Η Άγκυρα αντιμετωπίζει με υπαρξιακό άγχος το ενδεχόμενο πολιτικής ανατροπής στο Ιράν. Η ανησυχία αυτή αποτυπώθηκε με απόλυτη σαφήνεια στη δημόσια παρέμβαση του Ντεβλέτ Μπαχτσελί, κυβερνητικού εταίρου του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος χαρακτήρισε τη σταθερότητα του Ιράν ζήτημα «ζωής ή θανάτου για την Τουρκία».
Η δήλωση δεν ήταν ρητορική υπερβολή. Αντανακλά έναν βαθύ στρατηγικό φόβο της τουρκικής ηγεσίας, που εκτείνεται από την εσωτερική ασφάλεια έως τη γεωπολιτική ισορροπία ολόκληρης της Μέσης Ανατολής.
Γιατί η Τουρκία φοβάται μια ανατροπή στην Τεχεράνη
Κίνδυνος εσωτερικής αποσταθεροποίησης
Η Τουρκία θεωρεί ότι η κατάρρευση του σημερινού καθεστώτος στο Ιράν θα πυροδοτούσε:
- ανεξέλεγκτες μετακινήσεις πληθυσμών,
- ενίσχυση αποσχιστικών τάσεων (ιδίως στο κουρδικό στοιχείο),
- αναζωπύρωση δικτύων βίας και παρακρατικών δομών στην ευρύτερη περιοχή.
Η Άγκυρα φοβάται ένα ντόμινο αποσταθεροποίησης που θα περάσει τα σύνορα και θα πλήξει άμεσα την τουρκική επικράτεια.
Ενεργοποίηση μηχανισμών ασφαλείας και καταστολής
Σύμφωνα με διαθέσιμες πληροφορίες:
- έχουν ενισχυθεί οι επιχειρήσεις επιτήρησης στα ανατολικά σύνορα,
- έχουν τεθεί σε αυξημένη ετοιμότητα οι τουρκικές υπηρεσίες ασφαλείας,
- παρακολουθούνται στενά κινήσεις πολιτικών και κοινωνικών ομάδων που θα μπορούσαν να «εμπνευστούν» από ιρανικές εξελίξεις.
Η Τουρκία δεν θέλει εικόνες Τεχεράνης στην Ανατολία.
Κοινό κέντρο πληροφοριών Τουρκίας – Ιράν
Ιδιαίτερη σημασία έχει η ίδρυση κοινού κέντρου διαχείρισης πληροφοριών ανάμεσα:
- στην τουρκική ΜΙΤ
- και στην Υπηρεσία Πληροφοριών του Ιράν
Η συνεργασία αυτή δείχνει ότι, παρά τις επιμέρους διαφωνίες, Άγκυρα και Τεχεράνη μοιράζονται κοινό φόβο: την κατάρρευση κρατικών δομών και τον δυτικό ανασχεδιασμό της περιοχής.
Φόβος για φιλοδυτική κυβέρνηση στο Ιράν
Για την Τουρκία, ένα Ιράν με φιλοδυτική κυβέρνηση θα σήμαινε:
- ενίσχυση της αμερικανικής επιρροής στα ανατολικά της σύνορα,
- γεωπολιτική περικύκλωση,
- υποβάθμιση του ρόλου της Τουρκίας ως «αυτόνομου περιφερειακού παίκτη».
Σε ένα τέτοιο σενάριο, η Άγκυρα θα έπαυε να είναι ο αναντικατάστατος μεσολαβητής μεταξύ Δύσης και Ανατολής.
Ρόλος διαμεσολαβητή για να αποτραπεί αμερικανική επέμβαση
Η Τουρκία επιχειρεί να εμφανιστεί ως διπλωματικός πυροσβέστης, επιδιώκοντας:
- να αποτρέψει άμεση στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ στην Τεχεράνη,
- να διατηρήσει το status quo,
- να προστατεύσει τα δικά της στρατηγικά συμφέροντα.
Δεν πρόκειται για φιλοϊρανική στάση, αλλά για καθαρό realpolitik.
Συμπέρασμα
Η Τουρκία δεν τρέμει για το Ιράν.
Τρέμει για:
- τη δική της εσωτερική συνοχή,
- τη θέση της στον γεωπολιτικό χάρτη,
- τον ρόλο της σε μια Μέση Ανατολή που αλλάζει βίαια.
Η σταθερότητα της Τεχεράνης, για την Άγκυρα, δεν είναι ιδεολογικό ζήτημα.
Είναι ζήτημα επιβίωσης και ισχύος.