Η συζήτηση για τους κινδύνους της Τεχνητής Νοημοσύνης συχνά στρέφεται σε σενάρια εξαφάνισης της ανθρωπότητας. Υπάρχει, όμως, ένα ζήτημα που αξίζει την προσοχή μας: η δυνατότητα να χρησιμοποιηθεί αυτή η τεχνολογία για να περιορίσει την ελευθερία, να ενισχύσει την επιτήρηση και να συγκεντρώσει ακόμη περισσότερη εξουσία σε λίγα χέρια.
Για να απειληθεί η αυτονομία του ανθρώπου, δεν χρειάζεται μια μηχανή να αποκτήσει δική της βούληση. Αρκεί άνθρωποι και οργανισμοί να χρησιμοποιήσουν τις δυνατότητές της χωρίς διαφάνεια, χωρίς λογοδοσία και χωρίς ουσιαστικά όρια.
Ποιος επιλέγει την πληροφορία που φτάνει σε εμάς; Ποιος καθορίζει τα κριτήρια μιας αυτοματοποιημένης αξιολόγησης; Και σε ποιον μπορούμε να απευθυνθούμε όταν μια απόφαση μας αδικεί;
Αυτά είναι ερωτήματα δημοκρατίας. Όταν ένα σύστημα επηρεάζει τις ευκαιρίες, την ενημέρωση ή την καθημερινότητα ενός πολίτη, η εξήγηση «έτσι αποφάσισε ο αλγόριθμος» δεν μπορεί να κλείνει τη συζήτηση. Κάποιος επέλεξε να το χρησιμοποιήσει. Κάποιος καθόρισε τον σκοπό του. Κάποιος οφείλει να αναλάβει την ευθύνη.
Η ευκολία μπορεί να μας κάνει λιγότερο απαιτητικούς. Μια απάντηση εμφανίζεται αμέσως, διατυπωμένη με αυτοπεποίθηση, και ο πειρασμός είναι να την αποδεχθούμε χωρίς δεύτερη σκέψη. Όμως η πειστική διατύπωση δεν αποτελεί εγγύηση αλήθειας. Η προσωπική κρίση χρειάζεται χώρο, χρόνο και την ελευθερία της αμφισβήτησης.
Εμείς, οι χρήστες, έχουμε ευθύνη. Να ελέγχουμε πριν αναπαράγουμε. Να σκεφτόμαστε ποια προσωπικά δεδομένα παραχωρούμε. Να χρησιμοποιούμε την τεχνολογία για να διευρύνουμε τις δυνατότητές μας, διατηρώντας ενεργή τη σκέψη μας.
Η ευθύνη, ωστόσο, δεν εξαντλείται στην ατομική προσοχή. Ο πολίτης δεν έχει την ίδια ισχύ ούτε την ίδια πληροφόρηση με εκείνους που σχεδιάζουν, χρηματοδοτούν και εγκαθιστούν αυτά τα συστήματα. Οι επιχειρήσεις, οι κυβερνήσεις και οι δημόσιοι οργανισμοί οφείλουν να δίνουν εξηγήσεις, να δέχονται έλεγχο και να εξασφαλίζουν πραγματική δυνατότητα αμφισβήτησης των αποφάσεών τους.
Και η ανθρωπιά; Δεν αρκεί να τη θυμόμαστε ως μια όμορφη λέξη. Ανθρωπιά σημαίνει να μπορεί ο άνθρωπος να ακουστεί όταν η περίπτωσή του δεν χωρά σε μια κατηγορία. Να μην αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως βαθμολογία, προφίλ ή πιθανότητα. Να διατηρεί την αξιοπρέπειά του ακόμη κι όταν η εξυπηρέτησή του απαιτεί περισσότερο χρόνο και λιγότερη «αποδοτικότητα».
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να γίνει πολύτιμο εργαλείο γνώσης, δημιουργίας και υποστήριξης. Η αξία της θα κριθεί και από το αν αυξάνει την ελευθερία των ανθρώπων που τη χρησιμοποιούν.
Το δικαίωμα να ρωτάμε, να διαφωνούμε και να ζητάμε ανθρώπινη κρίση πρέπει να παραμείνει δικό μας. Καμία τεχνολογική πρόοδος δεν δικαιολογεί την παραίτησή μας από αυτό.