Η Μόσχα γιορτάζει, αλλά το κλίμα δεν θυμίζει θρίαμβο – Η οικονομική πίεση, τα ουκρανικά drones και η κόπωση της κοινωνίας βαραίνουν την πιο ιερή επέτειο του ρωσικού κράτους
Η φετινή Ημέρα της Νίκης στη Ρωσία δεν έχει τον γνώριμο τόνο της επιβλητικής αυτοπεποίθησης. Πίσω από τα σύμβολα, τις σημαίες και τη στρατιωτική τελετουργία, η χώρα δείχνει να κουβαλά ένα πολύ βαρύτερο φορτίο: τον παρατεταμένο πόλεμο στην Ουκρανία, την οικονομική πίεση, την κοινωνική κόπωση και τον φόβο ότι η σύγκρουση επιστρέφει πλέον μέσα στη ρωσική καθημερινότητα.
Η 9η Μαΐου είναι για τη Ρωσία κάτι περισσότερο από μια εθνική επέτειος. Είναι το κεντρικό αφήγημα του κράτους. Η νίκη της Σοβιετικής Ένωσης επί της ναζιστικής Γερμανίας, με το τεράστιο τίμημα των τουλάχιστον 27 εκατομμυρίων νεκρών, έχει μετατραπεί από το Κρεμλίνο σε θεμέλιο εθνικής ταυτότητας, πολιτικής νομιμοποίησης και ιστορικής μνήμης.
Φέτος, όμως, η εικόνα είναι διαφορετική.
Γιορτή με ανιχνευτές μετάλλων και φόβο για drones
Στη Μόσχα, τα μέτρα ασφαλείας είναι αυξημένα. Ανιχνευτές μετάλλων στις εισόδους πάρκων, περιορισμοί στην πρόσβαση δημοσιογράφων και αυστηρή φύλαξη γύρω από τον Βλαντιμίρ Πούτιν συνθέτουν ένα σκηνικό περισσότερο άμυνας παρά εορτασμού.
Η παραδοσιακή στρατιωτική παρέλαση πραγματοποιείται υπό τη σκιά των ουκρανικών επιθέσεων με drones, που πλέον έχουν δείξει ότι μπορούν να πλήξουν στόχους βαθιά μέσα στη ρωσική επικράτεια. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, η Μόσχα εμφανίζεται φέτος πιο προσεκτική, πιο κλειστή και πιο ανήσυχη.
Το ίδιο το Κρεμλίνο πρότεινε προσωρινή κατάπαυση του πυρός για την ημέρα της επετείου, κίνηση που η Ουκρανία απέρριψε. Η πρόταση αυτή, ανεξάρτητα από την πολιτική της στόχευση, φανερώνει και κάτι ακόμη: ότι η Ρωσία δεν ελέγχει πια πλήρως το σκηνικό ασφαλείας γύρω από τη δική της μεγάλη εθνική τελετή.
Ο πόλεμος γυρίζει πίσω στη Ρωσία
Το αφήγημα του Κρεμλίνου θέλει τον πόλεμο να διεξάγεται «μακριά» από τη ρωσική κοινωνία. Όμως τα γεγονότα το διαψεύδουν. Ουκρανικά πλήγματα σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, από το Γιαροσλάβλ μέχρι το Περμ και την Τουάπσε στη Μαύρη Θάλασσα, δείχνουν ότι η σύγκρουση έχει περάσει σε νέα φάση.
Δεν είναι μόνο τα στρατιωτικά χτυπήματα. Είναι και η καθημερινότητα. Αυξημένες τιμές, φορολογική πίεση, υψηλά επιτόκια, κυρώσεις, πολεμικές δαπάνες και περιορισμοί στο διαδίκτυο συνθέτουν ένα ασφυκτικό περιβάλλον.
Η εικόνα μιας πανίσχυρης Ρωσίας που αντέχει τα πάντα αρχίζει να ραγίζει όχι απαραίτητα από ένα μεγάλο γεγονός, αλλά από τη συσσώρευση μικρών, καθημερινών πιέσεων.
Η κοινωνική κόπωση γίνεται πολιτικό πρόβλημα
Το πιο ανησυχητικό για το Κρεμλίνο δεν είναι μόνο η στρατιωτική φθορά. Είναι η ψυχολογική και κοινωνική κόπωση. Δημοσκοπήσεις που επικαλείται το ρεπορτάζ δείχνουν ότι αυξανόμενα ποσοστά Ρώσων επιθυμούν ειρήνη, ενώ η δημοτικότητα του Πούτιν εμφανίζεται να υποχωρεί.
Οι απαγορεύσεις διαδηλώσεων για το διαδικτυακό μπλακάουτ, όπως και η ακύρωση παραδοσιακών κινητοποιήσεων της Πρωτομαγιάς σε πολλές περιοχές, δείχνουν ότι η εξουσία δεν φοβάται μόνο τον εξωτερικό αντίπαλο. Φοβάται και την εσωτερική δυσαρέσκεια.
Και αυτό είναι ίσως το πιο βαρύ μήνυμα της φετινής 9ης Μαΐου: μια εξουσία που έχτισε την πολιτική της νομιμοποίηση πάνω στη μνήμη της μεγάλης νίκης, βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με έναν πόλεμο που δεν μπορεί να παρουσιάσει ως καθαρό θρίαμβο.
Καμπανάκι και από τη ρωσική ελίτ
Ακόμη και στο εσωτερικό της ρωσικής ελίτ αρχίζουν να ακούγονται προειδοποιήσεις. Οικονομολόγοι και τεχνοκράτες μιλούν πλέον για σοβαρό πρόβλημα, για στασιμότητα, για απώλεια δυναμικής και για μια χώρα που αντί να οικοδομεί μέλλον, καταναλώνει πόρους σε έναν πόλεμο χωρίς ορατό τέλος.
Η σύγκριση με τη Σοβιετική Ένωση είναι σκληρή. Τότε, παρά τη φτώχεια και τις απώλειες, υπήρχε το αφήγημα της ανοικοδόμησης, της τεχνολογικής προόδου, της υπερδύναμης. Σήμερα, η Ρωσία εμφανίζεται στρατιωτικά πιεσμένη, οικονομικά φορτωμένη και πολιτικά πιο κλειστή.
Όταν η επέτειος γίνεται καθρέφτης
Η Ημέρα της Νίκης σχεδιάστηκε για να υπενθυμίζει στη Ρωσία το μεγαλείο της. Φέτος, όμως, λειτουργεί και ως καθρέφτης των αδιεξόδων της.
Η Μόσχα θέλει να δείξει ισχύ. Αλλά δείχνει άγχος.
Θέλει να θυμίσει νίκη. Αλλά κουβαλά έναν πόλεμο χωρίς τέλος.
Θέλει να μιλήσει για ιστορικό μεγαλείο. Αλλά η κοινωνία μετρά τιμές, φόρους, απώλειες και περιορισμούς.
Η 9η Μαΐου παραμένει η πιο ιερή ημερομηνία του ρωσικού κράτους. Μόνο που φέτος, πίσω από τις παρελάσεις και τα σύμβολα, ακούγεται κάτι πολύ πιο βαρύ από τα εμβατήρια: η σιωπηλή αγωνία μιας χώρας που αρχίζει να αναρωτιέται πόσο ακόμα μπορεί να αντέξει.