«Σφαίρα», σιωπή, προστασία του “αφεντικού” — πολιτικό λεξιλόγιο που προκαλεί ανατριχίλα και γεννά αμείλικτα ερωτήματα
Δεν πρόκειται για διάλογο από ταινία του Σκορσέζε ούτε για απομαγνητοφώνηση συνομιλίας ανθρώπων της νύχτας.
Πρόκειται για τον τρόπο με τον οποίο περιγράφεται η λειτουργία του σκληρού πυρήνα της κυβερνητικής εξουσίας από έναν άνθρωπο που βρέθηκε στην καρδιά του Μεγάρου Μαξίμου: τον πρώην γενικό γραμματέα του πρωθυπουργού, Γρηγόρη Δημητριάδη.
«Η δουλειά μου ήταν να φάω τη σφαίρα για το αφεντικό».
«Τα πήρα όλα πάνω μου για να προστατεύσω την παράταξη και την κυβέρνηση».
«Ανέλαβα την πολιτική ευθύνη για να προστατεύσω την κυβέρνηση, τις μυστικές υπηρεσίες, την παράταξή μου, αλλά πάνω απ’ όλα την πατρίδα».
Αυτές είναι εκφράσεις που αποδίδονται στον Γρηγόρη Δημητριάδη ή καταγράφονται στη συνέντευξή του στη Real News. Ο ίδιος υποστήριξε ότι με την παραίτησή του το 2022 ανέλαβε το πολιτικό βάρος, προκειμένου να προστατεύσει την κυβέρνηση και την κυβερνητική παράταξη.
Οι λέξεις, όμως, έχουν βάρος.
Και όταν ένας πρώην κορυφαίος κυβερνητικός αξιωματούχος μιλά για «σφαίρες», για προστασία της κυβέρνησης και για ανάληψη όλων των ευθυνών από έναν άνθρωπο, η κοινωνία δικαιούται να ρωτήσει:
Ποιο ακριβώς ήταν το “αφεντικό”;
Από ποια “σφαίρα” έπρεπε να προστατευθεί;
Τι ακριβώς πήρε πάνω του ο Γρηγόρης Δημητριάδης;
Και, κυρίως, ποια γεγονότα εξακολουθούν να παραμένουν στο σκοτάδι;
Δεν είναι πολιτική ευθύνη χωρίς απαντήσεις
Η πολιτική ευθύνη δεν είναι μαγικό χαρτί απαλλαγής.
Δεν μπορεί κάποιος να δηλώνει ότι «τα πήρε όλα πάνω του», να αποχωρεί από μια κυβερνητική θέση και να θεωρεί ότι με αυτόν τον τρόπο κλείνουν αυτομάτως όλες οι υποθέσεις.
Η πολιτική ευθύνη έχει νόημα μόνο όταν συνοδεύεται από πλήρη λογοδοσία:
Ποιος γνώριζε;
Ποιος αποφάσιζε;
Ποιος έδινε εντολές;
Ποιοι ήταν οι πραγματικοί λόγοι των παρακολουθήσεων;
Ποια ήταν η σχέση κρατικών μηχανισμών με ιδιωτικά συστήματα κατασκοπείας;
Και γιατί, τόσα χρόνια μετά, η κοινωνία εξακολουθεί να μην έχει λάβει πειστικές και ολοκληρωμένες απαντήσεις;
Ο ίδιος ο Γρηγόρης Δημητριάδης αρνείται εμπλοκή σε παράνομες πράξεις και παρουσιάζει την αποχώρησή του ως πράξη προστασίας της κυβέρνησης και της χώρας. Αυτό, όμως, δεν καταργεί το δικαίωμα της δημοσιογραφίας, της αντιπολίτευσης και των πολιτών να απαιτούν πλήρη θεσμική διαλεύκανση.
Το «κακόψυχο αφεντικό» και μία αναγκαία διευκρίνιση
Η λέξη «αφεντικό» είχε συγκλονίσει την κοινή γνώμη και στην υπόθεση του Βασίλη Καλογήρου.
