Βουλευτές ζητούν από τον Μάρκο Ρούμπιο να ξεκαθαρίσει αν οι τοποθετήσεις του Αμερικανού πρέσβη στην Άγκυρα για Τουρκία, S-400, F-35 και Χεζμπολάχ είναι προσωπικές απόψεις ή επίσημη γραμμή της Ουάσιγκτον.
Η υπόθεση της πιθανής επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 δεν είναι πλέον απλή διπλωματική συζήτηση. Γίνεται θεσμική σύγκρουση μέσα στην Ουάσιγκτον. Μέλη της Βουλής των Αντιπροσώπων ζητούν από τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο να δώσει καθαρές απαντήσεις για τις δημόσιες δηλώσεις του Αμερικανού πρέσβη στην Τουρκία, Τομ Μπάρακ, ο οποίος εμφανίστηκε να αφήνει ανοιχτό παράθυρο επαναπροσέγγισης με την Άγκυρα στο πρόγραμμα των F-35.
Το ερώτημα είναι απλό και βαρύ: μπορεί ένας πρέσβης να προαναγγέλλει πολιτική που σκοντάφτει πάνω σε αμερικανικό νόμο;
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η Τουρκία — είναι η αξιοπιστία των ΗΠΑ
Ο Τομ Μπάρακ, μιλώντας στο Διπλωματικό Φόρουμ της Αττάλειας, εκτίμησε ότι το ζήτημα των S-400 μπορεί να λυθεί σύντομα και ότι, από την οπτική της αμερικανικής κυβέρνησης, η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 μπορεί να είναι αποδεκτή. Η δήλωση αυτή προκάλεσε αντιδράσεις, διότι η Τουρκία αποβλήθηκε από το πρόγραμμα μετά την προμήθεια των ρωσικών S-400, ενώ οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει κυρώσεις CAATSA στην Άγκυρα.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία. Δεν μιλάμε για μια διπλωματική παρεξήγηση. Μιλάμε για αμερικανική νομοθεσία. Το Κογκρέσο έχει θέσει συγκεκριμένους όρους: η Τουρκία πρέπει να μην κατέχει ή λειτουργεί το ρωσικό σύστημα S-400, να δεσμευθεί ότι δεν θα αποκτήσει αντίστοιχα ρωσικά συστήματα στο μέλλον και να υπάρξουν πιστοποιήσεις ότι δεν υπάρχει κίνδυνος για την τεχνολογία των F-35.
Με απλά λόγια: η Άγκυρα δεν μπορεί να μπει ξανά από το παράθυρο σε ένα πρόγραμμα από το οποίο βγήκε από την πόρτα.
Η επιστολή προς Ρούμπιο βάζει το State Department στη γωνία
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί, οι βουλευτές Μπιλ Κίτινγκ και Ντον Μπέικον ηγούνται διακομματικής επιστολής προς τον Μάρκο Ρούμπιο, ζητώντας να αποσαφηνιστεί εάν οι δηλώσεις Μπάρακ εκφράζουν την επίσημη πολιτική των ΗΠΑ ή προσωπική διπλωματική ανάγνωση.
Το αίτημα είναι πολιτικά κρίσιμο. Αν οι δηλώσεις Μπάρακ είναι επίσημη γραμμή, τότε η Ουάσιγκτον φαίνεται να αναζητά τρόπο υπέρβασης ή ερμηνευτικής παράκαμψης των περιορισμών που η ίδια έχει θεσπίσει. Αν δεν είναι επίσημη γραμμή, τότε το Στέιτ Ντιπάρτμεντ οφείλει να τον διορθώσει δημόσια, πριν η Άγκυρα μετατρέψει τις δηλώσεις του σε διπλωματικό τετελεσμένο.
Η Τουρκία γνωρίζει να αξιοποιεί τις ασάφειες. Παίρνει μια φράση, τη μετατρέπει σε προσδοκία, μετά σε διαπραγματευτικό χαρτί και στο τέλος σε πίεση προς τους συμμάχους. Γι’ αυτό το Κογκρέσο ζητά καθαρή απάντηση τώρα.
