Το κείμενο προβλέπει τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων, άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, άρση κυρώσεων και διαπραγματεύσεις 60 ημερών – Τα μεγάλα και επικίνδυνα κενά που παραμένουν
Το πλήρες περίγραμμα του Μνημονίου Κατανόησης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν παρουσίασε ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος, αποκαλύπτοντας τα 14 σημεία πάνω στα οποία στηρίζεται η προσπάθεια τερματισμού του πολέμου και επαναφοράς της ασφάλειας στην περιοχή του Περσικού Κόλπου.
Το κείμενο αναμένεται να υπογραφεί επίσημα την Παρασκευή 19 Ιουνίου στην Ελβετία. Δεν αποτελεί, ωστόσο, ακόμη οριστική συνθήκη ειρήνης. Πρόκειται για ένα μεταβατικό πλαίσιο, το οποίο ανοίγει περίοδο διαπραγματεύσεων διάρκειας έως 60 ημερών, κατά την οποία οι δύο πλευρές θα επιχειρήσουν να καταλήξουν στην τελική και δεσμευτική συμφωνία.
Αμερικανός αξιωματούχος παραδέχθηκε ότι τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη διατηρούν μέχρι την υπογραφή τη δυνατότητα να υπαναχωρήσουν. Καθοριστικής σημασίας θεωρείται επίσης η σειρά εφαρμογής των δεσμεύσεων: ποια πλευρά θα κάνει πρώτη το βήμα και πώς θα επιβεβαιώνεται ότι η άλλη τηρεί όσα συμφωνήθηκαν.
Τα 14 σημεία του Μνημονίου
1. Μόνιμη διακοπή των στρατιωτικών επιχειρήσεων
Οι ΗΠΑ, το Ιράν και οι σύμμαχοί τους στον πόλεμο κηρύσσουν άμεσο και μόνιμο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.
Οι πλευρές δεσμεύονται να μην ξεκινήσουν νέα πολεμική ενέργεια, να απέχουν από την απειλή ή τη χρήση βίας και να διασφαλίσουν την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα του Λιβάνου.
2. Σεβασμός της κυριαρχίας
Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη δεσμεύονται να σέβονται την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα η μία της άλλης και να μην παρεμβαίνουν στις εσωτερικές τους υποθέσεις.
3. Τελική συμφωνία μέσα σε 60 ημέρες
Οι δύο χώρες θα πρέπει να ολοκληρώσουν τις διαπραγματεύσεις και να καταλήξουν σε τελική συμφωνία μέσα σε διάστημα έως 60 ημερών.
Παράταση θα μπορεί να δοθεί μόνο με κοινή συναίνεση.
4. Άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού
Αμέσως μετά την υπογραφή του Μνημονίου, οι ΗΠΑ θα ξεκινήσουν την άρση του ναυτικού αποκλεισμού και των υπόλοιπων περιορισμών που έχουν επιβληθεί στο Ιράν.
Η διαδικασία θα πρέπει να ολοκληρωθεί μέσα σε 30 ημέρες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται επίσης να αποσύρουν τις δυνάμεις τους από την ευρύτερη περιοχή του Ιράν μέσα σε 30 ημέρες από την υπογραφή της τελικής συμφωνίας.
5. Ελεύθερη ναυσιπλοΐα
Το Ιράν αναλαμβάνει να εξασφαλίσει την ελεύθερη και ασφαλή διέλευση των εμπορικών πλοίων, χωρίς οικονομικές επιβαρύνσεις, μεταξύ του Περσικού Κόλπου και της Θάλασσας του Ομάν.
Η κίνηση θα αρχίσει άμεσα και θα πρέπει να αποκατασταθεί πλήρως μέσα σε 30 ημέρες, αφού προηγηθεί απομάκρυνση στρατιωτικών και τεχνικών εμποδίων και ολοκληρωθεί η αναγκαία αποναρκοθέτηση.
