Diesel, κάρτες καυσίμων, λιπάσματα και ακτοπλοϊκά σε ένα ακόμη πακέτο προσωρινής ανακούφισης, την ώρα που η κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει ως «ασπίδα» αυτό που στην πράξη μοιάζει περισσότερο με διαχείριση της φθοράς
Η κυβέρνηση ανακοίνωσε νέα δέσμη μέτρων για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της διεθνούς κρίσης στην αγορά καυσίμων, στις μεταφορές, στην αγροτική παραγωγή και στα ακτοπλοϊκά εισιτήρια. Το πακέτο περιλαμβάνει επιδότηση στο diesel κίνησης, νέο Fuel Pass, ενίσχυση για τα λιπάσματα και μηχανισμό συγκράτησης των ακτοπλοϊκών τιμών μέσω αποζημίωσης των εταιρειών.
Η πρώτη ανάγνωση είναι προφανής: η κυβέρνηση θέλει να δείξει ότι παρεμβαίνει γρήγορα και ότι δεν αφήνει νοικοκυριά και επιχειρήσεις εκτεθειμένα στις ανατιμήσεις. Η δεύτερη ανάγνωση όμως είναι η πιο κρίσιμη: για ακόμη μία φορά, η πολιτική απάντηση στην ακρίβεια δεν είναι μια μόνιμη στρατηγική προστασίας, αλλά ένα σύνολο έκτακτων αντισταθμισμάτων, σχεδιασμένων ώστε να αποσυμπιέσουν την κοινωνική δυσαρέσκεια χωρίς να αλλάζουν τον πυρήνα του προβλήματος.
Με απλά λόγια: το κράτος δεν θεραπεύει την ασθένεια. Μοιράζει παυσίπονα.
Το Fuel Pass επιστρέφει ως εργαλείο πολιτικής ανακούφισης
Το πιο αναγνωρίσιμο μέτρο του πακέτου είναι η επαναφορά της ψηφιακής κάρτας καυσίμων. Πρόκειται για άμεση ενίσχυση προς τα νοικοκυριά και τους ιδιοκτήτες οχημάτων, με τη μορφή επιδότησης που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην αγορά καυσίμων αλλά και σε μετακινήσεις όπως μέσα μαζικής μεταφοράς ή ταξί.
Σε επικοινωνιακό επίπεδο, το Fuel Pass έχει ένα βασικό πλεονέκτημα για την κυβέρνηση: γίνεται εύκολα αντιληπτό, μεταφέρεται απλά ως μήνυμα και δημιουργεί την αίσθηση ότι ο πολίτης «βλέπει κάτι στην τσέπη του». Γι’ αυτό και επιστρέφει ξανά και ξανά στο πολιτικό οπλοστάσιο της εξουσίας.
Όμως το Fuel Pass έχει και ένα βαθύ πολιτικό όριο: δεν μειώνει το κόστος ζωής, απλώς αποζημιώνει ένα πολύ μικρό μέρος του. Δεν λύνει το πρόβλημα της ακρίβειας στα καύσιμα, απλώς κάνει προσωρινά πιο υποφερτή την πίεση. Και ακριβώς εκεί φαίνεται η φιλοσοφία του μέτρου: όχι αλλαγή των όρων, αλλά επιδότηση της αντοχής.
Η επιδότηση στο diesel δεν είναι κοινωνική πολιτική, είναι άμυνα κόστους
Η δεύτερη βασική παρέμβαση αφορά το diesel κίνησης. Εδώ η λογική είναι διαφορετική από το Fuel Pass. Δεν έχουμε άμεση ενίσχυση στον πολίτη, αλλά παρέμβαση στην αγορά καυσίμου, ώστε να συγκρατηθεί η τιμή στο πετρέλαιο κίνησης.
