Η ασφάλεια χρειάζεται σχέδιο, έγκαιρη πληροφόρηση και κοινωνική συνοχή. Οι εύκολες εξηγήσεις μπορούν να οδηγήσουν σε επικίνδυνες αποφάσεις.
Οι εικόνες βίας από ευρωπαϊκές πόλεις θέτουν ένα δύσκολο ερώτημα: πόσο προετοιμασμένα είναι τα κράτη να αντιμετωπίσουν μια κοινωνική κρίση όταν αυτή συνοδεύεται από εμπρησμούς, λεηλασίες και επιθέσεις; Οι πρόσφατες κινητοποιήσεις συνδέονται με την ακρίβεια, τη στέγαση και την κατάσταση των δημόσιων υπηρεσιών, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις εξελίχθηκαν σε σοβαρά επεισόδια.
Η οικονομική πίεση αποτελεί ουσιαστικό μέρος της εξήγησης. Δεν αρκεί, όμως, από μόνη της για να ερμηνεύσει κάθε πράξη βίας, ούτε απαλλάσσει τις κυβερνήσεις από την υποχρέωση να προστατεύουν ανθρώπους, περιουσίες και υποδομές. Χρειάζεται να εξετάζονται συγκεκριμένα οι δράστες, η οργάνωση των επιθέσεων, οι ενδεχόμενες διασυνδέσεις και οι επιχειρησιακές αστοχίες.
Το κρίσιμο λάθος αρχίζει όταν η κυβέρνηση αναζητά μία βολική εξήγηση για όλα. Η αποκλειστική επίκληση της οικονομίας μπορεί να αφήσει πραγματικούς κινδύνους ανεξερεύνητους. Η αποκλειστική επίκληση της ασφάλειας μπορεί να αφήσει άθικτες τις αιτίες της κοινωνικής οργής.
Ανάλογη προσοχή απαιτείται στη συζήτηση για τη μετανάστευση. Η εμφάνιση κάποιων ανθρώπων σε ένα βίντεο δεν αποδεικνύει την υπηκοότητα, το καθεστώς παραμονής ή τα κίνητρά τους. Ακόμη και η τεκμηριωμένη συμμετοχή μεταναστών σε επεισόδια δεν αρκεί για να αποδοθεί συνολικά μια κρίση στη μετανάστευση ή στις πολιτικές συνόρων.
Οι πολιτικές ένταξης πρέπει να αξιολογούνται αυστηρά: εκμάθηση γλώσσας, σχολική φοίτηση, πρόσβαση στην εργασία, αποτροπή του κοινωνικού αποκλεισμού και εφαρμογή κοινών κανόνων. Η ευθύνη για μια εγκληματική πράξη πρέπει να αποδίδεται στον δράστη, με στοιχεία και χωρίς εξαιρέσεις λόγω καταγωγής.
Στη σύγκριση με την Τουρκία χρειάζεται επίσης ακρίβεια. Ο ισχυρισμός ότι η γειτονική χώρα δεν αντιμετωπίζει ανάλογα προβλήματα εσωτερικής ασφάλειας δεν επιβεβαιώνεται. Το καλοκαίρι του 2024 σημειώθηκαν επιθέσεις κατά Σύρων, καταστροφές και εμπρησμοί περιουσιών στην Καισάρεια και σε άλλες περιοχές. Οι τουρκικές αρχές ανακοίνωσαν εκατοντάδες συλλήψεις.
Τον Μάρτιο του 2025, η σύλληψη του Εκρέμ Ιμάμογλου προκάλεσε μαζικές διαδηλώσεις. Οι κινητοποιήσεις ήταν κατά κύριο λόγο ειρηνικές, αλλά καταγράφηκαν και συγκρούσεις με την αστυνομία, καθώς και μαζικές συλλήψεις. Συνεπώς, η αυστηρή καταστολή δεν αποτελεί απόδειξη απουσίας κοινωνικής ή πολιτικής αστάθειας.
Χρειάζεται διόρθωση και η αναφορά στη Γαλλία του 2021. Τότε δημοσιεύθηκε ανοιχτή επιστολή στρατιωτικών, μεταξύ των οποίων περίπου είκοσι απόστρατοι στρατηγοί και ορισμένοι εν ενεργεία στρατιωτικοί. Η στρατιωτική ηγεσία ανακοίνωσε διαδικασίες κυρώσεων, επικαλούμενη την πολιτική ουδετερότητα των Ενόπλων Δυνάμεων και τις αναφορές σε ενδεχόμενη στρατιωτική παρέμβαση. Δεν τεκμηριώνεται η περιγραφή ότι ο Μακρόν «έσκισε υπηρεσιακή αναφορά και αποστράτευσε όσους προειδοποίησαν».
Για την Ελλάδα, το ζητούμενο είναι συγκεκριμένο: πρόληψη πριν από την κρίση, συντονισμός κατά τη διάρκειά της και λογοδοσία μετά.
Η κυβέρνηση οφείλει να αξιολογεί συστηματικά τις τεκμηριωμένες εκτιμήσεις της Αστυνομίας, της ΕΥΠ, του Λιμενικού και των Ενόπλων Δυνάμεων, ανάλογα με την αποστολή κάθε φορέα. Οι προειδοποιήσεις χρειάζονται πολιτική αξιολόγηση και επιχειρησιακή συνέχεια. Η πληροφορία που μένει σε ένα συρτάρι δεν προστατεύει κανέναν.
Στα σύνορα χρειάζονται αποτελεσματική επιτήρηση, αξιόπιστη ταυτοποίηση, λειτουργικές διαδικασίες ασύλου και αντιμετώπιση των δικτύων διακίνησης. Πιθανές προσπάθειες εργαλειοποίησης μεταναστευτικών ροών πρέπει να εξετάζονται με συγκεκριμένα στοιχεία και σχέδια αντίδρασης.
Στο εσωτερικό, προτεραιότητα πρέπει να έχουν η προστασία κρίσιμων υποδομών, η έγκαιρη διερεύνηση οργανωμένης βίας και η δυνατότητα της αστυνομίας να προστατεύει ταυτόχρονα τις ειρηνικές συγκεντρώσεις και τους πολίτες από επιθέσεις. Η αντιμετώπιση κοινωνικών κινητοποιήσεων ως στρατιωτικού προβλήματος απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή: δημόσια τάξη, εθνική άμυνα και πολιτική διαμαρτυρία δεν είναι ταυτόσημες έννοιες.
Η ασφάλεια αποτελεί βασική προϋπόθεση της δημοκρατικής ζωής. Την ίδια στιγμή, η εμπιστοσύνη στους θεσμούς, η δίκαιη εφαρμογή των κανόνων και η δυνατότητα ειρηνικής διεκδίκησης στηρίζουν την ίδια την ασφάλεια.
Η Ελλάδα χρειάζεται κράτος που να προλαβαίνει, να προστατεύει και να λογοδοτεί. Η ευθύνη της κυβέρνησης κρίνεται στην προετοιμασία και στις πράξεις της, πολύ πριν εμφανιστούν οι πρώτες φλόγες στις οθόνες.