Η Κίνηση Πολιτών «Περιοχή Αγίου Στεφάνου – SOS» αναζητά ιστορικά τεκμήρια και αναδεικνύει αντίθεση ανάμεσα στην υπουργική απόφαση και την εισήγηση της αρμόδιας υπηρεσίας.
Στο προσκήνιο επαναφέρει το παλιό βυρσοδεψείο Αναστασίου, στην οδό Αρεθούσης στον Άγιο Στέφανο Χαλκίδας, η Κίνηση Πολιτών «Περιοχή Αγίου Στεφάνου – SOS». Με δημόσια παρέμβασή της αναζητά πρόσθετα στοιχεία για την ιστορία του βιομηχανικού συγκροτήματος, θέτοντας παράλληλα το ζήτημα της προστασίας ενός κτηριακού συνόλου που συνδέεται με το παραγωγικό παρελθόν της πόλης.
Σύμφωνα με την ανάρτηση της Κίνησης, το υπουργείο Πολιτισμού έκρινε πρόσφατα ότι το συγκρότημα δεν διαθέτει τα απαιτούμενα αρχιτεκτονικά, πολεοδομικά και μορφολογικά χαρακτηριστικά για να χαρακτηριστεί νεότερο μνημείο. Οι πολίτες, ωστόσο, αντιπαραβάλλουν αυτή την κρίση με αποσπάσματα της εισήγησης της αρμόδιας Υπηρεσίας Νεώτερων Μνημείων, τα οποία, όπως επισημαίνουν, αναγνωρίζουν την ιστορική και αρχιτεκτονική του σημασία.
Η αντίθεση που χρειάζεται εξήγηση
Στα αποσπάσματα που δημοσιοποιεί η Κίνηση, η υπηρεσία φέρεται να περιγράφει το βυρσοδεψείο ως πρότυπη βιοτεχνική εγκατάσταση της εποχής του, με βραβεύσεις, και να υπογραμμίζει την αξία διατήρησής του ως τεκμηρίου της βιομηχανικής εξέλιξης της Χαλκίδας.
Στην ίδια εισήγηση, σύμφωνα πάντοτε με την ανάρτηση, εντοπίζονται μορφολογικές συγγένειες με μεγάλα βιομηχανικά κτήρια της αντίστοιχης περιόδου στον ευρωπαϊκό χώρο. Αναγνωρίζονται μεταγενέστερες παρεμβάσεις, όπως κλεισμένα ανοίγματα και προσθήκες με λαμαρίνα, χωρίς όμως αυτές να θεωρείται ότι έχουν καταστήσει μη αναγνώσιμη την αρχική μορφή του συγκροτήματος.
Από εδώ προκύπτει ένα συγκεκριμένο ερώτημα: πώς σταθμίστηκαν αυτές οι επισημάνσεις στην τελική απόφαση μη χαρακτηρισμού;
Το πλήρες κείμενο της απόφασης και το σύνολο της υπηρεσιακής εισήγησης δεν ήταν διαθέσιμα στο υλικό που εξετάστηκε. Επομένως, η αντιπαραβολή βασίζεται στα αποσπάσματα που παραθέτει η Κίνηση και απαιτεί τη δημοσιοποίηση των εγγράφων για ολοκληρωμένη αξιολόγηση.
Ένα ιστορικό ίχνος που οδηγεί στο 1840
Η αναζήτηση στοιχείων για το εργοστάσιο έχει ήδη ένα χρήσιμο σημείο αναφοράς. Στο δελτίο καταγραφής της Ομάδας Βιομηχανικών Δελτίων Απογραφής —ΒΙ.Δ.Α.— για το εργοστάσιο «Δημήτριος Γ. Αναστασίου», το οποίο συνέταξε ο Γιώργος Μαυράκης, καταγράφεται παλιό επιστολόχαρτο της επιχείρησης με τη φράση «Οίκος ιδρυθείς τω 1840». Ως πηγή του φωτογραφικού τεκμηρίου αναφέρεται η Εύη Μπεληγιάννη. ΟΜΑΔΑ ΒΙ.Δ.Α
Το στοιχείο αυτό αφορά την ίδρυση της επιχείρησης. Δεν αρκεί από μόνο του για να χρονολογηθεί κάθε σωζόμενο κτήριο ή η τελική διαμόρφωση του συγκροτήματος. Η διάκριση έχει σημασία, καθώς στην ανάρτηση των πολιτών εμφανίζονται ως πιθανές χρονολογίες το 1840 και το 1860.
Παλιά εταιρικά έγγραφα, φωτογραφίες, σχέδια και μαρτυρίες μπορούν να βοηθήσουν να αποσαφηνιστούν οι διαφορετικές φάσεις της λειτουργίας και της οικοδομικής του εξέλιξης. Αυτό ακριβώς επιδιώκει η έκκληση της Κίνησης για επιπλέον ιστορικό υλικό.
Για τη Χαλκίδα, το ζήτημα υπερβαίνει την τύχη ενός παλιού εργοστασίου. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο η πόλη αντιμετωπίζει τα ίχνη της εργασίας, της παραγωγής και των ανθρώπων που διαμόρφωσαν την ιστορία της.
Η δημοσιοποίηση της πλήρους αιτιολογίας της απόφασης και η συγκέντρωση των ιστορικών τεκμηρίων είναι τα αναγκαία επόμενα βήματα. Η συζήτηση για το βυρσοδεψείο Αναστασίου χρειάζεται συγκεκριμένες απαντήσεις: ποια αξία αναγνωρίζεται στο συγκρότημα, γιατί δεν κρίθηκε επαρκής για τον χαρακτηρισμό του και ποια προοπτική διατήρησης και ανάδειξης υπάρχει για αυτό.