Οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν οικοδόμησαν μια νέα ισότιμη σχέση με τις ΗΠΑ. Ομολόγησαν ότι, παρά τις μεγαλόστομες διακηρύξεις περί «στρατηγικής αυτονομίας», εξακολουθούν να εξαρτώνται από τις διαθέσεις ενός και μόνο ανθρώπου.
Στο Εβιάν δεν είδαμε την αποκατάσταση της διατλαντικής συμμαχίας.
Είδαμε την τελετουργική παράδοση της ευρωπαϊκής πολιτικής αξιοπρέπειας στον Ντόναλντ Τραμπ.
Λίγες ημέρες μετά τις δημόσιες αντιπαραθέσεις για τον πόλεμο με το Ιράν, τις αμερικανικές πιέσεις και τη βαθιά αβεβαιότητα γύρω από το μέλλον της Ουκρανίας, οι Ευρωπαίοι ηγέτες εμφανίστηκαν ξαφνικά χαμογελαστοί, συμφιλιωτικοί και πρόθυμοι να προσφέρουν στον Αμερικανό πρόεδρο όλα όσα γνωρίζουν ότι εκτιμά: προσωπική κολακεία, μεγαλοπρεπή σκηνικά και δημόσιες χειρονομίες αναγνώρισης.
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς τού πρόσφερε μια φανέλα της Εθνικής Γερμανίας με το όνομα «Trump» και τον αριθμό 47.
Ο Εμανουέλ Μακρόν τού άνοιξε τις πύλες των Βερσαλλιών.
Οι ευρωπαϊκές ηγεσίες έσπευσαν να συγχαρούν τον άνθρωπο που μέχρι πριν από λίγες ημέρες κατηγορούσαν για επικίνδυνες επιλογές στη Μέση Ανατολή.
Δεν πρόκειται για διπλωματική λεπτότητα.
Πρόκειται για πολιτική ανάγκη.
Και η ανάγκη αυτή αποκαλύπτει τη γύμνια της σημερινής Ευρώπης.
Μια ήπειρος που φοβάται να μείνει μόνη
Εδώ και χρόνια ακούμε για την «ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία», την «αμυντική χειραφέτηση» και την ανάγκη η Ευρωπαϊκή Ένωση να μετατραπεί σε αυτόνομο γεωπολιτικό πόλο.
Στο Εβιάν αποδείχθηκε ότι μεγάλο μέρος αυτών των διακηρύξεων παραμένει επικοινωνιακό υλικό για συνέδρια και πανηγυρικές ομιλίες.
Όταν φτάνει η ώρα των πραγματικών αποφάσεων, η Ευρώπη εξακολουθεί να κοιτάζει προς την Ουάσιγκτον.
Για την ασφάλειά της.
Για την Ουκρανία.
Για τη Μέση Ανατολή.
Για την ενέργεια.
Για τη λειτουργία των Στενών του Ορμούζ.
Ακόμη και για τη δυνατότητα να επιβάλει σοβαρή πίεση στη Ρωσία.
Οι Ευρωπαίοι γνωρίζουν ότι μια ανοικτή ρήξη με τον Τραμπ θα τους άφηνε χωρίς αξιόπιστο εναλλακτικό σχέδιο. Γι’ αυτό δεν επιχειρούν πλέον να τον αντιμετωπίσουν πολιτικά. Επιχειρούν να τον διαχειριστούν ψυχολογικά.
Με δώρα.
Με φιλοφρονήσεις.
Με θεαματικά δείπνα.
Με προσεκτικά επιλεγμένες λέξεις.
Η ευρωπαϊκή διπλωματία μοιάζει να έχει περιοριστεί στην προσπάθεια να διατηρηθεί ο Αμερικανός πρόεδρος σε καλή διάθεση.
Το Ιράν μετέτρεψε τον Τραμπ από κατηγορούμενο σε «ειρηνοποιό»
Η προκαταρκτική συμφωνία ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν πρόσφερε στον Τραμπ ακριβώς αυτό που χρειαζόταν: την εικόνα του ηγέτη που μπορεί να ξεκινά μια σύγκρουση και στη συνέχεια να εμφανίζεται ως ο μοναδικός άνθρωπος που μπορεί να την τερματίσει.
Οι λεπτομέρειες παραμένουν θολές.
Δεν υπάρχει ακόμη πλήρης, οριστική και δημοσιοποιημένη συμφωνία.
Δεν έχει αποσαφηνιστεί με ποιον μηχανισμό θα ελεγχθούν οι πυρηνικές δεσμεύσεις της Τεχεράνης.
Δεν έχει κλείσει το θέμα του βαλλιστικού της προγράμματος.
Δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα πώς και πότε θα αποκατασταθεί πλήρως η ασφαλής ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.
Παρά τα τεράστια αυτά κενά, οι Ευρωπαίοι έσπευσαν να παρουσιάσουν τη συμφωνία ως διπλωματική επιτυχία.
Όχι επειδή εξαφανίστηκαν οι επιφυλάξεις τους.
Αλλά επειδή χρειάζονται την αποκλιμάκωση.
Οι ευρωπαϊκές οικονομίες δεν αντέχουν έναν παρατεταμένο ενεργειακό πόλεμο. Δεν αντέχουν νέα εκτόξευση του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Δεν αντέχουν μία ακόμη γεωπολιτική κρίση που θα μεταφερθεί στους λογαριασμούς, στις επιχειρήσεις και στα νοικοκυριά.
