Του Ευάγγελου Λιαμπότη
Υπάρχει μια στιγμή στην πορεία κάθε κυβέρνησης όπου τα επιχειρήματα τελειώνουν.
Οι υποσχέσεις έχουν εξαντληθεί. Οι μεγάλες εξαγγελίες ξεθωριάζουν μπροστά στην καθημερινότητα και η πραγματικότητα δεν μπορεί πλέον να κρυφτεί πίσω από επικοινωνιακές καμπάνιες, παρουσιάσεις και συνθήματα.
Τότε εμφανίζεται το τελευταίο πολιτικό όπλο:
«Ή εμείς ή το χάος».
Δεν είναι καινούργια συνταγή. Τη χρησιμοποίησαν ηγέτες σε όλο τον κόσμο όταν αντιλήφθηκαν ότι η κοινωνία άρχισε να απομακρύνεται από αυτούς. Αντί να ζητήσουν ξανά την εμπιστοσύνη των πολιτών με βάση το έργο τους, επιχείρησαν να την αποσπάσουν μέσω του φόβου.
Στην Ελλάδα του 2026 το ίδιο αφήγημα επιστρέφει με διαφορετική ονομασία:
«Σταθερότητα».
Η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη επιχειρεί να πείσει ότι η χώρα δεν έχει πραγματική εναλλακτική. Ότι οποιαδήποτε πολιτική αλλαγή ισοδυναμεί με περιπέτεια. Ότι η αποχώρησή της από την εξουσία θα οδηγήσει σχεδόν αυτόματα στην αστάθεια.
Πρόκειται όμως για ένα βαθιά προβληματικό αφήγημα.
Γιατί σε μια ώριμη δημοκρατία κανένας πρωθυπουργός δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως αναντικατάστατος και κανένα κόμμα δεν μπορεί να ταυτίζεται με την ίδια την ύπαρξη της χώρας.
Η «σταθερότητα» που δεν φτάνει στην κοινωνία
Η κυβέρνηση μιλά καθημερινά για σταθερότητα.
Αλλά ποια σταθερότητα βιώνει ο πολίτης;
Τη σταθερή ακρίβεια στα τρόφιμα;
Τη σταθερή αύξηση του κόστους ζωής;
Τη σταθερή δυσκολία των νέων να αποκτήσουν σπίτι;
Τις ελλείψεις στη δημόσια υγεία;
Την αγωνία των μικρομεσαίων επιχειρήσεων;
Η σταθερότητα δεν είναι επικοινωνιακό σύνθημα. Είναι η ποιότητα της καθημερινής ζωής.
Και όταν η καθημερινότητα γίνεται δυσκολότερη, τότε η λέξη χάνει το πραγματικό της περιεχόμενο.
Η ευθύνη δεν μπορεί να είναι πάντα κάποιου άλλου
Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της σημερινής διακυβέρνησης είναι ότι η πολιτική ευθύνη εμφανίζεται πάντα… αλλού.
Για κάθε επιτυχία υπάρχει κυβερνητική υπογραφή.
Για κάθε αποτυχία υπάρχει μια εξωτερική δικαιολογία.
Η διεθνής κρίση.
Η κλιματική αλλαγή.
Οι προηγούμενες κυβερνήσεις.
Η αντιπολίτευση.
Οι δημόσιοι υπάλληλοι.
Οι υπηρεσίες.
Οι πολίτες όμως δεν αξιολογούν τις κυβερνήσεις με βάση τις δικαιολογίες τους.
Τις αξιολογούν με βάση το αποτέλεσμα.
Η πολιτική του φόβου
Το πραγματικό μήνυμα που εκπέμπεται σήμερα δεν είναι «δείτε τι πετύχαμε».
Είναι:
«Προσέξτε τι θα συμβεί αν φύγουμε».
Αυτό όμως δεν αποτελεί πολιτικό πρόγραμμα.
Αποτελεί πολιτικό εκβιασμό.
Η δημοκρατία δεν λειτουργεί με διλήμματα φόβου.
Λειτουργεί με επιλογές, προγράμματα, λογοδοσία και αξιολόγηση.
Όταν κάθε αντίθετη άποψη χαρακτηρίζεται τοξική, όταν κάθε κριτική βαφτίζεται υπονόμευση και όταν κάθε εναλλακτική παρουσιάζεται ως εθνικός κίνδυνος, τότε η πολιτική συζήτηση παύει να είναι ουσιαστική.
Γίνεται επικοινωνιακή άσκηση επιβίωσης.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν είναι η Ελλάδα
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης εξελέγη πρωθυπουργός.
Δεν εξελέγη ιδιοκτήτης της χώρας.
Η Νέα Δημοκρατία εξελέγη κυβέρνηση.
Δεν εξελέγη μόνιμος διαχειριστής της εξουσίας.
Η εναλλαγή κυβερνήσεων είναι στοιχείο της δημοκρατικής κανονικότητας.
Δεν είναι απειλή.
Αντίθετα, επικίνδυνη γίνεται η αντίληψη ότι μια κυβέρνηση θεωρεί τον εαυτό της μοναδική εγγύηση σταθερότητας.
Γιατί τότε η πολιτική μετατρέπεται από υπηρεσία προς την κοινωνία σε μηχανισμό αυτοσυντήρησης της εξουσίας.
Το πραγματικό δίλημμα
Το δίλημμα των επόμενων εκλογών δεν είναι:
«Μητσοτάκης ή χάος».
Το πραγματικό ερώτημα είναι πολύ πιο ουσιαστικό:
Θέλουμε περισσότερη λογοδοσία ή περισσότερη αλαζονεία;
Θέλουμε ισχυρούς θεσμούς ή προσωποκεντρική εξουσία;
Θέλουμε διαφάνεια ή επικοινωνιακή διαχείριση;
Θέλουμε μια κυβέρνηση που ακούει την κοινωνία ή μια κυβέρνηση που προσπαθεί να πείσει την κοινωνία ότι δεν υπάρχει άλλη επιλογή;
Η ιστορία διδάσκει ότι καμία εξουσία δεν είναι αιώνια.
Όσες προσπάθησαν να κυβερνήσουν με τον φόβο, τελικά ηττήθηκαν από την πραγματικότητα.
Γιατί όταν οι πολίτες πάψουν να φοβούνται την αλλαγή, αρχίζουν να φοβούνται περισσότερο τη συνέχιση της ίδιας πολιτικής.
Και τότε το σύνθημα «εγώ ή το χάος» χάνει κάθε δύναμη.
Γιατί η Δημοκρατία δεν χρειάζεται σωτήρες.
Χρειάζεται κυβερνήσεις που λογοδοτούν, θεσμούς που λειτουργούν και πολίτες που αποφασίζουν ελεύθερα, χωρίς εκβιαστικά διλήμματα.
Ίσως, τελικά, το πραγματικό χάος να μην είναι αυτό που επικαλείται η εξουσία.
Ίσως το πραγματικό χάος να ξεκινά όταν μια κυβέρνηση πιστεύει ότι χωρίς αυτήν δεν μπορεί να υπάρξει η χώρα.