Το πολιτικό επιχείρημα είναι σαφές: αν δεν ανακοπεί η άνοδος του diesel, το κόστος μεταφοράς θα μεταφερθεί σε όλη την αγορά, από την εφοδιαστική αλυσίδα και τη διανομή αγαθών μέχρι τον πρωτογενή τομέα και την τελική τιμή στο ράφι.
Αυτό δείχνει και κάτι ακόμη. Η κυβέρνηση γνωρίζει ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι οδηγοί ΙΧ ή το κόστος μετακίνησης του μέσου πολίτη. Το μεγάλο ζήτημα είναι η μετάδοση της ενεργειακής πίεσης σε όλη την οικονομία. Άρα η επιδότηση στο diesel είναι στην πραγματικότητα μέτρο αμυντικής θωράκισης του παραγωγικού και διανεμητικού κυκλώματος.
Αλλά και εδώ υπάρχει το ίδιο στρατηγικό κενό: η κυβέρνηση δεν αλλάζει τη συνολική δομή κόστους. Δεν χτίζει μόνιμο μηχανισμό σταθερότητας. Απλώς αγοράζει χρόνο.
Αγρότες και λιπάσματα: αποσπασματική βοήθεια σε έναν τομέα υπό μόνιμη πίεση
Η ειδική ενίσχυση για τα λιπάσματα δείχνει ότι η πίεση δεν περιορίζεται στην ενέργεια και στις μεταφορές, αλλά ακουμπά ήδη τον πυρήνα της αγροτικής παραγωγής. Το κόστος εισροών παραμένει κρίσιμο μέτωπο και η κυβέρνηση επιχειρεί να απορροφήσει μέρος αυτού του βάρους με επιχορήγηση επί των παραστατικών αγοράς.
Για τον αγροτικό κόσμο, κάθε τέτοια παρέμβαση είναι χρήσιμη σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο. Όμως δεν αναιρεί το βασικό πρόβλημα: η αγροτική οικονομία εξακολουθεί να στηρίζεται σε διαδοχικές αποσπασματικές ενισχύσεις αντί για ένα σταθερό πλαίσιο προστασίας από τις ανατιμήσεις, το ενεργειακό κόστος, την ακριβή παραγωγή και τη συνολική συμπίεση των εισοδημάτων.
Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση παραδέχεται μέσω του ίδιου του μέτρου ότι ο πρωτογενής τομέας είναι εκτεθειμένος. Αλλά αντί για σχέδιο ανθεκτικότητας, δίνει μία ακόμα έκτακτη ανάσα.
Ακτοπλοϊκά: η νησιωτικότητα πάλι μέσω εταιρικής αποζημίωσης
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η παρέμβαση στα ακτοπλοϊκά. Εδώ η κυβέρνηση δεν επιλέγει άμεση επιδότηση του επιβάτη, αλλά αποζημίωση προς τις ακτοπλοϊκές εταιρείες, με αντάλλαγμα την υποχρέωση να συγκρατήσουν τις τιμές των εισιτηρίων.
Αυτό το μοντέλο έχει μια προφανή πολιτική λογική: είναι πιο εύκολο να διαχειριστείς μαζικά το κόστος μέσω των εταιρειών παρά μέσω ενός συστήματος εξατομικευμένων επιδοτήσεων. Ταυτόχρονα, σου επιτρέπει να διακηρύξεις ότι προστατεύεις τη νησιωτικότητα χωρίς να μπεις σε πιο βαθιές συγκρούσεις για το πώς δομείται συνολικά η ακτοπλοϊκή αγορά.
Αλλά ακριβώς εκεί βρίσκεται και η αδυναμία. Η προστασία του επιβάτη παραμένει έμμεση. Η κοινωνική ανάγκη μεταφράζεται ξανά σε μηχανισμό εταιρικής στήριξης υπό όρους. Και η νησιωτικότητα συνεχίζει να αντιμετωπίζεται όχι ως σταθερή εθνική προτεραιότητα, αλλά ως πρόβλημα που κάθε φορά «μπαλώνεται» όταν το καύσιμο τραβά την αγορά προς τα πάνω.
