Το ζήτημα της διαφάνειας στις δημόσιες προμήθειες επανέρχεται στο προσκήνιο, ιδιαίτερα όταν διαγωνιστικές διαδικασίες και εκτέλεση έργων δημιουργούν εύλογα ερωτήματα. Η πρόσφατη περίπτωση προμήθειας υλικών για τη συντήρηση παγίων εγκαταστάσεων – προϋπολογισμού άνω του 1,1 εκατ. ευρώ – ανέδειξε μια σειρά θεσμικών ζητημάτων που δεν μπορούν να μείνουν αναπάντητα.
Έργα που εξοφλούνται χωρίς να ανταποκρίνονται στην αρχική σύμβαση
Έργα που έχουν παραληφθεί και πληρωθεί πλήρως, αλλά φέρονται να μην έχουν εκτελεστεί στο σύνολό τους, υπονομεύουν θεμελιώδεις αρχές χρηστής διοίκησης. Όταν η τεχνική περιγραφή και οι παραδόσεις δεν συμφωνούν, η διαδικασία παραλαβής και ελέγχου πρέπει να εξετάζεται εις βάθος.
Διαγωνισμοί με έναν μόνο συμμετέχοντα
Στον πρόσφατο «ανοικτό» διαγωνισμό για υλικά συντήρησης, υποβλήθηκε μία και μοναδική προσφορά, με έκπτωση περίπου 10%.
Αν και τυπικά ο νόμος επιτρέπει τέτοια εξέλιξη, η ουσία της διαφάνειας και ο υγιής ανταγωνισμός τίθενται υπό αμφισβήτηση. Όταν επαναλαμβανόμενες προμήθειες καταλήγουν στον ίδιο οικονομικό φορέα, με χαμηλές εκπτώσεις και χωρίς ουσιαστικό ανταγωνισμό, δημιουργείται η ανάγκη αυξημένης θεσμικής εποπτείας.
Τι προβλέπει το θεσμικό πλαίσιο
Ο Ν. 4412/2016 προβλέπει ότι κάθε δημόσια προμήθεια και έργο ελέγχεται από μια σειρά μηχανισμών, όπως:
- Επιτροπή Διαγωνισμού
- Οικονομική Επιτροπή
- Αποκεντρωμένη Διοίκηση
- Ελεγκτικό Συνέδριο
Όταν οι μηχανισμοί αυτοί λειτουργούν όπως ορίζει ο νόμος, διασφαλίζεται ότι:
- η παραλαβή γίνεται μόνο εφόσον έχει ολοκληρωθεί το έργο,
- η διαδικασία πληρωμών είναι συμβατή με την πρόοδο εργασιών,
- και ότι οι διαγωνισμοί εξασφαλίζουν πραγματικό ανταγωνισμό.
Η απουσία ανταγωνισμού και τα ερωτήματα για την πληρότητα εκτέλεσης έργων εντείνουν την ανάγκη για πλήρη διαφάνεια.
Τι πρέπει να δημοσιοποιηθεί
Για να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών και να διασφαλιστεί η λογοδοσία, είναι αναγκαία η:
- δημοσιοποίηση όλων των πρακτικών, αποφάσεων και τεχνικών στοιχείων του διαγωνισμού,
- διασταύρωση των παραλαβών, πληρωμών και τεχνικών εκθέσεων,
- πλήρης θεσμική εξέταση από Αποκεντρωμένη Διοίκηση, Ελεγκτικό Συνέδριο και Εθνική Αρχή Διαφάνειας.
Η διαφάνεια δεν είναι διαδικαστικό βάρος — είναι προϋπόθεση δημοκρατικής διοίκησης.
Η ανάγκη για λογοδοσία
Κάθε ευρώ που αφορά έργα και υποδομές των πολιτών αποτελεί δημόσιο πόρο που πρέπει να διαχειρίζεται με ευθύνη και ακρίβεια.
Η σιωπή σε θέματα διαφάνειας δεν μπορεί να θεωρείται επιλογή· είναι παράγοντας υποβάθμισης της θεσμικής λειτουργίας.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση οφείλει να αποδεικνύει καθημερινά ότι λειτουργεί με κανόνες, ότι οι διαδικασίες της είναι καθαρές και ότι ο έλεγχος αποτελεί αναπόσπαστο εργαλείο μιας υγιούς διοίκησης