6. Νέο πλαίσιο για τα Στενά του Ορμούζ
Η Τεχεράνη θα ξεκινήσει διάλογο με το Σουλτανάτο του Ομάν και τις υπόλοιπες χώρες του Περσικού Κόλπου για το μελλοντικό πλαίσιο διακυβέρνησης και παροχής ναυτιλιακών υπηρεσιών στα Στενά του Ορμούζ.
Η διαδικασία θα πρέπει να στηριχθεί στο διεθνές δίκαιο και στα κυριαρχικά δικαιώματα των παράκτιων κρατών.
7. Σχέδιο ανοικοδόμησης τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων
Οι ΗΠΑ, μαζί με περιφερειακούς εταίρους τους, δεσμεύονται να διαμορφώσουν οικονομικό πρόγραμμα ύψους τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την ανοικοδόμηση και την ανάπτυξη του Ιράν.
Ο μηχανισμός χρηματοδότησης και υλοποίησης θα καθοριστεί στην τελική συμφωνία.
8. Άρση των κυρώσεων
Η Ουάσιγκτον δεσμεύεται να προχωρήσει στην άρση των κυρώσεων κατά του Ιράν, σύμφωνα με χρονοδιάγραμμα που θα καθοριστεί στις τελικές διαπραγματεύσεις.
Το άρθρο αναφέρεται στις μονομερείς αμερικανικές κυρώσεις, αλλά και σε αποφάσεις που συνδέονται με τον ΟΗΕ και τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας.
Η εφαρμογή αυτού του σημείου ενδέχεται να αποδειχθεί εξαιρετικά σύνθετη, καθώς οι ΗΠΑ δεν μπορούν από μόνες τους να ακυρώσουν αποφάσεις ανεξάρτητων διεθνών οργανισμών ή του Συμβουλίου Ασφαλείας.
9. Δέσμευση του Ιράν για τα πυρηνικά όπλα
Το Ιράν επαναβεβαιώνει ότι δεν θα αποκτήσει ούτε θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα.
Το συσσωρευμένο εμπλουτισμένο υλικό θα πρέπει τουλάχιστον να αραιωθεί επιτόπου υπό την εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας.
Ωστόσο, το κρίσιμο ζήτημα του δικαιώματος του Ιράν να συνεχίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου δεν επιλύεται στο Μνημόνιο. Μεταφέρεται στις τελικές διαπραγματεύσεις.
10. Πάγωμα της σημερινής κατάστασης
Μέχρι την υπογραφή της τελικής συμφωνίας, το Ιράν θα παγώσει το πυρηνικό του πρόγραμμα στο σημερινό επίπεδο.
Αντίστοιχα, οι ΗΠΑ δεν θα επιβάλουν νέες κυρώσεις και δεν θα αναπτύξουν πρόσθετες στρατιωτικές δυνάμεις στην περιοχή.
11. Άμεση επανέναρξη των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου
Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών θα εκδώσει εξαιρέσεις που θα επιτρέπουν την εξαγωγή ιρανικού αργού πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων.
Οι εξαιρέσεις θα καλύπτουν επίσης τις τραπεζικές συναλλαγές, τις ασφαλίσεις, τις μεταφορές και τις υπόλοιπες υπηρεσίες που απαιτούνται για τη διεθνή εμπορία του ιρανικού πετρελαίου.
12. Αποδέσμευση των παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να επιτρέψουν την αξιοποίηση των δεσμευμένων ή περιορισμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων.
Τα χρήματα θα μπορούν να διατίθενται στους τελικούς δικαιούχους που θα υποδεικνύει η Κεντρική Τράπεζα του Ιράν.
13. Μηχανισμός ελέγχου
Θα δημιουργηθεί κοινός εκτελεστικός μηχανισμός, ο οποίος θα παρακολουθεί την εφαρμογή του Μνημονίου και τη μελλοντική συμμόρφωση των δύο πλευρών.