Το δεύτερο μέτωπο: Ισραήλ και Χεζμπολάχ
Η ενόχληση δεν περιορίζεται στα F-35. Ο Μπάρακ προκάλεσε αντιδράσεις και με τις αναφορές του για τη Χεζμπολάχ, καθώς φέρεται να παρουσίασε την κατάσταση στον Λίβανο με τρόπο που επικριτές του θεώρησαν ότι βάζει στην ίδια ζυγαριά το Ισραήλ και τη Χεζμπολάχ. Ο ίδιος υποστήριξε ότι απλώς περιέγραφε την εύθραυστη πραγματικότητα επί του πεδίου και όχι αλλαγή αμερικανικής πολιτικής.
Όμως και εδώ υπάρχει θεσμική βαρύτητα. Η Χεζμπολάχ παραμένει χαρακτηρισμένη από τις ΗΠΑ ως ξένη τρομοκρατική οργάνωση, με το State Department να διατηρεί επίσημη λίστα Foreign Terrorist Organizations.
Άρα το ερώτημα των βουλευτών δεν είναι επικοινωνιακό. Είναι στρατηγικό: μπορεί η αμερικανική διπλωματία να εμφανίζεται «ρεαλιστική» χωρίς να θολώνει τις θεμελιώδεις γραμμές της αμερικανικής πολιτικής ασφαλείας;
Τρία σημεία που καίνε
1. Οι S-400 δεν είναι λεπτομέρεια
Η παρουσία των ρωσικών S-400 στην Τουρκία ήταν ο λόγος της ρήξης με το πρόγραμμα F-35. Δεν πρόκειται για τεχνικό εμπόδιο, αλλά για ζήτημα ασφάλειας τεχνολογίας, ΝΑΤΟϊκής διαλειτουργικότητας και ρωσικής διείσδυσης.
2. Το Κογκρέσο δεν θέλει «δημιουργική ασάφεια»
Οι βουλευτές ζητούν απάντηση από τον Ρούμπιο επειδή δεν θέλουν οι δηλώσεις ενός πρέσβη να δημιουργήσουν de facto αλλαγή πολιτικής χωρίς θεσμική έγκριση.
3. Η Άγκυρα κερδίζει από κάθε γκρίζα ζώνη
Κάθε αμερικανική ασάφεια γίνεται τουρκικό επιχείρημα. Κάθε «θα δούμε» μετατρέπεται σε «μας το υποσχέθηκαν». Και κάθε διπλωματικό άνοιγμα γίνεται εργαλείο πίεσης απέναντι στην Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ.
Η ελληνική ανάγνωση
Για την Αθήνα, η υπόθεση δεν είναι μακρινή αμερικανική διαμάχη. Είναι ζήτημα ισορροπίας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Μια Τουρκία με F-35, χωρίς προηγούμενη πλήρη συμμόρφωση στο θέμα των S-400 και χωρίς ουσιαστική αλλαγή συμπεριφοράς, θα αποτελούσε στρατηγική αναβάθμιση μιας δύναμης που εξακολουθεί να αμφισβητεί κυριαρχικά δικαιώματα, να εργαλειοποιεί την ένταση και να παίζει σε πολλά ταμπλό.
Η Ελλάδα δεν έχει λόγο να πανηγυρίζει επειδή κάποιοι στο Κογκρέσο αντέδρασαν. Έχει όμως κάθε λόγο να επενδύσει διπλωματικά σε αυτή τη θεσμική αντίσταση. Διότι εκεί όπου η εκτελεστική εξουσία των ΗΠΑ μπορεί να αναζητά «deal», το Κογκρέσο συχνά θυμίζει ότι υπάρχουν νόμοι, όροι και συμμαχικές δεσμεύσεις.
Η Τουρκία θέλει τα F-35 χωρίς να πληρώσει το πολιτικό και στρατηγικό κόστος των S-400. Ο Μπάρακ άνοιξε μια πόρτα. Το Κογκρέσο τώρα ρωτά τον Ρούμπιο ποιος του έδωσε το κλειδί.
Και μέχρι να υπάρξει καθαρή απάντηση, ένα πράγμα πρέπει να θεωρείται αυτονόητο: τα F-35 δεν είναι διπλωματικό παζάρι. Είναι τεχνολογία αιχμής, είναι νομοθετική δέσμευση και είναι μήνυμα ισχύος. Όποιος θέλει να τα δώσει στην Τουρκία, πρέπει πρώτα να εξηγήσει γιατί η Άγκυρα δικαιούται επιβράβευση χωρίς συμμόρφωση.