Σε μια αυτοδιοίκηση που μιλά διαρκώς για «συμμετοχή», «διαφάνεια» και «λογοδοσία», ο θεσμός του Συμπαραστάτη του Δημότη παραμένει σε πολλούς δήμους ανενεργός, ξεχασμένος ή σκόπιμα παραμερισμένος. Όχι επειδή είναι άχρηστος, αλλά ακριβώς επειδή μπορεί να γίνει χρήσιμος για τον πολίτη.
Γιατί ο Συμπαραστάτης δεν είναι διακοσμητικό παράσημο. Είναι ένας θεσμικός μηχανισμός πίεσης απέναντι στη δημοτική κακοδιοίκηση, στις καθυστερήσεις, στην αδιαφορία και στην αλαζονεία της εξουσίας. Και αυτό είναι που ενοχλεί: ότι βάζει ανάμεσα στον δημότη και στο δημαρχιακό σύστημα έναν θεσμό που δεν ελέγχεται εύκολα με τηλεφωνήματα, «γνωριμίες» και πολιτικές εξυπηρετήσεις.
Γιατί δεν τον θέλουν
Ο Συμπαραστάτης του Δημότη χαλάει το πιο βολικό μοντέλο εξουσίας στους δήμους: το πελατειακό.
Σε πολλούς δήμους, ο πολίτης δεν πρέπει να έχει ανεξάρτητο δρόμο διεκδίκησης. Πρέπει να περνά από τον αντιδήμαρχο, τον κομματικό φίλο, τον «δικό μας άνθρωπο», το παρασκήνιο και την προσωπική μεσολάβηση.
Ο Συμπαραστάτης, όταν λειτουργεί σοβαρά, κόβει αυτή την αλυσίδα εξάρτησης. Μετατρέπει το προσωπικό παράπονο σε θεσμική αναφορά. Και ακριβώς γι’ αυτό γίνεται ανεπιθύμητος.
Τι φοβάται η δημοτική εξουσία
Αυτό που φοβούνται πολλοί δήμαρχοι δεν είναι ο τίτλος του θεσμού. Είναι η ουσία του.
Φοβούνται έναν θεσμικό παράγοντα που μπορεί να καταγράφει ποια υπηρεσία δεν απαντά, ποια υπόθεση λιμνάζει, πού υπάρχει αυθαιρεσία, πού ο δημότης εξοντώνεται από αδιαφορία και γραφειοκρατία.
Με άλλα λόγια, φοβούνται έναν καθρέφτη.
Γιατί κάθε ενεργός Συμπαραστάτης φωτίζει αυτό που οι διοικήσεις θέλουν να κρατούν στο ημίφως: την ανεπάρκεια, την εσωτερική ασυνεννοησία, την έλλειψη λογοδοσίας και τη διοικητική σήψη πίσω από τις κορδέλες, τις φιέστες και τις φωτογραφίες.
Η ανενεργή θέση είναι πολιτική επιλογή
Όταν ένας δήμος δεν ενεργοποιεί τον θεσμό, δεν έχουμε απλώς μια «εκκρεμότητα». Έχουμε πολιτική στάση.
Σημαίνει ότι η διοίκηση δεν θέλει πραγματική διαμεσολάβηση υπέρ του δημότη. Δεν θέλει θεσμικό αποδέκτη των καταγγελιών. Δεν θέλει μηχανισμό πίεσης για να λυθούν προβλήματα χωρίς παρακάλια και προσωπικές εξαρτήσεις.
Και όταν προσπαθούν να βρουν έναν «βολικό» Συμπαραστάτη, ακίνδυνο και σιωπηλό, το μήνυμα γίνεται ακόμη πιο κυνικό: να υπάρχει ο θεσμός στα χαρτιά, αλλά να μην ενοχλεί κανέναν στην πράξη.
Ο δήμος που δεν θέλει Συμπαραστάτη του Δημότη δεν φοβάται τη γραφειοκρατία. Φοβάται τον δημότη όταν αποκτά φωνή, θεσμικό όπλο και δικαίωμα να ζητά λογαριασμό. Και τότε η σιωπή της δημοτικής αρχής δεν είναι αμέλεια — είναι ομολογία.