Οι έμμεσοι φόροι δεν γίνονται κοινωνικά δίκαιοι επειδή η κυβέρνηση τους βαφτίζει «στοχευμένη πολιτική». Όταν ο φτωχός πληρώνει ίδιο φόρο στο καύσιμο με τον πλούσιο, η αδικία είναι ενσωματωμένη στον ίδιο τον μηχανισμό.
Κύριε Καιρίδη, η οικονομία δεν αλλάζει επειδή δεν βολεύει το αφήγημα
Με έκπληξη, αλλά όχι πια με απορία, ακούσαμε τον Δημήτρη Καιρίδη να χαρακτηρίζει περίπου ως «αρλούμπα» μια από τις πιο στοιχειώδεις αρχές της οικονομικής θεωρίας: ότι οι έμμεσοι φόροι πλήττουν αναλογικά περισσότερο τα χαμηλά εισοδήματα.
Και εδώ αρχίζει το πρόβλημα.
Διότι δεν μιλάμε για μια περίπλοκη τεχνική ανάλυση που απαιτεί διδακτορικό. Μιλάμε για κάτι που διδάσκεται στα πρώτα μαθήματα οικονομικής σκέψης: όταν ένας φόρος επιβάλλεται οριζόντια στην κατανάλωση, χωρίς να λαμβάνει υπόψη το εισόδημα, τότε το βάρος του δεν είναι ίδιο για όλους. Είναι ίδιο ως ποσό, αλλά άνισο ως επιβάρυνση.
Ο φόρος στα καύσιμα είναι το πιο απλό παράδειγμα. Ο εργαζόμενος που παίρνει κάθε μέρα το αυτοκίνητο για να πάει στη δουλειά του, ο επαγγελματίας που κινείται υποχρεωτικά, ο κάτοικος της περιφέρειας που δεν έχει συγκοινωνίες, δεν έχουν την πολυτέλεια να «κόψουν» εύκολα τη μετακίνηση. Δεν καταναλώνουν καύσιμα για επίδειξη. Καταναλώνουν γιατί πρέπει να ζήσουν, να εργαστούν, να κινηθούν.
Άρα όταν το κράτος διατηρεί υψηλούς έμμεσους φόρους στα καύσιμα, δεν χτυπά κυρίως τον πλούσιο. Χτυπά εκείνον που δεν έχει εναλλακτική.
Το επιχείρημα περί «ωφέλειας των πλουσίων» είναι πολιτικό άλλοθι
Η κυβερνητική γραμμή είναι γνωστή: «αν μειώσουμε τον φόρο στα καύσιμα, θα ωφεληθούν και οι πλούσιοι».
Προφανώς, κάθε οριζόντια μείωση φόρου ωφελεί όσους καταναλώνουν. Όμως αυτό δεν αναιρεί το βασικό ερώτημα: ποιος πλήττεται σήμερα περισσότερο από τον φόρο;
Διότι ο πλούσιος δεν κινείται στην Αθήνα με αεροπλανοφόρο. Μπορεί να έχει μεγαλύτερο αυτοκίνητο, μπορεί να καταναλώνει περισσότερο, αλλά δεν είναι αυτός που θα διαλυθεί οικονομικά επειδή η βενζίνη και το πετρέλαιο παραμένουν βαριά φορολογημένα.
Ο χαμηλόμισθος, όμως, ο εργαζόμενος, ο μικροεπαγγελματίας, ο οικογενειάρχης, αυτός που κάνει καθημερινά χιλιόμετρα για να πάει στη δουλειά του, πληρώνει τον ίδιο φόρο ανά λίτρο με εκείνον που έχει πολλαπλάσιο εισόδημα.
Αυτό είναι το άδικο.
Όχι η μείωση του φόρου.
Η διατήρησή του είναι το άδικο.
Τα pass δεν διορθώνουν την αδικία — πολλές φορές τη σκεπάζουν
Η κυβέρνηση προτιμά τα επιδόματα τύπου pass γιατί επικοινωνιακά φαίνονται «στοχευμένα». Στην πράξη, όμως, δεν λύνουν το πρόβλημα της φορολογικής αδικίας.
Ένας εργαζόμενος που χρησιμοποιεί καθημερινά το αυτοκίνητο για να πάει στη δουλειά του μπορεί να πάρει το ίδιο ποσό ενίσχυσης με κάποιον που κινεί το αυτοκίνητό του ελάχιστα. Ένας πολίτης με εισόδημα 10.000 ευρώ μπορεί να αντιμετωπίζεται σχεδόν με τον ίδιο τρόπο με κάποιον που έχει 25.000 ευρώ. Η πραγματική κατανάλωση, η ανάγκη, η γεωγραφία, η εργασία, οι αποστάσεις, όλα μπαίνουν σε ένα διοικητικό κουτί.
Και μετά η κυβέρνηση εμφανίζει αυτό το κουτί ως «κοινωνική πολιτική».
Όμως η κοινωνική πολιτική δεν είναι να παίρνεις πρώτα πολλά μέσω φόρων και μετά να επιστρέφεις λίγα με όρους πολιτικής διαχείρισης. Κοινωνική πολιτική είναι να μη στήνεις εξαρχής έναν άδικο μηχανισμό επιβάρυνσης.
Αν πραγματικά ανησυχείτε για τους πλούσιους, φορολογήστε τους απευθείας
Υπάρχει και κάτι ακόμη πιο απλό.
Αν η κυβέρνηση φοβάται ότι από μια μείωση των φόρων στα καύσιμα θα ωφεληθούν και τα υψηλά εισοδήματα, έχει εργαλεία. Μπορεί να μειώσει τον έμμεσο φόρο που βαραίνει τους πάντες και ταυτόχρονα να επιβάλει αντισταθμιστική, στοχευμένη εισφορά στα υψηλά εισοδήματα ή στα πολύ μεγάλα περιουσιακά κέρδη.
Αυτό θα ήταν πολιτική με λογική.
Αλλά η σημερινή επιλογή είναι διαφορετική: κρατάμε τους έμμεσους φόρους ψηλά, εισπράττουμε από όλους, πιέζουμε δυσανάλογα τους αδύναμους και μετά εμφανίζουμε τα pass ως απόδειξη κοινωνικής ευαισθησίας.
Όχι. Αυτό δεν είναι δικαιοσύνη.
Είναι φορολογική ανισότητα με επικοινωνιακό περιτύλιγμα.
Κύριε Καιρίδη, η βασική οικονομική θεωρία δεν είναι «αρλούμπα».
Αρλούμπα είναι να παρουσιάζεται ένας οριζόντιος έμμεσος φόρος ως δήθεν φιλολαϊκός μηχανισμός.
Αρλούμπα είναι να πληρώνει ο φτωχός το ίδιο ανά λίτρο με τον πλούσιο και να του εξηγούν από πάνω ότι αυτό γίνεται για το καλό του.
Και η μεγαλύτερη αρλούμπα απ’ όλες είναι να βαφτίζεται η φορολογική αδικία «ορθολογισμός».