Η κυβέρνηση επιδοτεί την κρίση, δεν την αναχαιτίζει
Το κοινό νήμα που ενώνει όλα τα μέτρα είναι απλό: δεν πρόκειται για μεταρρυθμιστική απάντηση στην ακρίβεια, αλλά για έκτακτο πλέγμα απορρόφησης κραδασμών. Το κράτος αναλαμβάνει να καλύψει ένα μέρος της πίεσης, χωρίς να αλλάζει το μοντέλο που την παράγει.
Αυτό έχει και πολιτική αξία και πολιτικό κόστος.
Αξία, γιατί σε περιόδους οξυμένης ανασφάλειας οι πολίτες θέλουν να βλέπουν ότι κάτι κινείται.
Κόστος, γιατί κάθε νέο pass, κάθε νέα δίμηνη ενίσχυση, κάθε νέο πακέτο «ανακούφισης» αποκαλύπτει ταυτόχρονα ότι η οικονομία δεν είναι τόσο ανθεκτική όσο παρουσιάζεται και ότι η κοινωνία παραμένει ευάλωτη σε κάθε εξωτερικό σοκ.
Το αφήγημα της σταθερότητας αρχίζει να τρίζει όταν χρειάζεται συνεχώς νέα τεχνητή υποστήριξη για να διατηρηθεί η καθημερινότητα σε ανεκτά όρια.
ΑΝΑΛΥΣΗ
Τι κοστίζει – Ποιος κερδίζει – Πού διαφέρει
Τι κοστίζει
Το συνολικό πακέτο παρουσιάζεται ως πρόγραμμα περιορισμένης διάρκειας, για δύο μήνες, με δημοσιονομικό κόστος αρκετών εκατοντάδων εκατομμυρίων. Αυτό σημαίνει ότι δεν σχεδιάζεται ως διαρκής μηχανισμός, αλλά ως βραχυπρόθεσμη δημοσιονομική απάντηση σε μία συγκυριακή κρίση.
Η πολιτική σημασία αυτού του στοιχείου είναι μεγάλη: η κυβέρνηση δείχνει ότι θέλει να κρατήσει ανοιχτό το περιθώριο κινήσεων χωρίς να δεσμευτεί σε μόνιμες παρεμβάσεις. Δηλαδή, να φανεί ενεργή χωρίς να μεταβάλει μόνιμα τις δημοσιονομικές ισορροπίες.
Ποιος κερδίζει
Κερδίζουν σε πρώτο επίπεδο:
- οι οδηγοί και τα νοικοκυριά που θα δουν άμεση ενίσχυση μέσω Fuel Pass,
- οι επαγγελματίες, οι μεταφορές και η διανομή λόγω συγκράτησης του diesel,
- οι αγρότες μέσω της στήριξης για λιπάσματα,
- οι επιβάτες και ιδιαίτερα οι νησιωτικές περιοχές, εφόσον η συγκράτηση των ακτοπλοϊκών περάσει πράγματι στις τελικές τιμές.
Κερδίζει όμως και η ίδια η κυβέρνηση σε επίπεδο πολιτικής διαχείρισης, γιατί εμφανίζεται να δρα γρήγορα, πολυμέτωπα και «κοινωνικά».
Πού διαφέρει
Η ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στα μέτρα είναι ο μηχανισμός διοχέτευσης της ενίσχυσης:
- Το Fuel Pass είναι άμεση, ορατή ενίσχυση στον πολίτη.
- Η επιδότηση diesel είναι παρέμβαση στην αλυσίδα του κόστους.
- Η ενίσχυση λιπασμάτων είναι στοχευμένη παραγωγική στήριξη.
- Η παρέμβαση στα ακτοπλοϊκά είναι έμμεση προστασία του επιβάτη μέσω εταιρικής αποζημίωσης.
