Ο Τζέφρι Σακς, καθηγητής του Κολούμπια, περιγράφει έναν πόλεμο που δεν παράγει νίκη, αλλά σωρεύει στρατηγική απόγνωση, ενεργειακό πανικό και κίνδυνο γενικευμένης κλιμάκωσης. Στην ανάλυσή του, η Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ δεν πλησιάζουν τη λύση· πλησιάζουν ένα σημείο όπου το κόστος ξεφεύγει από κάθε έλεγχο.
Με φόντο τα Στενά του Ορμούζ, την κατάρρευση της διπλωματίας και τη σκιά ακόμη και πυρηνικών σεναρίων, ο Σακς προτείνει πέντε βήματα για αποκλιμάκωση: παύση της επίθεσης, επιστροφή στη διπλωματία για το πυρηνικό πρόγραμμα, νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφάλειας, παλαιστινιακό κράτος και συνολικό αφοπλισμό των ένοπλων οργανώσεων. Το ερώτημα είναι αν υπάρχει ακόμη πολιτική βούληση πριν το αδιέξοδο γίνει διεθνής καταστροφή.
Η σκιά του αδιεξόδου και ο φόβος της ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης
Ο Σακς περιγράφει μια σύγκρουση που δεν εξελίσσεται σε «γρήγορο χτύπημα», αλλά σε παρατεταμένη παγίδα. Όσο η στρατιωτική επιχείρηση δεν αποδίδει τα προσδοκώμενα αποτελέσματα, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος οι εμπλεκόμενοι να κινηθούν με όρους απόγνωσης και όχι στρατηγικού σχεδιασμού.
Στο επίκεντρο της προειδοποίησής του βρίσκεται η ίδια η λογική της κλιμάκωσης: όταν μια δύναμη δεν πετυχαίνει πολιτική λύση και δεν έχει σχέδιο εξόδου, αρχίζει να ψάχνει «ανώτερα» μέσα πίεσης. Εκεί, κατά τον ίδιο, ανοίγει η συζήτηση για ακραία σενάρια που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αδιανόητα.
Για τον Αμερικανό καθηγητή, το πρόβλημα δεν είναι μόνο στρατιωτικό. Είναι βαθιά πολιτικό: μια υπερδύναμη που δεν αναγνωρίζει τα όρια της ισχύος της μπορεί να μετατρέψει μια περιφερειακή σύγκρουση σε παγκόσμιο σοκ.
Ορμούζ, ενέργεια και η οικονομική βόμβα που απειλεί τον πλανήτη
Ο Σακς δίνει τεράστιο βάρος στο ενεργειακό μέτωπο. Τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι μια απλή γεωγραφική λεπτομέρεια, αλλά ένας από τους πιο κρίσιμους κόμβους του παγκόσμιου ενεργειακού συστήματος. Όταν εκεί παράγεται ασφυξία, η κρίση δεν μένει στη Μέση Ανατολή — μεταδίδεται σε αγορές, εφοδιαστικές αλυσίδες, τιμές και πληθωρισμό.
Η βασική του προειδοποίηση είναι καθαρή: ακόμη και η χρήση στρατηγικών αποθεμάτων από τις μεγάλες δυνάμεις δεν μπορεί να καλύψει μια παρατεταμένη διακοπή ροής. Μπορεί να αγοράσει χρόνο, όχι να λύσει το πρόβλημα. Και όταν ο χρόνος αγοράζεται χωρίς πολιτική λύση, η αγορά διαβάζει πανικό, όχι σταθερότητα.
Με απλά λόγια, ο Σακς λέει ότι ο πόλεμος δεν απειλεί μόνο με νέα μέτωπα και νέους νεκρούς. Απειλεί να μετατραπεί σε διεθνή οικονομική έκρηξη, με την ενέργεια να γίνεται ο πολλαπλασιαστής της καταστροφής.
Τα πέντε βήματα ειρήνης και το πολιτικό εμπόδιο που τα μπλοκάρει
Η πρόταση του Σακς ξεκινά από το αυτονόητο: άμεσο τερματισμό της ένοπλης επίθεσης κατά του Ιράν. Από εκεί και πέρα, ζητά επιστροφή σε διπλωματική συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα, επαναφορά της περιφερειακής ασφάλειας με ρόλο των χωρών του Κόλπου, ίδρυση παλαιστινιακού κράτους στα σύνορα του 1967 και, ως συνέπεια αυτής της νέας ισορροπίας, αφοπλισμό των ένοπλων οργανώσεων της περιοχής.
Στον πυρήνα αυτής της λογικής βρίσκεται η αρχή ότι δεν υπάρχει σταθερότητα όταν η ασφάλεια του ενός οικοδομείται πάνω στη μόνιμη ανασφάλεια του άλλου. Για τον Σακς, αυτό είναι το σημείο που η αμερικανική στρατηγική αρνείται επί δεκαετίες να αποδεχθεί.
Γι’ αυτό και επιμένει ότι το πολιτικό κλειδί δεν βρίσκεται μόνο στην Τεχεράνη, αλλά στην Ουάσιγκτον και στο Τελ Αβίβ. Αν δεν αλλάξει το δόγμα της επιβολής, καμία στρατιωτική επιχείρηση δεν θα φέρει ειρήνη — μόνο έναν ακόμη κύκλο φωτιάς.
Ο Σακς δεν περιγράφει απλώς έναν αποτυχημένο πόλεμο. Περιγράφει μια υπερδύναμη που αυτοσχεδιάζει με τη φωτιά, ένα Ισραήλ που σπρώχνει τη Μέση Ανατολή στο χείλος και έναν κόσμο που μπορεί να πληρώσει το τίμημα με ενέργεια, ύφεση και ανεξέλεγκτη κλιμάκωση. Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει ακόμη σχέδιο ειρήνης. Το ερώτημα είναι αν θα τολμήσουν να το ακούσουν πριν η ιστορία γράψει το κόστος με αίμα και πετρέλαιο.