Τα Στενά του Ορμούζ, το ουράνιο και η εικόνα «υποχώρησης» του Τραμπ κρατούν ακόμη ανοιχτή την πιο κρίσιμη διαπραγμάτευση στη Μέση Ανατολή
Μια κατ’ αρχήν συμφωνία ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν φαίνεται να έχει αρχίσει να διαμορφώνεται, όμως η απόσταση από το προσχέδιο μέχρι την πραγματική ειρήνη παραμένει μεγάλη. Στο τραπέζι βρίσκονται το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, η δέσμευση της Τεχεράνης ότι δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα και η τύχη του εμπλουτισμένου ουρανίου.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο τι συμφωνείται. Είναι ποιος θα το ελέγξει, ποιος θα το παρουσιάσει ως νίκη και ποιος θα φανεί ότι έκανε πίσω.
Τα Στενά του Ορμούζ είναι η πρώτη μεγάλη παγίδα
Η συμφωνία προβλέπει άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, δηλαδή του κρίσιμου θαλάσσιου περάσματος από όπου περνά τεράστιο μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής ροής. Όμως εδώ αρχίζει το πραγματικό παζάρι.
Η Τεχεράνη θεωρεί ότι έχει νόμιμο δικαίωμα να διατηρεί τον έλεγχο των Στενών. Για το Ιράν, αυτό δεν είναι απλώς ζήτημα εθνικού εγωισμού. Είναι ζήτημα στρατηγικής επιβίωσης, οικονομικής ανάσας και γεωπολιτικής ισχύος.
Για την Ουάσινγκτον, όμως, η εικόνα είναι εξίσου κρίσιμη. Αν η συμφωνία φανεί ως αμερικανική αποδοχή ιρανικού ελέγχου στο πιο ευαίσθητο ενεργειακό πέρασμα του πλανήτη, ο Τραμπ θα δεχθεί εσωτερική πολιτική πίεση ότι υπέγραψε συμφωνία που μοιάζει περισσότερο με υποχώρηση παρά με επιβολή όρων.
Το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει το σκληρότερο αγκάθι
Το δεύτερο και βαρύτερο σημείο είναι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Η μη απόκτηση πυρηνικών όπλων αποτελεί κόκκινη γραμμή για το Ισραήλ και στρατηγικό όρο για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Τεχεράνη φέρεται διατεθειμένη να δηλώσει δημόσια ότι δεν σκοπεύει να αναπτύξει πυρηνικό οπλοστάσιο. Όμως άλλο η πολιτική δήλωση και άλλο ο μηχανισμός ελέγχου.
Η πλευρά Τραμπ φέρεται να θέλει αμερικανική εμπλοκή στην παραλαβή του εμπλουτισμένου ουρανίου και στην επιτήρηση του τερματισμού των σχετικών δραστηριοτήτων. Για το Ιράν, μια τέτοια διαδικασία θα μπορούσε να εμφανιστεί ως ταπεινωτική παράδοση μετά από πόλεμο. Και αυτό είναι πολιτικά δύσκολο να γίνει αποδεκτό από την Τεχεράνη.
Η συμφωνία χρειάζεται χρόνο, όχι μόνο υπογραφές
Ακόμη και αν κλείσει το πολιτικό πλαίσιο, η εφαρμογή δεν θα είναι αυτόματη. Το κείμενο μιλά για περίοδο 60 ημερών, μέσα στην οποία η συμφωνία θα δοκιμαστεί στην πράξη.
Οι αγορές ήδη αντιδρούν με σχετική ανακούφιση, καθώς η τιμή του πετρελαίου υποχωρεί. Όμως η πτώση είναι συγκρατημένη. Και αυτό δείχνει ότι οι επενδυτές δεν αγοράζουν ακόμη το αφήγημα της πλήρους αποκλιμάκωσης.
Γιατί ακόμη και αν τα Στενά ανοίξουν, η ναυσιπλοΐα δεν επιστρέφει από τη μια μέρα στην άλλη στην κανονικότητα. Θα χρειαστούν εγγυήσεις ασφαλείας, ασφαλιστική κάλυψη, πιθανές συνοδείες πλοίων και χρόνος για να πειστούν οι αγορές ότι ο διάδρομος είναι πραγματικά ασφαλής.
Η ειρήνη δεν έχει ακόμη κλειδώσει
Η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν βρίσκεται κοντά, αλλά δεν έχει κλειδώσει. Τα τρία κρίσιμα ζητήματα —Ορμούζ, ουράνιο, δημόσια δέσμευση για μη απόκτηση πυρηνικών— δείχνουν ότι η διαπραγμάτευση δεν είναι απλώς διπλωματική. Είναι βαθιά πολιτική, στρατηγική και επικοινωνιακή.
Ο Τραμπ θέλει συμφωνία χωρίς να φανεί ότι υποχωρεί. Το Ιράν θέλει ανάσα χωρίς να φανεί ότι παραδίδεται. Το Ισραήλ θέλει εγγυήσεις. Οι αγορές θέλουν σταθερότητα. Και η διεθνής ναυτιλία θέλει ασφάλεια.
Η πραγματική ειρήνη, λοιπόν, δεν θα κριθεί στην ανακοίνωση. Θα κριθεί στα Στενά του Ορμούζ, στα φορτία ουρανίου και στην πρώτη μεγάλη δοκιμασία εφαρμογής.
Γιατί στη Μέση Ανατολή, πολλές συμφωνίες υπογράφονται. Λίγες όμως αντέχουν όταν αρχίζει η πραγματικότητα.