Ακρίβεια, ενεργειακή ανασφάλεια, πίεση στην παραγωγή και ένας πόλεμος χωρίς ορατό τέλος. Οι ευρωπαϊκές ηγεσίες οφείλουν απαντήσεις για το κόστος των επιλογών τους.
Η Ευρώπη υποσχέθηκε ευημερία, ασφάλεια και κοινωνική προστασία. Σήμερα, για πολλούς πολίτες της, αυτές οι υποσχέσεις δοκιμάζονται μπροστά στον λογαριασμό του ηλεκτρικού ρεύματος, στο ταμείο του σούπερ μάρκετ και στην αγωνία για το μέλλον της εργασίας τους.
Οι κυβερνήσεις μιλούν για στρατηγικές, μεταβάσεις και γεωπολιτικές αναγκαιότητες. Ο πολίτης, όμως, έχει δικαίωμα να ζητά κάτι συγκεκριμένο: να μπορεί να ζει από τον μισθό του, να θερμαίνει το σπίτι του και να σχεδιάζει το αύριο.
Η απόσταση ανάμεσα στις πολιτικές εξαγγελίες και στην καθημερινότητα απαιτεί λογοδοσία. Καμία ηγεσία δεν μπορεί να ζητά διαρκώς θυσίες χωρίς να εξηγεί πότε αυτές θα αποδώσουν, ποιος επωμίζεται το μεγαλύτερο βάρος και ποιες επιλογές αποδείχθηκαν λανθασμένες.
Ενεργειακή πολιτική με τον λογαριασμό στους πολίτες
Η ενεργειακή κρίση αποκάλυψε πόσο ευάλωτη ήταν η ευρωπαϊκή οικονομία. Η εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα, οι αναταράξεις στις αγορές και η εκτίναξη των τιμών πίεσαν νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Για την ενεργοβόρα βιομηχανία, το κόστος της ενέργειας έγινε κρίσιμο ζήτημα ανταγωνιστικότητας.
Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και οι μειώσεις των ρωσικών παραδόσεων φυσικού αερίου αποτελούν βασικά στοιχεία αυτής της πραγματικότητας. Η αναγνώρισή τους, ωστόσο, δεν απαλλάσσει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις από τις δικές τους ευθύνες.
Πώς επέτρεψαν να δημιουργηθούν τόσο μεγάλες εξαρτήσεις; Πόσο έτοιμες ήταν να αντιμετωπίσουν μια διακοπή εφοδιασμού; Γιατί η προστασία του πολίτη στηρίχθηκε τόσο συχνά σε προσωρινά επιδόματα, ενώ το πρόβλημα απαιτούσε σταθερές λύσεις;
Η επιδότηση ενός ακριβού λογαριασμού προσφέρει ανακούφιση. Δεν αποτελεί από μόνη της ενεργειακή στρατηγική.
Η Ευρώπη χρειάζεται προσιτή ενέργεια, επαρκείς υποδομές και συνθήκες που να επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να παράγουν. Διαφορετικά, οι εξαγγελίες για ανάπτυξη θα προσκρούουν στο κόστος λειτουργίας κάθε εργοστασίου, καταστήματος και μικρής επιχείρησης.
Πόλεμος χωρίς σαφή πολιτικό ορίζοντα
Η στήριξη στην Ουκρανία συνεπάγεται μεγάλες οικονομικές και πολιτικές δεσμεύσεις. Οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν τι χρηματοδοτείται, ποιος είναι ο στόχος και πώς αξιολογείται το αποτέλεσμα.
Χρειάζεται ακρίβεια: η συνολική βοήθεια περιλαμβάνει στρατιωτική, οικονομική και ανθρωπιστική υποστήριξη. Δεν αφορά αποκλειστικά αγορές όπλων. Αυτό, όμως, δεν καταργεί την υποχρέωση διαφάνειας για κάθε κατηγορία δαπάνης.