Η μητέρα του, εισαγγελική λειτουργός Σοφία Αποστολάκη, είχε γράψει μετά τον εντοπισμό της σορού του γιου της:
«Εσείς που με πετάξατε στα βουνά με τα άγρια ζώα, καθώς και το κακόψυχο αφεντικό σας, άραγε τι τέλος θα έχετε;»
Η ίδια εξέφρασε την πεποίθηση ότι ο γιος της υπήρξε θύμα εγκληματικής ενέργειας και ότι μεταφέρθηκε στο σημείο όπου βρέθηκε. Ωστόσο, αυτό αποτελεί θέση και καταγγελία της οικογένειας και όχι δικαστικά αποδεδειγμένο γεγονός. Οι πρώτες ιατροδικαστικές εκτιμήσεις που είχαν δημοσιοποιηθεί δεν είχαν εντοπίσει εμφανή στοιχεία θανατηφόρων κακώσεων ή πάλης.
Η αναφορά, επομένως, δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για αυθαίρετη σύνδεση διαφορετικών υποθέσεων.
Αναδεικνύει, όμως, πόσο βαριά και σκοτεινή είναι στη δημόσια συνείδηση η λέξη «αφεντικό», ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από αναφορές σε σιωπή, θυσίες, προστασία και ανάληψη ευθυνών για λογαριασμό άλλων.
Μία Δημοκρατία δεν μπορεί να λειτουργεί με “ομερτά”
Σε μια κανονική Δημοκρατία δεν υπάρχουν «αφεντικά».
Υπάρχουν εκλεγμένοι εκπρόσωποι, δημόσιοι λειτουργοί, θεσμοί, έλεγχος και λογοδοσία.
Δεν υπάρχει «νόμος της σιωπής».
Υπάρχει το Σύνταγμα.
Δεν υπάρχουν άνθρωποι που «τρώνε τη σφαίρα» για να μείνει όρθο ένα πολιτικό σύστημα.
Υπάρχει προσωπική και θεσμική ευθύνη.
Όταν, λοιπόν, η εξουσία αρχίζει να περιγράφεται με όρους κλειστής οικογένειας, αρχηγού, προστασίας, σιωπής και θυσίας των κατώτερων για τη διάσωση των ανώτερων, δημιουργείται αναπόφευκτα στην κοινωνία η εικόνα μιας πολιτικής Καμόρας.
Πρόκειται για πολιτικό χαρακτηρισμό και όχι για δικαστική απόφαση περί ύπαρξης εγκληματικής οργάνωσης. Η εικόνα, όμως, είναι από μόνη της βαθιά ανησυχητική.
Η απάντηση πρέπει να είναι δημοκρατική
Η κοινωνία δεν χρειάζεται ούτε αυτοδικία ούτε τυφλό μίσος.
Χρειάζεται μαζική συμμετοχή.
Χρειάζεται πολίτες στις κάλπες.
Χρειάζεται ανεξάρτητη δημοσιογραφία, πραγματικό κοινοβουλευτικό έλεγχο και Δικαιοσύνη που δεν θα εξαρτάται από την εκτελεστική εξουσία.
Όσοι θεωρούν ότι την τελευταία επταετία τραυματίστηκαν το κράτος δικαίου, η ανεξαρτησία των θεσμών και η ποιότητα της Δημοκρατίας, έχουν έναν δρόμο:
Να μετατρέψουν την οργή σε ψήφο.
Να απορρίψουν την αποχή.
Να απαιτήσουν πλήρη διερεύνηση όλων των υποθέσεων.
Και, όταν προκύπτουν αποδείξεις τέλεσης αδικημάτων, οι υπεύθυνοι —όποιο αξίωμα και αν κατείχαν— να οδηγηθούν ενώπιον μιας πραγματικά ανεξάρτητης Δικαιοσύνης.
Γιατί στη Δημοκρατία δεν υπάρχουν αφεντικά.
Αφεντικό είναι μόνο ο λαός.