Περισσότερες εισπράξεις και περισσότερες θέσεις εργασίας δεν εξασφαλίζουν από μόνες τους υψηλότερη παραγωγικότητα και καλύτερη ζωή.
Μια χώρα μπορεί να γεμίζει ξενοδοχεία και ταυτόχρονα να δυσκολεύεται να δημιουργήσει σταθερή προοπτική για τους ανθρώπους της. Μπορεί να καταγράφει τουριστικά ρεκόρ, χωρίς να έχει λύσει το πρόβλημα της παραγωγικότητας. Αυτή είναι η αντίφαση που δεν χωρά στις πανηγυρικές ανακοινώσεις για κάθε επιτυχημένη σεζόν.
Το ΙΝΣΕΤΕ υποστηρίζει ότι τα οικονομικά δεδομένα δεν επιβεβαιώνουν ανάπτυξη του τουρισμού σε βάρος άλλων εξωστρεφών κλάδων. Στη δημόσια παρουσίαση της επιχειρηματολογίας του προβάλλεται, μεταξύ άλλων, η ταχύτερη αύξηση των εξαγωγών αγαθών σε σταθερές τιμές έναντι των τουριστικών εισπράξεων την περίοδο 2014–2025. ot.gr
Αυτό είναι ένα στοιχείο που οφείλει να ληφθεί υπόψη. Δεν απαντά, όμως, σε ολόκληρο το αναπτυξιακό ερώτημα: πού κατευθύνονται οι εργαζόμενοι και οι επενδύσεις, πόση αξία δημιουργείται και πόσο από το όφελος φτάνει στην κοινωνία;
Οι ταξιδιωτικές εισπράξεις έφτασαν περίπου τα 23,6 δισ. ευρώ το 2025. Την ίδια στιγμή, η αποτύπωση της ΕΛΣΤΑΤ σε σταθερές τιμές 2020 δείχνει ΑΕΠ περίπου 204,4 δισ. ευρώ το 2025, έναντι 214,6 δισ. το 2010. Η χώρα παρέμενε χαμηλότερα από το επίπεδο πραγματικής παραγωγής του 2010, παρά την εντυπωσιακή τουριστική επέκταση. bankofgreece.gr
Οι δύο δείκτες μετρούν διαφορετικά πράγματα: οι ταξιδιωτικές εισπράξεις είναι έσοδα από επισκέπτες, ενώ το ΑΕΠ μετρά την εγχώρια προστιθέμενη αξία. Η παράθεσή τους δείχνει ότι η τουριστική επιτυχία δεν αρκούσε για συνολική ανάκαμψη. Δεν αποδεικνύει ότι ο τουρισμός προκάλεσε την υστέρηση.
Η πιο ανησυχητική εικόνα βρίσκεται στην εργασία. Η μελέτη «The café economy», των Μιχάλη Νικηφόρου, Βλάσση Μισσού, Χρήστου Πιέρρου και Νίκου Ροδουσάκη, υπολογίζει ότι περίπου 320.000 από τις 740.000 θέσεις της καθαρής αύξησης της απασχόλησης μεταξύ 2013 και 2023 αφορούσαν καταλύματα και εστίαση: περίπου το 43%.
Για την περίοδο 2009–2023, η ίδια έρευνα καταγράφει αύξηση απασχόλησης κατά 86,96%, αλλά πραγματικής προστιθέμενης αξίας μόλις κατά 10,93%. Η παραγωγικότητα υποχώρησε κατά 40,67% ανά απασχολούμενο και κατά 34,55% ανά ώρα εργασίας.
Πρόκειται για τον συγκεκριμένο κλάδο καταλυμάτων και εστίασης, που περιλαμβάνει και την εξυπηρέτηση κατοίκων, όχι για το σύνολο των τουριστικών δραστηριοτήτων. Η διάκριση είναι απαραίτητη για να μη μετατρέπονται οι αριθμοί σε συνθήματα.
Η χαμηλή παραγωγικότητα δεν είναι κατηγορία εναντίον του εργαζομένου. Μετρά την αξία που παράγεται ανά εργαζόμενο ή ώρα, όχι τον ιδρώτα, την προσπάθεια και την εξάντλησή του. Το πολιτικό ερώτημα αφορά την οργάνωση της παραγωγής, τις επενδύσεις, την τεχνολογία και τη δυνατότητα δημιουργίας καλύτερα αμειβόμενων θέσεων.
Η «ολλανδική ασθένεια» περιγράφει έναν συγκεκριμένο μηχανισμό: η άνθηση ενός εξαγωγικού τομέα μπορεί να μετακινήσει πόρους και να αυξήσει τις σχετικές εγχώριες τιμές, αποδυναμώνοντας την ανταγωνιστικότητα άλλων παραγωγικών δραστηριοτήτων. Η μεγάλη συμμετοχή του τουρισμού, από μόνη της, δεν αρκεί για μια τέτοια διάγνωση. imf.org
Επίσης, ένας άνεργος που βρίσκει δουλειά στην εστίαση δεν έχει κατ’ ανάγκη εγκαταλείψει μια βιομηχανική θέση. Η δημιουργία εργασίας έχει πραγματική κοινωνική αξία. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η απορρόφηση της ανεργίας παρουσιάζεται ως επαρκής απόδειξη ότι η οικονομία μετασχηματίστηκε επιτυχώς.
Η κυβέρνηση οφείλει να απαντήσει με συγκεκριμένο σχέδιο: ποιες επενδύσεις στη μεταποίηση, στην αγροδιατροφή, στην έρευνα και στην τεχνολογία θα προσφέρουν περισσότερες επαγγελματικές επιλογές; Πώς θα συνδεθεί ισχυρότερα η τουριστική ζήτηση με ελληνικά προϊόντα και υπηρεσίες; Πώς θα βελτιωθούν οι μισθοί και η σταθερότητα της εργασίας μέσα στον ίδιο τον τουρισμό;
Ο εργαζόμενος χρειάζεται μισθό που να επιτρέπει αξιοπρεπή ζωή, ασφάλιση, στέγη και επαγγελματική εξέλιξη. Το φιλοδώρημα δεν μπορεί να αποτελεί κοινωνική πολιτική. Για την ακρίβεια της συζήτησης, πάντως, το υπουργείο Οικονομικών είχε ήδη ανακοινώσει στις 31 Ιουλίου 2026 την προώθηση ετήσιου αφορολόγητου ορίου 6.000 ευρώ για φιλοδωρήματα. Η γενική διατύπωση ότι η κυβέρνηση «θέλει να φορολογεί τα φιλοδωρήματα» παραλείπει αυτή την εξέλιξη.
Κάθε επάγγελμα στη φιλοξενία αξίζει σεβασμό. Η αποτυχία μιας χώρας βρίσκεται στην αδυναμία να προσφέρει στους νέους της πραγματικές επιλογές, ανάλογες με τις γνώσεις και τις επιδιώξεις τους.
Η Ελλάδα χρειάζεται έναν ισχυρό τουρισμό μέσα σε μια ισχυρή και πολυδιάστατη οικονομία. Όσο η πολιτική επιτυχία μετριέται κυρίως σε αφίξεις και εισπράξεις, θα μένει αναπάντητο το ουσιαστικό ερώτημα: τι προοπτική εξασφαλίζεται για εκείνους που ζουν και εργάζονται εδώ όταν τελειώνει η σεζόν;