Ανησυχία στην Άγκυρα και αναδίπλωση στρατηγικής
Σημαντική μεταστροφή καταγράφεται στη στάση της Τουρκίας απέναντι στο ενδεχόμενο αποστολής στρατιωτικών δυνάμεων στην Ουκρανία, στο πλαίσιο των υπό συζήτηση εγγυήσεων ασφάλειας για την «επόμενη ημέρα» του πολέμου. Παρότι στο πρόσφατο παρελθόν η Άγκυρα δήλωνε δημοσίως έτοιμη και πρόθυμη να συνεισφέρει με χερσαία στρατεύματα, πλέον εμφανίζεται εμφανώς πιο επιφυλακτική.
Το ζήτημα συζητήθηκε στη λεγόμενη «Σύνοδο των Προθύμων» που πραγματοποιήθηκε στη Γαλλία, όπου τέθηκε το γενικό πλαίσιο των εγγυήσεων ασφαλείας προς την Ουκρανία μετά το τέλος των εχθροπραξιών. Σύμφωνα με πληροφορίες, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο φέρονται διατεθειμένες να αποστείλουν στρατιωτικά τμήματα στο ουκρανικό έδαφος. Αντιθέτως, η Τουρκία έλαβε διαφορετικό ρόλο, περιοριζόμενη στην ασφάλεια της Μαύρης Θάλασσας.
Από τη ρητορική αποφασιστικότητας στον φόβο ρωσικής αντίδρασης
Η αλλαγή αυτή προκαλεί εύλογα ερωτήματα, καθώς στο παρελθόν τόσο Τούρκοι αξιωματούχοι όσο και ο ίδιος ο Εμανουέλ Μακρόν είχαν αναφερθεί επανειλημμένα στη δυνατότητα συμμετοχής της Τουρκίας με στρατιωτική δύναμη στην Ουκρανία. Σήμερα όμως η Άγκυρα δείχνει να υποχωρεί, εκτιμώντας ότι μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να προκαλέσει άμεση και σκληρή αντίδραση από τη Μόσχα.
Οι φόβοι αυτοί δεν είναι θεωρητικοί. Το τελευταίο διάστημα, η Ρωσία έχει εκδηλώσει εμπράκτως τη δυσαρέσκειά της απέναντι στην Τουρκία, με περιστατικά που περιλαμβάνουν επιθέσεις ή παρενοχλήσεις τουρκικών πλοίων στη Μαύρη Θάλασσα, αλλά και αποστολές drones που έφτασαν μέχρι την τουρκική επικράτεια. Τα μηνύματα της Μόσχας είναι σαφή: η ανοχή της απέναντι σε περαιτέρω στρατιωτική εμπλοκή της Άγκυρας έχει όρια.
Ο ρόλος της Μαύρης Θάλασσας και τα διλήμματα της Τουρκίας
Στο νέο αυτό σκηνικό, στην Τουρκία αποδόθηκε κυρίως ο ρόλος της εγγύησης της ασφάλειας στη Μαύρη Θάλασσα, μια περιοχή κρίσιμης γεωστρατηγικής σημασίας, όπου η Άγκυρα ήδη διατηρεί ισορροπίες μέσω της Συνθήκης του Μοντρέ και της ελεγχόμενης διέλευσης πολεμικών πλοίων. Η επιλογή αυτή επιτρέπει στην Τουρκία να παραμείνει «παρούσα» χωρίς να έρθει σε άμεση στρατιωτική αντιπαράθεση με τη Ρωσία στο ουκρανικό έδαφος.
Ωστόσο, η στάση αυτή ενέχει και πολιτικό κόστος. Η Άγκυρα κινδυνεύει να εμφανιστεί αναξιόπιστη στα μάτια των Ευρωπαίων εταίρων της, την ώρα που προσπαθεί να διατηρήσει τον ρόλο του περιφερειακού διαμεσολαβητή και ισχυρού παίκτη ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση.
«Λογαριάζουν χωρίς τον ξενοδόχο»;
Την ίδια στιγμή, οι ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες φαίνεται να προσκρούουν σε μια θεμελιώδη κόκκινη γραμμή της Μόσχας. Η ρωσική πλευρά έχει δηλώσει ξεκάθαρα ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί την παρουσία στρατιωτικών δυνάμεων από χώρες του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία μετά το τέλος του πολέμου. Η θέση αυτή θέτει υπό αμφισβήτηση ολόκληρο το σχέδιο των δυτικών εγγυήσεων ασφαλείας και εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τη βιωσιμότητά του.
Συμπερασματικά
Η Τουρκία, φοβούμενη τη ρωσική αντίδραση, επιλέγει πλέον μια πιο προσεκτική και αμυντική στάση. Η αναδίπλωση αυτή αποτυπώνει τα όρια της τουρκικής στρατηγικής ισορροπίας, αλλά και τις βαθιές αντιφάσεις του ευρωπαϊκού σχεδιασμού για την Ουκρανία. Το αν τελικά θα υπάρξει αποδεκτό σχήμα εγγυήσεων ασφάλειας παραμένει ανοιχτό – με τη Ρωσία να υπενθυμίζει ότι, σε αυτή την εξίσωση, ο «ξενοδόχος» δεν μπορεί να αγνοηθεί.