Έτσι, εκείνοι που μέχρι χθες αμφισβητούσαν την πολιτική Τραμπ, σήμερα τον χειροκροτούν ως εγγυητή της σταθερότητας.
Η Ουκρανία πληρώνει τον λογαριασμό
Πίσω από τις χειραψίες και τα χαμόγελα βρίσκεται το πραγματικό ευρωπαϊκό άγχος: η Ουκρανία.
Οι Ευρωπαίοι χρειάζονται τον Τραμπ για να συνεχιστεί η αμερικανική στρατιωτική και πολιτική εμπλοκή. Χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες, το βάρος της υποστήριξης προς το Κίεβο γίνεται βαρύτερο, ακριβότερο και στρατιωτικά δυσκολότερο.
Ο ίδιος ο Τραμπ, όμως, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τον πόλεμο πρωτίστως ως ευρωπαϊκό πρόβλημα. Η θέση του είναι ωμή: οι ΗΠΑ βρίσκονται μακριά, πουλούν όπλα και δεν σκοπεύουν να αναλάβουν χωρίς όρους το κόστος μιας σύγκρουσης που θεωρούν ότι αφορά κυρίως την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Ακριβώς γι’ αυτό οι Ευρωπαίοι απέφυγαν τη μετωπική αντιπαράθεση.
Δεν ήθελαν να κερδίσουν μια δημόσια λογομαχία με τον Τραμπ και να χάσουν την αμερικανική στήριξη προς την Ουκρανία.
Προτίμησαν τη φανέλα, τις φιλοφρονήσεις και τα ανάκτορα.
Το πρόβλημα είναι ότι η εξωτερική πολιτική μιας ολόκληρης ηπείρου δεν μπορεί να στηρίζεται στην προσωπική διάθεση του εκάστοτε ενοίκου του Λευκού Οίκου.
Οι Βερσαλλίες ως σκηνικό ευρωπαϊκής αμηχανίας
Η πρόσκληση του Μακρόν προς τον Τραμπ για δείπνο στις Βερσαλλίες παρουσιάστηκε ως επίδειξη γαλλικής διπλωματικής επιδεξιότητας.
Στην πραγματικότητα, το σκηνικό είναι βαθιά συμβολικό.
Η Ευρώπη επιστρατεύει το παρελθόν της, τη χλιδή της, τα ανάκτορα και το ιστορικό της μεγαλείο για να κερδίσει λίγες ώρες πολιτικής εύνοιας από την υπερδύναμη από την οποία εξακολουθεί να εξαρτάται.
Οι Βερσαλλίες εντυπωσιάζουν.
Δεν αντικαθιστούν, όμως, τα οπλικά συστήματα.
Δεν δημιουργούν κοινή ευρωπαϊκή άμυνα.
Δεν εξασφαλίζουν ενεργειακή ανεξαρτησία.
Δεν παράγουν ενιαία εξωτερική πολιτική.
Δεν μπορούν να κρύψουν ότι η Ευρώπη των εκατοντάδων εκατομμυρίων κατοίκων και των τρισεκατομμυρίων ευρώ εξακολουθεί να αδυνατεί να εγγυηθεί μόνη της την ασφάλειά της.
Δεν είναι «γέφυρες» — είναι παραδοχή αδυναμίας
Οι γέφυρες προϋποθέτουν δύο ισότιμες πλευρές που επιδιώκουν να συναντηθούν.
Στο Εβιάν δεν υπήρξε ισοτιμία.
Υπήρξε μια Ευρώπη που προσπαθούσε να κρατήσει τον Τραμπ μέσα στο δυτικό στρατόπεδο και έναν Τραμπ που γνώριζε ότι όλοι περίμεναν από εκείνον μια κίνηση, μια υπόσχεση ή μια απόφαση.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έφτασε στη σύνοδο έχοντας στα χέρια του την πρωτοβουλία για το Ιράν.
Οι Ευρωπαίοι έφτασαν έχοντας στα χέρια τους μια φανέλα και μια πρόσκληση για δείπνο.
Αυτή είναι η πραγματική ισορροπία ισχύος.
Η Ευρώπη πρέπει να αποφασίσει τι θέλει να είναι
Η διπλωματία απαιτεί συμβιβασμούς. Απαιτεί ακόμη και συνομιλίες με δύσκολους, απρόβλεπτους ή ιδεολογικά αντίθετους ηγέτες.
Άλλο, όμως, ο ρεαλισμός και άλλο η μόνιμη εξάρτηση.
Άλλο η διατήρηση ανοικτών διαύλων και άλλο η μετατροπή της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής σε διαγωνισμό κολακείας.
Η Ευρώπη έχει μπροστά της δύο δρόμους.
Ή θα αποκτήσει πραγματική στρατιωτική, ενεργειακή, τεχνολογική και πολιτική αυτονομία.
Ή θα συνεχίσει σε κάθε διεθνή κρίση να αναρωτιέται ποιο δώρο, ποιο δείπνο και ποια φιλοφρόνηση χρειάζεται για να εξασφαλίσει την εύνοια της Ουάσιγκτον.
Στο Εβιάν οι Ευρωπαίοι δεν απέτρεψαν απλώς μια σύγκρουση με τον Τραμπ.
Αποδέχθηκαν δημοσίως ότι, προς το παρόν, δεν μπορούν να λειτουργήσουν χωρίς αυτόν.
Και αυτή είναι πολύ πιο βαριά είδηση από οποιαδήποτε χαμογελαστή οικογενειακή φωτογραφία της G7.