Η ακρίβεια πληγώνει το πορτοφόλι. Η ατιμωρησία, η απαξίωση της ανθρώπινης ζωής και η τυφλή κομματική υποταγή πληγώνουν την ίδια τη δημοκρατία.
Μια κοινωνία μπορεί να αντέξει δυσκολίες όταν πιστεύει ότι οι θυσίες της έχουν νόημα. Όταν βλέπει δικαιοσύνη, όταν αισθάνεται ότι το βάρος μοιράζεται, όταν γνωρίζει ότι εκείνος που αποφασίζει θα λογοδοτήσει. Αυτό που τη διαλύει είναι η πεποίθηση πως κάποιοι απαιτούν διαρκώς θυσίες από τους πολλούς, έχοντας εξασφαλίσει ασυλία για τον εαυτό τους.
Εκεί κακοφορμίζουν οι πληγές μας. Στην απόσταση ανάμεσα σε όσα ζούμε και σε όσα απαιτούν να πιστέψουμε.
Δεν είναι μόνο ο λογαριασμός του σούπερ μάρκετ. Είναι η προσβολή να μετράς τα χρήματά σου μπροστά στο ταμείο και να ακούς ότι η ευημερία βρίσκεται ήδη εδώ. Να δουλεύεις και να μη φτάνεις. Να μεγαλώνεις παιδιά και να φοβάσαι περισσότερο το μέλλον τους από το δικό σου παρόν.
Ανάπτυξη που δεν αφήνει τον εργαζόμενο να ζήσει αξιοπρεπώς χρειάζεται λιγότερους πανηγυρισμούς και περισσότερες απαντήσεις.
Ποιος καρπώνεται τον πλούτο; Ποιος πληρώνει το κόστος; Πόσο από αυτό που εμφανίζεται ως οικονομική επιτυχία επιστρέφει στην κοινωνία με τη μορφή μισθών, δημόσιων υπηρεσιών και πραγματικής ασφάλειας;
Το ίδιο μέτρο χρειάζεται και στην εξωτερική πολιτική. Η σοβαρότητά της κρίνεται από την προάσπιση των δικαιωμάτων της χώρας, τη συνέπεια, την προετοιμασία και το αποτέλεσμα. Οι φωτογραφίες, οι χειραψίες και οι καθησυχαστικές δηλώσεις δεν αρκούν για να εξασφαλίσουν το αύριο. Οι πολίτες δικαιούνται να απαιτούν εξηγήσεις για τις επιλογές που δεσμεύουν το μέλλον τους. Ο πατριωτισμός προϋποθέτει έλεγχο της εξουσίας, ιδίως όταν εκείνη ζητά εμπιστοσύνη χωρίς ουσιαστική ενημέρωση.
Υπάρχει, όμως, και μια πληγή βαθιά μέσα στην κοινωνία: η ευκολία με την οποία η οργή στρέφεται προς τον αδύναμο.
Ο ξεριζωμένος γίνεται ταμπέλα. Ο πρόσφυγας και ο οικονομικός μετανάστης χωρούν στην ίδια πρόχειρη κατηγορία, σαν να μην υπάρχουν διαφορετικές διαδρομές, αιτίες και δικαιώματα. Η συζήτηση για τη διαχείριση των συνόρων και τη μεταναστευτική πολιτική χρειάζεται κανόνες και ευθύνη. Η απαξίωση της ανθρώπινης ύπαρξης προσφέρει μόνο έναν εύκολο στόχο για τον θυμό.
Την ίδια ώρα, απέναντι στην οικονομική ισχύ ο δημόσιος λόγος γίνεται συχνά εντυπωσιακά προσεκτικός.
Στη διαχείριση των κόκκινων δανείων, το ουσιαστικό αίτημα είναι συγκεκριμένο: διαφάνεια για τον δικαιούχο της απαίτησης, σαφής λογαριασμός της οφειλής, ουσιαστική δυνατότητα ρύθμισης και αποτελεσματικός έλεγχος κάθε καταχρηστικής πρακτικής. Οι γενικεύσεις περί συλλήβδην παράνομων εταιρειών δεν υποκαθιστούν την τεκμηρίωση. Ούτε, όμως, η επίκληση διαδικασιών απαντά από μόνη της στο κοινωνικό πρόβλημα.
Πίσω από έναν φάκελο οφειλής υπάρχει μια ζωή. Και η απώλεια μιας κατοικίας δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ασήμαντη υποσημείωση μιας οικονομικής συναλλαγής.
Οι πληγές βαθαίνουν όταν η Παιδεία αντιμετωπίζεται ως δαπάνη που πρέπει διαρκώς να δικαιολογείται. Το σχολείο οφείλει να δίνει στο παιδί εργαλεία για να σκέφτεται, να αμφισβητεί, να αναγνωρίζει τη χειραγώγηση. Μια δημοκρατία χρειάζεται μορφωμένους πολίτες που μπορούν να πουν «όχι», ακόμη και σε εκείνους που ψήφισαν.
Αντίστοιχα, η δημόσια Υγεία αποτελεί υποχρέωση απέναντι στον άνθρωπο που εργάστηκε, πλήρωσε εισφορές, φορολογήθηκε — αλλά και απέναντι σε εκείνον που έμεινε χωρίς δουλειά ή χωρίς στήριγμα. Η ανάγκη περίθαλψης δεν περιμένει να βελτιωθεί το εισόδημα του ασθενούς. Κάθε εμπόδιο στην πρόσβαση μετατρέπεται σε φόβο, πόνο και ανασφάλεια για μια οικογένεια.
Και μέσα σε αυτή την ανασφάλεια βρίσκουν χώρο ο αυταρχισμός, ο ρατσισμός και η νοσταλγία της βίας. Η εξοικείωση αρχίζει όταν η ταπείνωση του άλλου γίνεται αστείο, όταν η ωμή επιβολή παρουσιάζεται ως αποτελεσματικότητα, όταν η ισότητα θεωρείται πολυτέλεια. Όσοι διεκδικούν δημόσιο ρόλο έχουν ευθύνη να βάζουν σαφή όρια, χωρίς εκλογικούς υπολογισμούς.
Υπάρχει, τέλος, και η δική μας ευθύνη. Διαφορετική από την ευθύνη εκείνων που κυβερνούν, αλλά υπαρκτή.
Κάθε φορά που δικαιολογούμε στους «δικούς μας» όσα καταγγέλλουμε στους αντιπάλους, χαμηλώνουμε τον πήχη. Κάθε φορά που ανταλλάσσουμε την κρίση μας με μια εξυπηρέτηση, επιτρέπουμε στην εξουσία να μας αντιμετωπίζει ως πελατεία. Κάθε φορά που επιτιθέμεθα σε εκείνον που ρωτά, προστατεύουμε εκείνον που αποφεύγει να απαντήσει.
Οι πληγές μας έχουν κακοφορμίσει. Για να κλείσουν, χρειάζονται δικαιοσύνη, λογοδοσία και πολίτες που επιμένουν.
Η ψήφος δίνει εντολή. Δεν χαρίζει ασυλία. Και κανένας εκλεγμένος δεν δικαιούται το προσκύνημά μας