Έκθεση ευρωπαϊκής υπηρεσίας πληροφοριών που επικαλείται το CNN περιγράφει δρακόντεια μέτρα ασφαλείας γύρω από τον Ρώσο πρόεδρο, φόβους για δολοφονία, σενάρια πραξικοπήματος και εσωτερικούς τριγμούς στην κορυφή της ρωσικής εξουσίας.
Το φρούριο που έγινε παγίδα
Το Κρεμλίνο δεν εκπέμπει πλέον μόνο εικόνα ισχύος. Εκπέμπει εικόνα φόβου. Σύμφωνα με έκθεση ευρωπαϊκής υπηρεσίας πληροφοριών που παρουσιάστηκε από το CNN και αναπαράγεται από διεθνή και ελληνικά μέσα, τα μέτρα ασφαλείας γύρω από τον Βλαντίμιρ Πούτιν έχουν αυξηθεί θεαματικά, μετά από δολοφονίες Ρώσων στρατιωτικών αξιωματούχων και υπό τον φόβο πιθανής απόπειρας δολοφονίας ή ακόμη και πραξικοπήματος.
Η εικόνα είναι αποκαλυπτική: συνεργάτες, μάγειρες, σωματοφύλακες και φωτογράφοι φέρονται να κινούνται πλέον υπό αυστηρούς περιορισμούς, με απαγορεύσεις χρήσης μέσων μαζικής μεταφοράς, διπλούς ελέγχους επισκεπτών και περιορισμό της τεχνολογίας κοντά στον Ρώσο πρόεδρο. Όσοι εργάζονται κοντά του φέρονται να χρησιμοποιούν μόνο τηλέφωνα χωρίς πρόσβαση στο διαδίκτυο.
Αυτό δεν είναι απλώς πρωτόκολλο ασφαλείας. Είναι πολιτικό σύμπτωμα. Όταν ένα καθεστώς αρχίζει να φοβάται τις διαρροές, τα κινητά, τις μετακινήσεις, τα drones και τους ίδιους τους ανθρώπους του, τότε η ανασφάλεια δεν βρίσκεται έξω από τα τείχη. Βρίσκεται μέσα στο σύστημα.
Ο Πούτιν σε καταφύγια και η Μόσχα σε νευρική κρίση
Η έκθεση αναφέρει ότι ο Πούτιν έχει περιορίσει δραστικά τις τοποθεσίες που επισκέπτεται, αποφεύγοντας συνήθεις κατοικίες και στρατιωτικές εγκαταστάσεις, ενώ φέρεται να περνά μεγάλα διαστήματα σε αναβαθμισμένα καταφύγια. Η Μόσχα, δηλαδή, δεν φοβάται μόνο ένα ουκρανικό χτύπημα. Φοβάται και την εικόνα ενός προέδρου εκτεθειμένου.
Το timing δεν είναι τυχαίο. Η Ρωσία ετοιμάζεται για την παρέλαση της 9ης Μαΐου στην Κόκκινη Πλατεία, αλλά η φετινή εκδήλωση θα γίνει χωρίς τη συνηθισμένη επίδειξη βαρέος στρατιωτικού υλικού, όπως άρματα και πυραυλικά συστήματα, με το Κρεμλίνο να επικαλείται απειλές από την Ουκρανία και λόγους ασφαλείας. Πρόκειται για σοβαρό συμβολικό πλήγμα, καθώς η παρέλαση της Νίκης αποτελεί κεντρικό εργαλείο της ρωσικής κρατικής μυθολογίας.
Η Κόκκινη Πλατεία χωρίς τανκς δεν είναι απλή οργανωτική αλλαγή. Είναι εικόνα συρρίκνωσης. Ένα καθεστώς που επί χρόνια πουλούσε στον λαό του την αίσθηση της ατσάλινης υπεροχής, τώρα προσέχει μη φανεί τρωτό μπροστά στις κάμερες.
Το όνομα Σοϊγκού και ο φόβος του «παλατιανού» ρήγματος
Το πιο βαρύ σημείο της έκθεσης αφορά τον Σεργκέι Σοϊγκού, πρώην υπουργό Άμυνας και άλλοτε στενό συνεργάτη του Πούτιν. Σύμφωνα με όσα μεταδίδονται, η έκθεση τον συνδέει με τον «κίνδυνο πραξικοπήματος», λόγω της επιρροής που εξακολουθεί να διατηρεί στην ανώτατη στρατιωτική διοίκηση. Ωστόσο, κρίσιμο είναι ότι η ίδια αναφορά, όπως σημειώνεται, δεν παρουσιάζει αποδείξεις που να τεκμηριώνουν συγκεκριμένο σχέδιο εναντίον του Πούτιν.