Το κείμενο, πάντως, δεν περιγράφει με ακρίβεια τη σύνθεση του μηχανισμού, τις εξουσίες του ή τις κυρώσεις που θα επιβάλλονται σε περίπτωση παραβίασης.
14. Έναρξη των τελικών διαπραγματεύσεων
Εφόσον αρχίσει και συνεχιστεί η εφαρμογή των βασικών άρθρων για την κατάπαυση του πυρός, τον ναυτικό αποκλεισμό, τη ναυσιπλοΐα, το πυρηνικό πάγωμα και τις εξαγωγές πετρελαίου, θα ξεκινήσουν οι συνομιλίες για την τελική συμφωνία.
Στόχος είναι το τελικό κείμενο να επικυρωθεί με δεσμευτικό ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Μεγάλα οικονομικά ανταλλάγματα πριν από την οριστική πυρηνική λύση
Η ουσία του Μνημονίου βρίσκεται στην αλληλουχία των κινήσεων.
Το Ιράν αναλαμβάνει να παγώσει το πυρηνικό του πρόγραμμα και να βοηθήσει στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Σε αντάλλαγμα, αποκτά σχεδόν άμεσα τη δυνατότητα να εξάγει πετρέλαιο, να πραγματοποιεί τραπεζικές συναλλαγές και να διεκδικήσει την αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων.
Παράλληλα, προβλέπεται ένα τεράστιο πρόγραμμα ανοικοδόμησης τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Το γεγονός αυτό σημαίνει ότι η Τεχεράνη αρχίζει να λαμβάνει σημαντική οικονομική ανακούφιση πριν επιλυθούν οριστικά τα δυσκολότερα ζητήματα του πυρηνικού της προγράμματος.
Τι δεν λύνει το Μνημόνιο
Παρά τη μεγάλη πολιτική και οικονομική του σημασία, το κείμενο αφήνει ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα:
- Δεν καθορίζει το τελικό επιτρεπόμενο επίπεδο εμπλουτισμού ουρανίου.
- Δεν ορίζει με σαφήνεια τι θα γίνει με ολόκληρο το απόθεμα εμπλουτισμένου υλικού.
- Δεν περιγράφει πλήρως τον μηχανισμό επιθεωρήσεων.
- Δεν προβλέπει σαφείς και αυτόματες συνέπειες σε περίπτωση παραβίασης.
- Δεν επιλύει το ζήτημα των βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν.
- Δεν αποσαφηνίζει πλήρως τις υποχρεώσεις των περιφερειακών συμμάχων και ένοπλων οργανώσεων.
- Δεν διευκρινίζει πώς δεσμεύονται κράτη τα οποία δεν εμφανίζονται ως άμεσοι συμβαλλόμενοι.
- Δεν εξηγεί ποιοι ακριβώς θα χρηματοδοτήσουν το σχέδιο των 300 δισ. δολαρίων.
Συμφωνία ειρήνης ή ανακωχή με υψηλό ρίσκο;
Το 14σημο Μνημόνιο μπορεί να σταματήσει τις συγκρούσεις, να ανοίξει ξανά μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη και να μειώσει τον κίνδυνο μιας ευρύτερης περιφερειακής ανάφλεξης.
Δεν αποτελεί όμως ακόμη ολοκληρωμένη ειρηνευτική συμφωνία.
Είναι περισσότερο μία οργανωμένη ανακωχή με οικονομικά κίνητρα, αυστηρό χρονικό όριο και πολλές κρίσιμες λεπτομέρειες που έχουν μεταφερθεί για αργότερα.
Η υπογραφή στην Ελβετία θα είναι μόνο η αρχή. Η πραγματική δοκιμασία θα είναι εάν, μέσα στις επόμενες 60 ημέρες, οι δύο πλευρές κατορθώσουν να μετατρέψουν ένα εύθραυστο Μνημόνιο Κατανόησης σε μία εφαρμόσιμη και ελέγξιμη συμφωνία.
Μέχρι τότε, η ειρήνη θα παραμένει υπό αίρεση.