Η Τουρκία απομακρύνεται όλο και περισσότερο από κάθε έννοια κράτους δικαίου, την ώρα που η Ευρώπη εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τον Ερντογάν με διπλωματικά χαμόγελα και βολικές σιωπές.
Η είδηση ότι το καθεστώς Ερντογάν συνεχίζει να παρεμβαίνει ωμά στον ακαδημαϊκό χώρο δεν είναι ένα ακόμη εσωτερικό θέμα της Τουρκίας. Είναι πολιτικό μήνυμα. Είναι ένδειξη ενός καθεστώτος που δεν ανέχεται ελεύθερη σκέψη, ανεξάρτητους θεσμούς και δημόσιους χώρους που δεν ελέγχονται από την εξουσία.
Όταν ένα πανεπιστήμιο μπαίνει στο στόχαστρο της πολιτικής εξουσίας, δεν πλήττεται μόνο η παιδεία. Πλήττεται η κοινωνία των πολιτών. Πλήττεται η δυνατότητα μιας χώρας να παράγει κριτική σκέψη. Πλήττεται η ίδια η δημοκρατική προοπτική.
Η καταστολή αρχίζει πάντα από τη γνώση
Τα αυταρχικά καθεστώτα γνωρίζουν καλά πού πρέπει να χτυπήσουν πρώτα: στην ενημέρωση, στη Δικαιοσύνη, στα πανεπιστήμια, στην ανεξάρτητη σκέψη. Εκεί όπου υπάρχει ελεύθερος λόγος, υπάρχει και αντίσταση. Εκεί όπου υπάρχουν φοιτητές, καθηγητές, ερευνητές και πολίτες που δεν φοβούνται να σκέφτονται, υπάρχει πάντα ένα όριο στην αυθαιρεσία.
Αυτό το όριο θέλει να σπάσει ο Ερντογάν. Δεν του αρκεί να ελέγχει το κράτος. Θέλει να ελέγχει και την κοινωνία. Δεν του αρκεί να κερδίζει εκλογές. Θέλει να διαμορφώνει και το πλαίσιο μέσα στο οποίο οι επόμενες γενιές θα σκέφτονται, θα μιλούν και θα αντιδρούν.
Η ευρωπαϊκή υποκρισία
Το ακόμη πιο εξοργιστικό είναι η στάση της Ευρώπης. Μιας Ευρώπης που μιλά διαρκώς για αξίες, δικαιώματα και κράτος δικαίου, αλλά όταν απέναντί της βρίσκεται η Τουρκία, οι αρχές γίνονται διαπραγματευτικό χαρτί.
Η Άγκυρα απειλεί, προκαλεί, καταστέλλει, εργαλειοποιεί γεωπολιτικές κρίσεις και ταυτόχρονα απολαμβάνει μια ευρωπαϊκή ανοχή που αγγίζει τα όρια της συνενοχής. Κάθε φορά που ο Ερντογάν ξεπερνά ένα νέο όριο, η Ευρώπη περιορίζεται σε χλιαρές δηλώσεις και διπλωματικές ισορροπίες.
Αυτό όμως δεν είναι εξωτερική πολιτική. Είναι παραίτηση.
Το μήνυμα για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, η εικόνα αυτή πρέπει να είναι απολύτως καθαρή. Δεν μπορεί κανείς να περιμένει ότι μια Τουρκία που καταστέλλει την ελευθερία στο εσωτερικό της θα σεβαστεί με συνέπεια το διεθνές δίκαιο στο εξωτερικό της.
Ο αυταρχισμός δεν μένει εντός συνόρων. Εξάγεται. Μετατρέπεται σε επιθετική διπλωματία, σε αναθεωρητισμό, σε απειλές, σε πίεση, σε στρατηγική αμφισβήτησης.
Γι’ αυτό η Ελλάδα οφείλει να βλέπει την Τουρκία όπως είναι, όχι όπως θα ήθελαν ορισμένοι να είναι. Και η Ευρώπη οφείλει επιτέλους να αποφασίσει αν θα υπερασπίζεται τις αξίες της ή αν θα τις θυμάται μόνο όταν δεν κοστίζουν.
Γιατί όταν κλείνει ένα πανεπιστήμιο και η Ευρώπη σωπαίνει, δεν χάνει μόνο η Τουρκία. Χάνει η ίδια η ιδέα της ελευθερίας.