Άρα εδώ χρειάζεται ψυχραιμία: δεν έχουμε επιβεβαιωμένο πραξικόπημα. Έχουμε όμως κάτι πολιτικά εξίσου σημαντικό: το γεγονός ότι το σενάριο συζητείται, καταγράφεται, διαρρέει και πλέον κυκλοφορεί ως πιθανότητα στο διεθνές περιβάλλον. Για ένα αυταρχικό σύστημα, αυτό από μόνο του είναι ρωγμή.
Η σύλληψη του Ρουσλάν Τσαλίκοφ, πρώην στενού συνεργάτη του Σοϊγκού, εμφανίζεται στην έκθεση ως ένδειξη διάρρηξης άτυπων συμφωνιών προστασίας μεταξύ ελίτ. Με απλά λόγια: όταν αρχίζουν να πέφτουν οι «δικοί μας», κανείς δεν αισθάνεται πραγματικά ασφαλής.
Από την παντοδυναμία στην παράνοια
Ο Πούτιν επιβίωσε πολιτικά από την ανταρσία Πριγκόζιν το 2023. Όμως εκείνη η ανταρσία άφησε ένα βαθύ μήνυμα στο ρωσικό σύστημα: η απειλή δεν έρχεται πάντα από τους αντιπάλους. Μπορεί να έρθει από τους ανθρώπους που μέχρι χθες ήταν χρήσιμοι, πιστοί και ενταγμένοι στον μηχανισμό.
Το ίδιο μοτίβο φαίνεται να επανέρχεται σήμερα. Δολοφονίες και επιθέσεις κατά υψηλόβαθμων αξιωματούχων, ουκρανικά drones που χτυπούν βαθιά στη ρωσική επικράτεια, οικονομική πίεση, κόπωση από τον πόλεμο και εσωτερικές αντιπαραθέσεις δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η ασφάλεια του ηγέτη γίνεται κορυφαίο πολιτικό ζήτημα. Τον Φεβρουάριο, για παράδειγμα, υψηλόβαθμος Ρώσος αξιωματούχος της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών φέρεται να πυροβολήθηκε και να τραυματίστηκε σοβαρά στη Μόσχα, γεγονός που ενίσχυσε τις ανησυχίες για την προστασία της ρωσικής ελίτ.
Και εδώ βρίσκεται το μεγάλο παράδοξο: όσο περισσότερο το Κρεμλίνο προσπαθεί να δείξει ότι ελέγχει τα πάντα, τόσο περισσότερο αποκαλύπτει ότι φοβάται τα πάντα.
Το πραγματικό μήνυμα
Η υπόθεση δεν πρέπει να διαβαστεί ως βεβαιότητα επικείμενης ανατροπής του Πούτιν. Αυτό θα ήταν βιαστικό. Πρέπει όμως να διαβαστεί ως ένδειξη ότι η ρωσική εξουσία μπαίνει σε φάση εσωτερικής καχυποψίας.
Όταν ένας ηγέτης περιορίζει τις μετακινήσεις του, αποφεύγει εγκαταστάσεις, αυξάνει τους ελέγχους στους ανθρώπους του, φοβάται drones, διαρροές και εσωτερικές συνωμοσίες, τότε το πρόβλημα δεν είναι μόνο επιχειρησιακό. Είναι καθεστωτικό.
Η Ρωσία του Πούτιν χτίστηκε πάνω στην εικόνα του αδιαμφισβήτητου αρχηγού. Τώρα η εικόνα αυτή ραγίζει. Όχι απαραίτητα επειδή ο Πούτιν πέφτει αύριο. Αλλά επειδή το ίδιο το σύστημα αρχίζει να συμπεριφέρεται σαν να φοβάται ότι κάποιος μπορεί να το δοκιμάσει.
Το Κρεμλίνο μπορεί ακόμη να δείχνει φρούριο. Όμως τα φρούρια δεν γεμίζουν κάμερες, ελέγχους και καταφύγια όταν αισθάνονται πανίσχυρα. Τα γεμίζουν όταν φοβούνται ότι ο εχθρός δεν βρίσκεται μόνο απέναντι — αλλά και μέσα στην αυλή.