία ενός τέτοιου νομίσματος. Αυτό που βρίσκεται πάνω στο τραπέζι είναι η δημιουργία ή ενίσχυση υποδομών διασυνοριακών πληρωμών, η διαλειτουργικότητα εθνικών συστημάτων και, κυρίως, η πιθανή σύνδεση ψηφιακών νομισμάτων κεντρικών τραπεζών. Το Reuters μετέδωσε τον Ιανουάριο του 2026 ότι η Κεντρική Τράπεζα της Ινδίας πρότεινε τη σύνδεση των επίσημων ψηφιακών νομισμάτων των χωρών BRICS για πληρωμές εμπορίου και τουρισμού, με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από το αμερικανικό νόμισμα.
Η αποδολαριοποίηση δεν είναι σύνθημα. Είναι υποδομή
Το κρίσιμο σημείο είναι αυτό: οι BRICS δεν χρειάζεται να καταργήσουν το δολάριο για να το αποδυναμώσουν. Αρκεί να μειώσουν σταδιακά την ανάγκη χρήσης του στις μεταξύ τους συναλλαγές.
Στη Διακήρυξη του Ρίο το 2025, οι ηγέτες των BRICS δεν ανακοίνωσαν κοινό νόμισμα. Ανέθεσαν όμως στους υπουργούς Οικονομικών και στους κεντρικούς τραπεζίτες να συνεχίσουν τη συζήτηση για την πρωτοβουλία διασυνοριακών πληρωμών των BRICS και κατέγραψαν πρόοδο στην αναζήτηση τρόπων διαλειτουργικότητας των συστημάτων πληρωμών των χωρών-μελών.
Με απλά λόγια, η πρώτη φάση δεν είναι «ένα νόμισμα για όλους». Είναι ένα δίκτυο που θα επιτρέπει συναλλαγές σε εθνικά νομίσματα ή ψηφιακά νομίσματα κεντρικών τραπεζών, χωρίς κάθε συναλλαγή να περνά υποχρεωτικά από το δολάριο, τη Δύση ή τα υπάρχοντα κανάλια χρηματοπιστωτικής επιτήρησης.
Το δολάριο παραμένει κυρίαρχο — αλλά όχι άτρωτο
Παρά τις συζητήσεις περί αποδολαριοποίησης, το δολάριο εξακολουθεί να είναι ο βασικός πυλώνας του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Σύμφωνα με στοιχεία COFER του ΔΝΤ, το μερίδιο του δολαρίου στα παγκόσμια συναλλαγματικά αποθέματα ήταν 56,77% στο τέταρτο τρίμηνο του 2025, παραμένοντας μακράν το ισχυρότερο αποθεματικό νόμισμα.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η κυριαρχία του είναι απεριόριστη. Η χρήση κυρώσεων, η γεωπολιτική αντιπαράθεση, η άνοδος της Κίνας, οι ενεργειακές συναλλαγές εκτός δολαρίου και η ανάπτυξη ψηφιακών πληρωμών δημιουργούν ένα νέο περιβάλλον. Όχι κατάρρευση του δολαρίου αύριο το πρωί. Αλλά σταδιακή διάβρωση της μονοκρατορίας του.
Το μεγάλο πρόβλημα των BRICS: δεν είναι όλοι ίδιοι
Η ιδέα ακούγεται ισχυρή, αλλά η εφαρμογή της είναι δύσκολη. Οι BRICS δεν είναι ενιαίο μπλοκ τύπου Ευρωζώνης. Έχουν διαφορετικά πολιτικά συστήματα, ανταγωνιστικά συμφέροντα, άνισες οικονομίες και διαφορετικές σχέσεις με τις ΗΠΑ.
Η Ινδία, για παράδειγμα, θέλει μεγαλύτερη νομισματική αυτονομία, αλλά δεν θέλει να εμφανιστεί ως μέρος ενός αντιδυτικού νομισματικού μετώπου. Η Κίνα θέλει διεθνοποίηση του γουάν. Η Ρωσία θέλει επειγόντως παρακαμπτήριες διαδρομές λόγω κυρώσεων. Οι χώρες του Κόλπου κινούνται πιο προσεκτικά, διότι έχουν βαθιές σχέσεις με το δολαριακό σύστημα.
Γι’ αυτό και το πιο πιθανό πρώτο βήμα δεν είναι ένα «ψηφιακό ευρώ των BRICS», αλλά ένα τεχνικό σύστημα εκκαθάρισης και πληρωμών: γέφυρες μεταξύ CBDCs, swaps μεταξύ κεντρικών τραπεζών, τοπικά νομίσματα στο εμπόριο και διασύνδεση εθνικών συστημάτων πληρωμών. Το Reuters σημείωσε ότι για να πετύχει μια τέτοια σύνδεση χρειάζονται διαλειτουργική τεχνολογία, κανόνες διακυβέρνησης και μηχανισμοί αντιμετώπισης εμπορικών ανισορροπιών μεταξύ χωρών.
Η πραγματική σημασία: ποιος ελέγχει τις ροές του χρήματος
Το ζήτημα δεν είναι απλώς οικονομικό. Είναι βαθιά γεωπολιτικό.
Όποιος ελέγχει τις υποδομές πληρωμών, ελέγχει και μέρος της παγκόσμιας ισχύος. Οι πληρωμές δεν είναι ουδέτερη τεχνική διαδικασία. Είναι μηχανισμός εποπτείας, κυρώσεων, επιρροής και εξάρτησης. Γι’ αυτό οι BRICS επιδιώκουν να χτίσουν εναλλακτικές διαδρομές.
Αν αυτή η αρχιτεκτονική πετύχει, δεν θα εξαφανίσει το δολάριο. Θα δημιουργήσει όμως ένα παράλληλο σύστημα. Έναν δεύτερο δρόμο για εμπόριο, ενέργεια, πρώτες ύλες, τουρισμό και επενδύσεις. Και αυτό, από μόνο του, αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού.
Η κίνηση των BRICS πρέπει να διαβαστεί ψύχραιμα. Δεν έχουμε ακόμη κοινό ψηφιακό νόμισμα. Έχουμε όμως μια καθαρή στρατηγική: λιγότερη εξάρτηση από το δολάριο, περισσότερες συναλλαγές σε εθνικά νομίσματα, τεχνολογική αυτονόμηση στις πληρωμές και μεγαλύτερη γεωοικονομική ισχύς για τον Παγκόσμιο Νότο.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία:
το δολάριο δεν απειλείται επειδή οι BRICS βρήκαν ήδη τον αντικαταστάτη του. Απειλείται επειδή όλο και περισσότεροι παίκτες ψάχνουν την έξοδο από τη μονοδρομική εξάρτηση.
Το νέο νόμισμα των BRICS μπορεί να αργήσει. Μπορεί και να μην πάρει ποτέ τη μορφή που φαντάζονται οι πιο ενθουσιώδεις. Όμως το μήνυμα έχει ήδη σταλεί: ο κόσμος δεν θέλει πια μόνο ένα ταμείο, έναν διαχειριστή και ένα νόμισμα. Θέλει εναλλακτικές. Και όταν οι εναλλακτικές γίνονται υποδομές, τότε αρχίζει πραγματικά η αλλαγή εποχής.