Αυτό σημαίνει ότι η κυβέρνηση δεν ακολουθεί έναν ενιαίο μηχανισμό ανακούφισης, αλλά τέσσερις διαφορετικές λογικές: κάρτα, επιδότηση αγοράς, παραγωγική αποζημίωση, εταιρική ενίσχυση. Και αυτό δείχνει περισσότερο διαχείριση επιμέρους πιέσεων παρά συνεκτικό μοντέλο οικονομικής άμυνας.
Ποιος πληρώνει – Ποιος ανακουφίζεται – Ποιος μένει ξανά απέξω
Ποιος πληρώνει
Πληρώνει ο προϋπολογισμός, άρα τελικά ο φορολογούμενος. Πληρώνει όμως και η ίδια η κοινωνία, που έχει ήδη απορροφήσει το κύμα των ανατιμήσεων πριν έρθει η κρατική παρέμβαση. Το κράτος δεν προλαβαίνει την κρίση· έρχεται αφού έχει ήδη περάσει το πρώτο χτύπημα στην τσέπη.
Ποιος ανακουφίζεται
Ανακουφίζονται προσωρινά οι οδηγοί, οι επαγγελματίες των μεταφορών, μέρος του αγροτικού κόσμου και οι επιβάτες των πλοίων, αν το όφελος περάσει όντως στην τελική τιμή. Πρόκειται όμως για ανακούφιση ορισμένου χρόνου, όχι για δομική μείωση του κόστους.
Ποιος μένει ξανά απέξω
Μένει απέξω όποιος περίμενε μόνιμη λύση. Μένουν απέξω όσοι δεν καλύπτονται επαρκώς από τα κριτήρια. Μένουν απέξω οι μικρές επιχειρήσεις που πιέζονται συνολικά από ενοίκια, ενέργεια, μεταφορές και κατανάλωση. Και κυρίως μένει απέξω η ανάγκη για μία σταθερή εθνική πολιτική απέναντι στην ακρίβεια.
ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Το νέο Fuel Pass και το συνολικό πακέτο δείχνουν ξανά το ίδιο μοτίβο διακυβέρνησης: η κυβέρνηση δεν θέλει να συγκρουστεί με τις δομικές ρίζες της ακρίβειας, αλλά να διαχειριστεί τα κοινωνικά της αποτελέσματα. Επιλέγει την επιδότηση αντί της αναδιάρθρωσης, την αποζημίωση αντί της μόνιμης προστασίας, το δίμηνο μπάλωμα αντί της σταθερής θωράκισης.
Έτσι, κάθε νέα κρίση καταλήγει στο ίδιο πολιτικό έργο:
πρώτα η αγορά μεταφέρει την πίεση στην κοινωνία,
μετά η κοινωνία ασφυκτιά,
έπειτα η κυβέρνηση επεμβαίνει,
και τέλος παρουσιάζει ως επιτυχία το ότι μάζεψε ένα μέρος της ζημιάς που άφησε να δημιουργηθεί.
Αυτό δεν είναι νίκη κατά της ακρίβειας.
Είναι διαχείριση της φθοράς της.
Το Fuel Pass δεν είναι λύση. Είναι η επίσημη ομολογία ότι η χώρα εξακολουθεί να χρειάζεται κουπόνια για να αντέχει τα στοιχειώδη.
Η επιδότηση στο diesel δεν αποκαθιστά την αγορά. Απλώς καθυστερεί το επόμενο κύμα αυξήσεων.
Η παρέμβαση στα ακτοπλοϊκά δεν κατοχυρώνει τη νησιωτικότητα. Την κρατά προσωρινά σε αναπνευστήρα.
Και τελικά, όσο η κυβέρνηση βαφτίζει την έκτακτη ανακούφιση «οικονομική ασπίδα», τόσο η κοινωνία θα μαθαίνει να ζει όχι με σταθερότητα, αλλά με δόσεις αντοχής.