Η ζωή του ασκητή που συνδέθηκε με τη Βόρεια Εύβοια, η ανιδιοτελής προσφορά των Κοσμά και Δαμιανού και οι άγιοι που τιμώνται σήμερα.
Ξεχωριστή θέση στην εκκλησιαστική ζωή της Εύβοιας κατέχει η σημερινή ημέρα, Κυριακή 1 Νοεμβρίου 2026, καθώς τιμάται η μνήμη του Οσίου Δαβίδ του Γέροντος. Την ίδια ημέρα η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τους Αγίους Αναργύρους Κοσμά και Δαμιανό, καθώς και τον Οσιομάρτυρα Ιάκωβο τον Νέο με τους δύο μαθητές του, Ιάκωβο τον Διάκονο και Διονύσιο τον Μοναχό.
Στο σημερινό εορτολόγιο περιλαμβάνονται τα ονόματα Κοσμάς, Δαμιανός, Δαμιανή, Ανάργυρος, Ανάργυρη, Αναργυρούλα, Δαβίδ ή Δαυίδ και Διόνυσος. Η μνήμη των οσιομαρτύρων συνδέεται επίσης με όσους φέρουν τα ονόματα Ιάκωβος και Διονύσιος και τιμούν τους συγκεκριμένους αγίους ως προστάτες τους. e
Για τη Βόρεια Εύβοια, η γιορτή του Οσίου Δαβίδ είναι άρρηκτα δεμένη με το μοναστήρι που φέρει το όνομά του, κοντά στις Ροβιές. Η μονή, αφιερωμένη στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος, αποτελεί τόπο προσευχής και προσκυνήματος, με ιστορία που διατρέχει αιώνες.
Ο Όσιος καταγόταν από τη Γαρδινίτσα της Λοκρίδας και μεγάλωσε σε οικογένεια με βαθιά χριστιανική πίστη. Ο πατέρας του, Χριστόδουλος, ήταν ιερέας και η μητέρα του ονομαζόταν Θεοδώρα. Από τη νεανική του ηλικία στράφηκε στη μοναχική ζωή, ακολουθώντας τον Ακάκιο, τον μετέπειτα Μητροπολίτη Ναυπάκτου και Άρτης, κοντά στον οποίο καλλιέργησε την πνευματική του μόρφωση και την ασκητική του πορεία.
Πριν εγκατασταθεί στην Εύβοια, διετέλεσε ηγούμενος στη Μονή Βαρνάκοβας και ασκήτεψε στην περιοχή του Στειρίου. Η αναζήτηση της ησυχίας τον οδήγησε τελικά πάνω από τις Ροβιές, όπου, σύμφωνα με την ιστορική παρουσίαση της Μητρόπολης Χαλκίδος, γύρω στο 1540 συγκρότησε το μοναστήρι, χτίζοντας ναό στη θέση παλαιότερου.
Γύρω του σχηματίστηκε μοναστική αδελφότητα, ενώ η φήμη του ως πνευματικού καθοδηγητή ξεπέρασε τα όρια της περιοχής. Στην εκκλησιαστική παράδοση διασώζονται διηγήσεις για θαύματα, για τη διορατικότητά του και για τη βοήθεια που πρόσφερε σε ανθρώπους οι οποίοι προσέτρεχαν κοντά του. Στη μονή φυλάσσεται η τιμία κάρα του, την οποία προσκυνούν οι πιστοί
Η νεότερη ιστορία του μοναστηριού συνδέθηκε στενά με τον Όσιο Ιάκωβο Τσαλίκη, ο οποίος υπήρξε ηγούμενός του από το 1975 έως το 1991. Η βαθιά ευλάβειά του προς τον Όσιο Δαβίδ και η πνευματική του παρουσία ενίσχυσαν τον δεσμό της μονής με τους προσκυνητές. Η επίσημη αγιοκατάταξή του από το Οικουμενικό Πατριαρχείο έγινε στις 27 Νοεμβρίου 2017. i
Στο επίκεντρο της σημερινής εορτής βρίσκονται επίσης οι Άγιοι Κοσμάς και Δαμιανός, δύο αδέλφια από την Ασία που έμειναν γνωστά για την προσφορά τους στους ασθενείς χωρίς αμοιβή. Η μητέρα τους, Αγία Θεοδότη, ανέλαβε την ανατροφή τους μετά τον θάνατο του πατέρα τους και τους μετέδωσε τη χριστιανική πίστη.
Σπούδασαν την ιατρική και, σύμφωνα με τον βίο τους, έθεσαν τις γνώσεις τους στην υπηρεσία των ανθρώπων που υπέφεραν, με ιδιαίτερη φροντίδα για τους φτωχούς. Η άρνησή τους να δεχθούν χρήματα για τις θεραπείες τους τούς χάρισε την προσωνυμία «Ανάργυροι». Η μνήμη τους συνδέεται με την ανιδιοτελή φροντίδα, τη συμπόνια και τον σεβασμό στον ανθρώπινο πόνο.
Οι Κοσμάς και Δαμιανός που τιμώνται την 1η Νοεμβρίου, σύμφωνα με το συναξάρι τους, ολοκλήρωσαν ειρηνικά τη ζωή τους. Πρόκειται για διαφορετικό ζεύγος αγίων από τους ομώνυμους Αναργύρους της Ρώμης που εορτάζουν την 1η Ιουλίου.
Η Εκκλησία τιμά ακόμη τον Ιάκωβο τον Νέο, ο οποίος καταγόταν από την περιοχή της Καστοριάς. Όπως παραδίδει ο βίος του, εγκατέλειψε την εμπορική του δραστηριότητα, μοίρασε την περιουσία του στους φτωχούς και ακολούθησε τον μοναχισμό στο Άγιον Όρος. Στη συνέχεια περιόδευσε σε άλλες περιοχές, διδάσκοντας και στηρίζοντας πνευματικά τους χριστιανούς.
Το συναξάρι αναφέρει ότι κατηγορήθηκε πως υποκινούσε εξέγερση και συνελήφθη μαζί με τους μαθητές του Ιάκωβο και Διονύσιο. Οι τρεις οδηγήθηκαν σε φυλάκιση και βασανιστήρια και μαρτύρησαν στην Αδριανούπολη, παραμένοντας σταθεροί στην πίστη τους.
Στις μνήμες της ημέρας περιλαμβάνονται επίσης η Αγία Ελένη η Παρθενομάρτυς από τη Σινώπη, οι Αγίες Κυριαίνα και Ιουλιανή, καθώς και οι Άγιοι Ιωάννης ο Επίσκοπος και Ιάκωβος ο Πρεσβύτερος.
Η πρώτη ημέρα του Νοεμβρίου φέρνει έτσι στο προσκήνιο την προσφορά προς τον πάσχοντα άνθρωπο, την πνευματική επιμονή και την αλληλεγγύη. Για την Εύβοια, οι αξίες αυτές συνδέονται ιδιαίτερα με τη μνήμη του Οσίου Δαβίδ και τη μακραίωνη παρουσία της μονής του.