Ο Βρετανός μονάρχης ανέλαβε ρόλο διπλωματικού πυροσβέστη απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ, όμως η κρίση Λονδίνου – Ουάσιγκτον δεν λύνεται με δείπνα, χαμόγελα και βασιλικό πρωτόκολλο
Η επίσκεψη του βασιλιά Καρόλου στις Ηνωμένες Πολιτείες παρουσιάστηκε ως αποστολή υψηλού συμβολισμού. Και πράγματι ήταν. Μόνο που πίσω από τη λάμψη του Λευκού Οίκου, τα επίσημα δείπνα, τις χειραψίες και τις προσεκτικά σκηνοθετημένες εικόνες, κρυβόταν κάτι πολύ πιο βαρύ: μια βαθιά κρίση στις σχέσεις Βρετανίας – ΗΠΑ.
Ο Κάρολος κλήθηκε ουσιαστικά να κάνει αυτό που δεν κατάφερε ο Κιρ Στάρμερ. Να ρίξει τους τόνους με τον Ντόναλντ Τραμπ. Να μαλακώσει το κλίμα. Να θυμίσει τη βρετανική ιστορική συνέχεια, το κύρος του Στέμματος και την παλιά ιδέα της «ειδικής σχέσης».
Το κλίμα πράγματι ξεπάγωσε. Αλλά η «ειδική σχέση» δεν αποκαταστάθηκε. Γιατί, πολύ απλά, το πρόβλημα είναι βαθύτερο.
Η Βρετανία ψάχνει ακόμη τον παλιό της ρόλο
Η λεγόμενη «special relationship» ανάμεσα σε Λονδίνο και Ουάσιγκτον υπήρξε επί δεκαετίες βασικό στοιχείο της βρετανικής διπλωματικής αυτοεικόνας. Για τους Βρετανούς, η σχέση αυτή δεν ήταν απλώς συμμαχία. Ήταν απόδειξη ότι η χώρα τους, αν και έχασε την αυτοκρατορία της, διατηρεί ακόμη έναν προνομιακό ρόλο δίπλα στην υπερδύναμη.
Μόνο που η πραγματικότητα είναι πιο ψυχρή.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες σέβονται τη Βρετανία όταν τη χρειάζονται. Όταν δεν τη χρειάζονται, την προσπερνούν. Αυτό φάνηκε πολλές φορές στο παρελθόν και φαίνεται ακόμη πιο έντονα σήμερα, με έναν Τραμπ που δεν δείχνει καμία διάθεση να υπηρετήσει τους παλιούς διπλωματικούς τύπους.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει επιτεθεί επανειλημμένα στη βρετανική πολιτική. Από τα νησιά Τσάγκος μέχρι τη στάση του Λονδίνου απέναντι στο Ιράν και από τους δασμούς μέχρι τις απαξιωτικές αναφορές στον ίδιο τον Στάρμερ, το μήνυμα ήταν σαφές: η Ουάσιγκτον δεν αντιμετωπίζει τη Βρετανία ως αδιαμφισβήτητο προνομιακό συνομιλητή.
Και αυτό πονάει το Λονδίνο.
Ο Στάρμερ δεν έπεισε τον Τραμπ
Ο Βρετανός πρωθυπουργός επιχείρησε να κινηθεί με χαμηλούς τόνους. Με τη γνωστή, διακριτική βρετανική διπλωματία. Με προσεκτικές διατυπώσεις, αποφυγή σύγκρουσης και προσπάθεια προσωπικής εξομάλυνσης.
Όμως ο Τραμπ δεν συγκινήθηκε.
Αντί να επιβραβεύσει τη στάση του Στάρμερ, συνέχισε τις επιθέσεις. Απαξίωσε επιλογές της βρετανικής κυβέρνησης, άφησε αιχμές για τη στρατιωτική ισχύ της χώρας και έδειξε ότι δεν υπολογίζει το Λονδίνο ως αναγκαίο εταίρο στις μεγάλες αποφάσεις του.
Αυτό είναι το πραγματικό τραύμα της σημερινής Βρετανίας: ανακαλύπτει ξανά ότι η Αμερική δεν ζητά πάντα τη γνώμη της. Ούτε την περιμένει. Ούτε αισθάνεται δεσμευμένη από ιστορικές φιλοφρονήσεις.
Το Παλάτι ως διπλωματικό καταπραϋντικό
Σε αυτό το σκηνικό, το Παλάτι ανέλαβε ρόλο «ιαματικής λάμψης». Εκεί όπου η πολιτική δυσκολεύεται, επιστρατεύεται το βασιλικό πρωτόκολλο. Εκεί όπου οι κυβερνήσεις συγκρούονται, εμφανίζονται οι άμαξες, τα επίσημα δείπνα, οι πρόποσεις και οι συμβολισμοί.