Το κεντρικό ερώτημα παραμένει: ποια στρατηγική μπορεί να οδηγήσει σε βιώσιμη ειρήνη;
Οι ευρωπαϊκές ηγεσίες οφείλουν να εξηγήσουν πώς συνδέουν τη στήριξη της ουκρανικής άμυνας με τη διπλωματική προσπάθεια. Ποιες πρωτοβουλίες αναλαμβάνουν; Ποιες εγγυήσεις ασφαλείας επιδιώκουν; Πώς εργάζονται ώστε να σταματήσει η καταστροφή;
Η διαπραγμάτευση αποτελεί εργαλείο πολιτικής ευθύνης. Απαιτεί προετοιμασία, ρεαλισμό και σεβασμό στην ασφάλεια και στη βούληση της Ουκρανίας. Ο ουκρανικός λαός δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως αναλώσιμος, ούτε στον πόλεμο ούτε σε μια συμφωνία που θα αποφασιζόταν ερήμην του.
Μεταναστευτικό με κανόνες και ευθύνη
Στο μεταναστευτικό, οι κυβερνήσεις πρέπει να κρίνονται από συγκεκριμένα αποτελέσματα: έλεγχο των συνόρων, αποτελεσματική αντιμετώπιση των διακινητών, γρήγορη εξέταση των αιτημάτων ασύλου, εφαρμογή των νόμων και ουσιαστική στήριξη των τοπικών κοινωνιών.
Οι κάτοικοι περιοχών που σηκώνουν μεγάλο βάρος έχουν δικαίωμα να απαιτούν ασφάλεια, υποδομές και παρουσία του κράτους. Οι ανησυχίες τους χρειάζονται σοβαρές απαντήσεις.
Η ευθύνη για την εγκληματικότητα, όμως, είναι ατομική. Η συλλογική ενοχοποίηση ανθρώπων λόγω καταγωγής ή θρησκείας δεν υποκαθιστά την αστυνόμευση και τη Δικαιοσύνη. Ούτε εξηγεί ποιος σχεδίασε, ποιος αποφάσισε και ποιος απέτυχε στη διαχείριση.
Ένα κράτος που αφήνει προβλήματα να συσσωρεύονται και μετά περιορίζεται σε επικοινωνιακές αντιπαραθέσεις αποφεύγει τη βασική του υποχρέωση: να εφαρμόζει δίκαιους και σαφείς κανόνες για όλους.
Πράσινη μετάβαση με κοινωνικό και παραγωγικό σχέδιο
Η περιβαλλοντική πολιτική οφείλει να απαντά σε πρακτικά ερωτήματα. Μπορεί το νοικοκυριό να πληρώσει την ενεργειακή αναβάθμιση; Έχει η μικρή επιχείρηση πρόσβαση σε χρηματοδότηση; Υπάρχουν τα απαιτούμενα δίκτυα; Προστατεύονται οι εργαζόμενοι όταν αλλάζει το παραγωγικό μοντέλο;
Όταν επιβάλλονται υποχρεώσεις χωρίς επαρκείς υποδομές και οικονομική στήριξη, το βάρος πέφτει δυσανάλογα σε όσους έχουν τις λιγότερες δυνατότητες.
Η προστασία του περιβάλλοντος χρειάζεται σχέδιο που να διατηρεί την παραγωγή, να ενθαρρύνει την τεχνολογική αναβάθμιση και να δημιουργεί βιώσιμες θέσεις εργασίας. Μια πολιτική που αγνοεί το κόστος προσαρμογής υπονομεύει και την κοινωνική αποδοχή των ίδιων των στόχων της.
Η λογοδοσία δεν μπορεί να αναβάλλεται
Οι ευρωπαϊκές ηγεσίες δεν δικαιούνται να αντιμετωπίζουν κάθε αμφισβήτηση ως άγνοια και κάθε διαμαρτυρία ως ενόχληση. Οφείλουν να ακούν, να διορθώνουν και να αναλαμβάνουν την ευθύνη των αποτελεσμάτων.
Οι πολίτες χρειάζονται μετρήσιμες δεσμεύσεις: προσιτή ενέργεια, παραγωγικές επενδύσεις, λειτουργική μεταναστευτική πολιτική, κοινωνικά δίκαιη μετάβαση και σοβαρή διπλωματική προσπάθεια για την ειρήνη.
Όποιος ζητά θυσίες οφείλει να εξηγεί τον σκοπό, τη διάρκεια και την κατανομή τους. Η επιταγή που δίνουν οι κοινωνίες στις κυβερνήσεις τους δεν είναι λευκή.