Η παραίτηση του Γενικού Γραμματέα Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ευθύμιου Μπακογιάννη, δεν είναι μια απλή διοικητική μεταβολή. Όσο κι αν κυβερνητικές πηγές επιχειρούν να την παρουσιάσουν ως μια υπόθεση «προσωπικών λόγων», το πολιτικό της βάρος είναι προφανές.
Γιατί στην πολιτική δεν μετρά μόνο τι γράφει μια επιστολή παραίτησης. Μετρά το περιβάλλον μέσα στο οποίο υποβάλλεται. Και εδώ το περιβάλλον είναι βαρύ: αποκαλύψεις για κυκλώματα σε Πολεοδομίες, συλλήψεις, καταγγελίες για «εξυπηρετήσεις», φακέλους, χρήματα, διαδρομές μέσα στον δημόσιο μηχανισμό και ένα κράτος που, για άλλη μια φορά, εμφανίζεται να έχει τρύπες εκεί ακριβώς όπου θα έπρεπε να έχει θεσμικά φίλτρα.
Το Μέγαρο Μαξίμου έσπευσε να εκπέμψει το μήνυμα ότι «η κυβέρνηση δεν μπορεί και δεν πρόκειται να καλύπτει καμία σκιά». Ωραία φράση. Θεσμική. Καθαρή. Επικοινωνιακά χρήσιμη.
Μόνο που το ερώτημα δεν είναι αν η κυβέρνηση καλύπτει τη σκιά όταν αυτή γίνεται δημόσιο θέμα. Το ερώτημα είναι ποιος άφησε τη σκιά να μεγαλώσει μέσα στον διοικητικό μηχανισμό.
Η επίκληση της «νομιμότητας παντού» ακούγεται πλέον σαν σύνθημα που επιστρατεύεται κάθε φορά που σκάει μια υπόθεση. Όταν όμως η διαφθορά εμφανίζεται επαναλαμβανόμενα σε κρίσιμους τομείς — Πολεοδομίες, δημόσιες υπηρεσίες, επιδοτήσεις, δημοτικές δομές, μηχανισμούς ελέγχου — τότε δεν μιλάμε μόνο για μεμονωμένες παρεκτροπές. Μιλάμε για σύστημα.
Και όταν ένα σύστημα παράγει συνεχώς υποθέσεις, σκάνδαλα, κυκλώματα και «σκιές», δεν αρκεί να παραιτείται ένας Γενικός Γραμματέας για να καθαρίσει η εικόνα.
Η κυβέρνηση λέει ότι δεν καλύπτει κανέναν. Το ερώτημα είναι αν ελέγχει πραγματικά αυτούς που διορίζει, αυτούς που εμπιστεύεται και αυτούς που τοποθετεί σε νευραλγικές θέσεις.
Γιατί ο Γενικός Γραμματέας Χωρικού Σχεδιασμού δεν είναι μια τυχαία διοικητική θέση. Είναι θέση-κλειδί. Έχει σχέση με πολεοδομική πολιτική, χωρικό σχεδιασμό, κανόνες δόμησης, αστικό περιβάλλον, δηλαδή με πεδία όπου διαχρονικά αναπτύχθηκαν πελατειακές σχέσεις, συμφέροντα και μηχανισμοί πίεσης.
Άρα, όταν η παραίτηση έρχεται στη σκιά ερευνών για κύκλωμα στις Πολεοδομίες, η πολιτική διάσταση δεν μπορεί να εξαφανιστεί πίσω από τη φράση «προσωπικοί λόγοι».
Κανείς δεν μπορεί και δεν πρέπει να προκαταλάβει τη Δικαιοσύνη. Κανείς δεν μπορεί να καταδικάζει πρόσωπα χωρίς δικαστική κρίση. Όμως η πολιτική ευθύνη δεν ταυτίζεται με την ποινική ευθύνη. Η ποινική ευθύνη ανήκει στη Δικαιοσύνη. Η πολιτική ευθύνη ανήκει στην κυβέρνηση.
Και εδώ η κυβέρνηση οφείλει να απαντήσει καθαρά:
Πώς λειτουργούσαν αυτά τα κυκλώματα;
Ποιοι είχαν πολιτική και διοικητική εποπτεία;
Πόσο καιρό υπήρχαν ενδείξεις;
Ποιοι έλεγχοι έγιναν πριν τις συλλήψεις;
Πόσες υποθέσεις πέρασαν από τις ίδιες υπηρεσίες;
Ποιοι πολίτες πλήρωσαν, εκβιάστηκαν ή καθυστέρησαν επειδή κάποιοι είχαν μετατρέψει το Δημόσιο σε ιδιωτικό ταμείο;
Το πρόβλημα δεν λύνεται με μια παραίτηση. Δεν λύνεται με μια κυβερνητική διαρροή. Δεν λύνεται με το γνωστό αφήγημα «εμείς δεν καλύπτουμε κανέναν».
Διότι η πραγματική μηδενική ανοχή δεν φαίνεται όταν κάποιος παραιτείται αφού έχει ξεσπάσει θόρυβος. Φαίνεται πριν. Στους ελέγχους. Στις επιλογές προσώπων. Στη διαφάνεια. Στην αξιολόγηση. Στην απομάκρυνση όσων αποτυγχάνουν. Στην πολιτική ανάληψη ευθύνης.
Η κοινωνία δεν ζητά επικοινωνιακή αποστασιοποίηση. Ζητά καθαρό κράτος.
Και το καθαρό κράτος δεν χτίζεται με συνθήματα. Χτίζεται με θεσμούς που δεν φοβούνται να ελέγξουν τους «δικούς τους».
Αν το Μαξίμου θέλει πράγματι «νομιμότητα παντού», τότε ας ξεκινήσει από το πιο δύσκολο: από το εσωτερικό του ίδιου του συστήματος εξουσίας.
Γιατί οι σκιές δεν πέφτουν από τον ουρανό.
Κάποιος τις αφήνει να απλωθούν.