Όταν η προπαγάνδα ντύνεται γεωπολιτική ανάλυση, ο φόβος γίνεται εμπόρευμα, η υπερβολή βαφτίζεται επιβεβαίωση και η κοινή γνώμη σπρώχνεται να καταναλώσει τον τρόμο ως αλήθεια.
Δεν είναι ανάλυση — είναι κατασκευή φόβου
Κάθε εποχή κρίσης γεννά τους μάντεις της. Και κάθε πόλεμος γεννά εκείνους που σπεύδουν να παρουσιάσουν έναν ακραίο, θεατρικό και συστηματικά εμπρηστικό πολιτικό ως «δικαιωμένο προφήτη της Ιστορίας». Αυτό ακριβώς συμβαίνει με τη νέα διαδικτυακή ανακύκλωση των δηλώσεων του Βλαντιμίρ Ζιρινόφσκι.
Όχι ως ψύχραιμη ανάγνωση παλαιών γεωπολιτικών τοποθετήσεων, αλλά ως μηχανισμός παραγωγής τρόμου. Αποσπάσματα ξεκομμένα από το ιστορικό τους πλαίσιο, φράσεις δραματοποιημένες, συνδέσεις αυθαίρετες, και ένα τελικό συμπέρασμα έτοιμο προς κατανάλωση: «τα είχε πει όλα».
Δεν τα είχε πει όλα. Είχε πει πολλά, συχνά ακραία, συχνά αντιφατικά, σχεδόν πάντα με όρους πολιτικού θεάματος. Και τώρα, πάνω στα συντρίμμια της διεθνούς ανασφάλειας, κάποιοι επιχειρούν να πουλήσουν εκείνο το θέαμα ως διορατικότητα.
Η ακρίβεια δεν αποδεικνύεται με κραυγές
Το να λες επί χρόνια ότι η Μέση Ανατολή είναι πυριτιδαποθήκη δεν σε κάνει προφήτη. Σε κάνει απλώς έναν πολιτικό που επαναλαμβάνει το προφανές με ολοένα πιο αποκαλυπτικό ύφος.
Το να μιλάς για επίθεση στο Ιράν, για αμερικανική εμπλοκή, για ενεργειακό σοκ και για γενικευμένη αποσταθεροποίηση δεν είναι μεταφυσική πρόβλεψη· είναι η πιο εύκολη υπερπαραγωγή φόβου σε μια περιοχή που εδώ και δεκαετίες ζει πάνω σε στρατιωτικά ρήγματα, πετρέλαιο, επεμβάσεις και ανταγωνισμούς ισχύος.
Η διαφορά ανάμεσα στην ανάλυση και στην προπαγάνδα είναι μία: η πρώτη ελέγχεται από τα γεγονότα, η δεύτερη τρέφεται από τη σύγχυση. Και όσοι σήμερα βαφτίζουν κάθε παλιό παραλήρημα του Ζιρινόφσκι «συγκλονιστική επιβεβαίωση», δεν ενημερώνουν το κοινό. Το εκπαιδεύουν να υποκύπτει στην πιο χονδροειδή πολιτική χειραγώγηση.
Ο πανικός είναι πολιτικό εργαλείο
Πίσω από τέτοια κείμενα δεν υπάρχει απλώς υπερβολή. Υπάρχει σκοπιμότητα.
Διότι ο τρόμος είναι εξαιρετικά χρήσιμος. Παραλύει τη λογική, καταργεί τις αποχρώσεις, ισοπεδώνει τη διάκριση ανάμεσα στο πιθανό και στο κατασκευασμένο. Και κυρίως δημιουργεί ένα κοινό έτοιμο να αποδεχθεί ότι όλα οδηγούν νομοτελειακά στην καταστροφή.
Αυτό είναι το πραγματικό δηλητήριο αυτής της «προφητικής» φιλολογίας. Δεν προσπαθεί να εξηγήσει τον κόσμο. Προσπαθεί να τον μετατρέψει σε σκηνή μόνιμου τρόμου, όπου κάθε κλιμάκωση επιβεβαιώνει τον προηγούμενο πανικό και κάθε νέα απειλή νομιμοποιεί την επόμενη δόση προπαγάνδας.
Έτσι δουλεύει η βιομηχανία της γεωπολιτικής υστερίας: παίρνει μια υπαρκτή κρίση, την ξεχειλώνει, τη μυθοποιεί, την εντάσσει σε ένα αφήγημα τελικής σύγκρουσης και τη σερβίρει ως ιστορική αποκάλυψη.
Όποιος εμπορεύεται την Αποκάλυψη, δεν προειδοποιεί — στρατολογεί
Το πιο επικίνδυνο δεν είναι ότι κυκλοφορούν υπερβολές. Το πιο επικίνδυνο είναι ότι βαφτίζονται «εναλλακτική αλήθεια» από ανθρώπους που επενδύουν πολιτικά στη διάλυση κάθε μέτρου, κάθε αποδεικτικής πειθαρχίας, κάθε ψυχραιμίας.
Όταν κάθε πολεμική ένταση παρουσιάζεται ως πρόλογος του Τρίτου Παγκοσμίου Πολέμου, όταν κάθε παλιό απόσπασμα ανακηρύσσεται σε ιερό γεωπολιτικό ευαγγέλιο, όταν κάθε φόβος μετατρέπεται σε ψηφιακό θέαμα, τότε δεν έχουμε δημόσιο διάλογο. Έχουμε ιδεολογική στρατολόγηση μέσω πανικού.
Και αυτή η στρατολόγηση είναι εξαιρετικά βολική για όσους ζουν από την κλιμάκωση, την πόλωση και την κατασκευή εχθρών.