Ο Κάρολος δεν πήγε στις ΗΠΑ ως απλός αρχηγός κράτους. Πήγε ως διπλωματικό εργαλείο της βρετανικής κυβέρνησης. Ως ένας άνθρωπος που μπορεί να μιλήσει με ιστορικό βάρος, χωρίς να μοιάζει με κομματικό αντίπαλο του Τραμπ.
Και αυτό έκανε.
Η ομιλία του στο Κογκρέσο ήταν προσεκτική, αλλά όχι άχρωμη. Με αναφορές στην Ουκρανία, στο ΝΑΤΟ, στη Δύση και στην κλιματική αλλαγή, ο Κάρολος έστειλε μηνύματα που δεν μπορούσαν να περάσουν απαρατήρητα. Δεν συγκρούστηκε ευθέως με τον τραμπισμό, αλλά τον αποδοκίμασε με βρετανικό τρόπο: με υπαινιγμούς, χιούμορ και θεσμική ψυχραιμία.
Ο βασιλιάς έκανε τη δουλειά του – αλλά μέχρι εκεί
Ο Κάρολος διαθέτει εμπειρία δεκαετιών σε διεθνείς αποστολές. Έχει επισκεφθεί δεκάδες χώρες, έχει συνομιλήσει με ηγέτες, γνωρίζει το βάρος της εικόνας και της τελετουργίας. Δεν είναι πολιτικός με την κλασική έννοια, αλλά ξέρει να κινείται στο διεθνές περιβάλλον.
Αυτή τη φορά, όμως, η αποστολή του ήταν εξαιρετικά δύσκολη. Έπρεπε να κατευνάσει τον Τραμπ χωρίς να εμφανιστεί υποτακτικός. Να υπερασπιστεί βρετανικές θέσεις χωρίς να προκαλέσει κρίση. Να δείξει θεσμικό κύρος, τη στιγμή που το Παλάτι παραμένει υπό τη σκιά της υπόθεσης του πρίγκιπα Άντριου και των πιέσεων γύρω από το σκάνδαλο Επστάιν.
Και όμως, ο Κάρολος στάθηκε. Δεν έκανε λάθος. Δεν παγιδεύτηκε. Δεν έδωσε στον Τραμπ ευκαιρία για δημόσιο εκτροχιασμό. Αυτό, σε μια τέτοια συγκυρία, δεν είναι λίγο.
Αλλά δεν είναι και αρκετό για να αλλάξει τη στρατηγική πραγματικότητα.
Οι Βρετανοί δεν θέλουν άλλα χαμόγελα στον Τραμπ
Το εσωτερικό κλίμα στη Βρετανία είναι βαρύ. Μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης εμφανίζεται κουρασμένο από τις προσβολές, τις απειλές και τις μονομερείς κινήσεις της αμερικανικής ηγεσίας. Η συζήτηση δεν περιορίζεται πλέον στο διπλωματικό πρωτόκολλο. Αγγίζει τις βάσεις, τους δασμούς, την εθνική αξιοπρέπεια και τον πραγματικό βαθμό εξάρτησης της Βρετανίας από τις ΗΠΑ.
Η εικόνα είναι πολιτικά άβολη για τον Στάρμερ. Από τη μία χρειάζεται την Ουάσιγκτον. Από την άλλη, δεν μπορεί να εμφανίζεται μονίμως ως πρωθυπουργός που καταπίνει τις προσβολές. Ο Κάρολος μπορεί να εξομαλύνει τη σκηνή. Δεν μπορεί όμως να λύσει το δίλημμα της βρετανικής εξωτερικής πολιτικής.
Η επίσκεψη Καρόλου πέτυχε ως εικόνα. Πέτυχε ως πρωτόκολλο. Πέτυχε ως προσωρινή αποσυμπίεση. Ο βασιλιάς έκανε αυτό που του ζητήθηκε: έδωσε αξιοπρέπεια, ιστορικό βάθος και θεσμική σοβαρότητα σε μια σχέση που είχε αρχίσει να μοιάζει επικίνδυνα απορρυθμισμένη.
Όμως η σχέση ΗΠΑ – Βρετανίας δεν σώζεται από έναν μονάρχη. Σώζεται, αν σώζεται, από κυβερνήσεις, συμφέροντα, στρατηγική σύγκλιση και αμοιβαίο σεβασμό.
Και εκεί βρίσκεται το πρόβλημα.
Η Βρετανία εξακολουθεί να μιλά για «ειδική σχέση». Η Αμερική, όμως, δείχνει όλο και συχνότερα ότι την αντιμετωπίζει ως σχέση χρήσιμη, αλλά όχι απαραίτητα ειδική.
Ο Κάρολος έφερε λάμψη. Έφερε κύρος. Έφερε ψυχραιμία.
Αλλά δεν μπορούσε να φέρει πίσω μια αυταπάτη.