Ένα από τα πιο ιδιαίτερα και φορτισμένα έθιμα της λαϊκής μας παράδοσης αναβιώνει κάθε χρόνο στις 21 Μαΐου, ανήμερα της εορτής των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης. Τα Αναστενάρια, με ρίζες στην Ανατολική Θράκη, συνδυάζουν πίστη, μουσική, τελετουργία και την εντυπωσιακή πυροβασία πάνω σε αναμμένα κάρβουνα.
Η γιορτή των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, που τιμάται αύριο, Πέμπτη 21 Μαΐου, δεν είναι μόνο μια από τις σημαντικές ημέρες του ορθόδοξου εορτολογίου. Είναι και η ημέρα κατά την οποία σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδας αναβιώνει ένα από τα πιο ξεχωριστά και μυστηριακά έθιμα της παράδοσης: τα Αναστενάρια.
Πρόκειται για ένα έθιμο που έχει διασωθεί μέσα από γενιές και συνδέεται κυρίως με τους πρόσφυγες της Ανατολικής Θράκης. Οι σημερινοί Αναστενάρηδες είναι, στην πλειονότητά τους, απόγονοι ανθρώπων που ήρθαν στην Ελλάδα μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή από περιοχές όπως οι Σαράντα Εκκλησιές, το χωριό Κωστή στα παράλια του Εύξεινου Πόντου και η Αγαθούπολη της Βορειοδυτικής Θράκης.
Από την παραμονή ξεκινά η τελετουργία
Τα Αναστενάρια δεν περιορίζονται μόνο στην πυροβασία. Η τελετή ξεκινά από την παραμονή της εορτής, στις 20 Μαΐου, με το λεγόμενο κουρμπάνι, δηλαδή τη θυσία ζώου, καθώς και με τη μεταφορά των εικόνων από την εκκλησία στο «κονάκι», τον χώρο όπου συγκεντρώνονται οι Αναστενάρηδες.
Εκεί τελείται αγρυπνία και αρχίζει η προετοιμασία των μυημένων, οι οποίοι, σύμφωνα με την παράδοση, οδηγούνται σε μια ιδιαίτερη ψυχική και πνευματική κατάσταση. Κεντρικό ρόλο έχουν οι ιερές εικόνες των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, τις οποίες οι Αναστενάρηδες αποκαλούν «χάρες». Αυτές θεωρούνται το πνευματικό στήριγμα που τους δίνει τη δύναμη να βαδίσουν πάνω στα αναμμένα κάρβουνα.
Η πομπή, η μουσική και η φωτιά
Το πρωί της 21ης Μαΐου οι Αναστενάρηδες μεταφέρουν τα κωδωνοφόρα εικονίσματα στο αγίασμα, έναν ιερό χώρο που συνήθως βρίσκεται μέσα σε άλσος. Το απόγευμα ακολουθεί η κορύφωση του εθίμου, με την πρώτη πάνδημη πυροβασία.
Η φωτιά ανάβει από συγκεκριμένο μύστη, ο οποίος, σύμφωνα με την παράδοση, κατέχει αυτό το δικαίωμα από προγονική κληρονομιά. Όταν δημιουργηθεί η θράκα, οι Αναστενάρηδες φτάνουν σε πομπή, κρατώντας τις εικόνες. Ο ήχος της λύρας και του νταουλιού συνοδεύει αδιάκοπα τον κυκλικό χορό γύρω από τη φωτιά.
Στη συνέχεια, οι μυημένοι περνούν πάνω από τα αναμμένα κάρβουνα, σε μια τελετουργική πράξη που έχει προκαλέσει επί δεκαετίες το ενδιαφέρον όχι μόνο των πιστών και των επισκεπτών, αλλά και ερευνητών, λαογράφων και επιστημόνων.
Ένα έθιμο ανάμεσα στην πίστη και τη λαϊκή παράδοση
Τα Αναστενάρια αποτελούν ένα από τα πιο πολυσυζητημένα έθιμα του ελληνικού λαϊκού πολιτισμού. Στη σημερινή τους μορφή τελούνται προς τιμήν των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, ωστόσο πολλοί μελετητές επισημαίνουν ότι διατηρούν στοιχεία παλαιότερων τελετουργικών πρακτικών, που χάνονται στα βάθη των αιώνων.
Ανεξάρτητα από την ερμηνεία που δίνει κανείς στο φαινόμενο, τα Αναστενάρια παραμένουν μια ζωντανή μαρτυρία μνήμης, πίστης και συνέχειας. Είναι ένα έθιμο που μεταφέρθηκε από τις αλησμόνητες πατρίδες, ρίζωσε στη νέα γη και εξακολουθεί μέχρι σήμερα να συγκινεί, να εντυπωσιάζει και να προκαλεί δέος.
Πηγή πληροφοριών: Newsbomb / politismos.serres.gr