Η εικόνα που επιχείρησε να παρουσιάσει η κυβέρνηση για τις αγροτικές πληρωμές δεν αντέχει σοβαρό έλεγχο. Πίσω από τα μεγάλα αθροίσματα και τα επικοινωνιακά δελτία κρύβεται μια απλή αλήθεια: η προκαταβολή της βασικής ενίσχυσης κατέρρευσε στη χαμηλότερη τιμή της τελευταίας δεκαετίας, ενώ χιλιάδες παραγωγοί έμειναν είτε απλήρωτοι είτε με ποσά που δεν καλύπτουν ούτε τα στοιχειώδη.
Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς μια «κακή χρονιά». Είναι ένα καθαρό σοκ ρευστότητας για την ύπαιθρο.
Η προκαταβολή δεν είναι επίδομα – είναι οξυγόνο
Η βασική ενίσχυση δεν λειτουργεί ως κοινωνικό βοήθημα, αλλά ως θεμέλιο της αγροτικής οικονομίας. Από αυτήν πληρώνονται καύσιμα, λιπάσματα, ζωοτροφές, εργάτες, ρυθμίσεις, υποχρεώσεις. Όταν η προκαταβολή μειώνεται δραστικά, η ζημιά δεν είναι θεωρητική: μεταφέρεται ακαριαία στην αγορά.
Η ύπαιθρος «στεγνώνει». Οι συναλλαγές παγώνουν, τα καταστήματα εφοδίων δουλεύουν με πίστωση που δεν υπάρχει, οι παραγωγοί αναβάλλουν καλλιεργητικές αποφάσεις. Κι όλα αυτά σε μια περίοδο με αυξημένο κόστος παραγωγής και μηδενικά περιθώρια αντοχής.
«Έλεγχοι» που μετατρέπονται σε μηχανισμό αποκλεισμού
Η επίσημη δικαιολογία είναι οι έλεγχοι, το monitoring, τα ιδιοκτησιακά και οι τεχνικές διαδικασίες. Όμως όταν δεκάδες χιλιάδες παραγωγοί βρίσκονται εκτός πληρωμής, δεν μιλάμε για μεμονωμένα λάθη. Μιλάμε για συστημική αποτυχία.
Οι έλεγχοι είναι απαραίτητοι. Όταν όμως εφαρμόζονται με τρόπο που παραλύει την πληρωμή και μεταφέρει όλο το βάρος στον παραγωγό, παύουν να είναι εργαλείο διαφάνειας και γίνονται άλλοθι αδυναμίας. Το μήνυμα που λαμβάνει ο αγρότης είναι ξεκάθαρο: «δεν πληρώθηκες, περίμενε – και βλέπουμε».
Το τέχνασμα των μεγάλων αριθμών
Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση επιχειρεί να χτίσει εικόνα «γενναιοδωρίας» παρουσιάζοντας συνολικά ποσά πληρωμών, στα οποία συνυπολογίζονται παλιές εκκρεμότητες, καθυστερημένες οφειλές και πληρωμές που έπρεπε να είχαν γίνει εδώ και μήνες ή χρόνια.
Άλλο όμως το συνολικό άθροισμα ενός έτους και άλλο η πραγματική, έγκαιρη ρευστότητα τη στιγμή που τη χρειάζεται η παραγωγή. Το να τσουβαλιάζεις παλιά υπόλοιπα με τρέχουσες ανάγκες μπορεί να βγάζει ωραίο δελτίο Τύπου, δεν κρατά όμως όρθιο το χωράφι ούτε την τοπική αγορά.
ΟΠΕΚΕΠΕ: κρίσιμος οργανισμός σε μόνιμη αποσύνθεση
Ο οργανισμός που διαχειρίζεται τις αγροτικές ενισχύσεις θα έπρεπε να είναι πυλώνας σταθερότητας. Αντί γι’ αυτό, εμφανίζεται διαρκώς αποδιοργανωμένος, με διαδικασίες που μπλοκάρουν, συστήματα που δεν αντέχουν και χρονοδιαγράμματα που διαρκώς μετατίθενται.
Και κάθε φορά, το κόστος δεν το πληρώνει το κράτος. Το πληρώνει ο παραγωγός, με ανασφάλεια, με χρέη που τρέχουν, με έναν κύκλο αβεβαιότητας που βαθαίνει.
Δεν κυβερνάς με δελτία Τύπου, κυβερνάς με πληρωμές
Οι αγρότες δεν βγήκαν στον δρόμο «για το θέαμα». Βγήκαν γιατί βρίσκονται ένα βήμα πριν την κατάρρευση. Γιατί η προκαταβολή που υπολόγιζαν δεν ήρθε. Γιατί το κράτος ζητά ξανά υπομονή από ανθρώπους που δεν έχουν άλλα αποθέματα.
Η αγροτική πολιτική δεν κρίνεται στα νούμερα των ανακοινώσεων, αλλά στο αν το χρήμα φτάνει έγκαιρα και σωστά στον δικαιούχο. Και αυτή τη φορά, η πραγματικότητα της υπαίθρου διαψεύδει πλήρως την κυβερνητική αφήγηση.