Πώς λειτουργεί η «κρυφή ανατίμηση» που μειώνει το περιεχόμενο της συσκευασίας και τι χρειάζεται να προσέχουν οι καταναλωτές.
Η τιμή φαίνεται γνώριμη. Η συσκευασία μοιάζει ίδια. Όμως το προϊόν τελειώνει πιο γρήγορα. Η σοκολάτα έχει λιγότερα γραμμάρια, το απορρυπαντικό επαρκεί για λιγότερες πλύσεις και το πακέτο περιέχει λιγότερα τεμάχια. Ο καταναλωτής πληρώνει το ίδιο ποσό, αλλά παίρνει μικρότερη ποσότητα.
Αυτό είναι το shrinkflation, ένας όρος που συνδυάζει τις αγγλικές λέξεις «shrink», δηλαδή συρρικνώνομαι, και «inflation», δηλαδή πληθωρισμός. Περιγράφει τη μείωση της ποσότητας ενός προϊόντος, χωρίς αντίστοιχη μείωση της τιμής του.
Πρόκειται, ουσιαστικά, για ανατίμηση που γίνεται λιγότερο αντιληπτή, επειδή δεν εμφανίζεται απαραίτητα ως μεγαλύτερο ποσό στο ταμπελάκι του ραφιού.
Πώς τα ίδια δύο ευρώ γίνονται ακριβότερα
Ένα υποθετικό παράδειγμα δείχνει καθαρά τη διαφορά: μια σοκολάτα των 100 γραμμαρίων πωλείται προς 2 ευρώ. Αργότερα, η συσκευασία περιορίζεται στα 80 γραμμάρια, αλλά εξακολουθεί να κοστίζει 2 ευρώ.
Ο καταναλωτής βλέπει την ίδια τιμή. Ωστόσο, η τιμή ανά κιλό έχει ανέβει από τα 20 στα 25 ευρώ. Η ποσότητα μειώθηκε κατά 20%, ενώ η τιμή ανά κιλό αυξήθηκε κατά 25%.
Για να αγοράσει πλέον την ίδια συνολική ποσότητα σοκολάτας, θα χρειαστεί να διαθέσει περισσότερα χρήματα.
Το ίδιο μπορεί να συμβεί όταν ένα πακέτο περιλαμβάνει λιγότερα μπισκότα, όταν μειώνονται τα λίτρα ενός καθαριστικού ή όταν μια συσκευασία χαρτικών περιέχει λιγότερα φύλλα. Η αλλαγή δεν βρίσκεται πάντοτε στις εξωτερικές διαστάσεις. Μπορεί να βρίσκεται αποκλειστικά στο καθαρό βάρος ή στον αριθμό των τεμαχίων.
Γιατί η διαφορά περνά απαρατήρητη
Στις καθημερινές αγορές, πολλοί θυμούνται πόσο κοστίζει το προϊόν που επιλέγουν, χωρίς να συγκρατούν το ακριβές βάρος του. Όταν η εμφάνιση και η τιμή της συσκευασίας παραμένουν παρόμοιες, μια μείωση του περιεχομένου μπορεί εύκολα να διαφύγει της προσοχής.
Η μικρότερη συσκευασία επιτρέπει στην επιχείρηση να διατηρεί μια γνώριμη τιμή αγοράς. Για το νοικοκυριό, όμως, το αποτέλεσμα είναι ότι το προϊόν εξαντλείται νωρίτερα και χρειάζεται συχνότερη αντικατάσταση.
Πάντως, κάθε αλλαγή συσκευασίας δεν αποτελεί αυτομάτως shrinkflation. Αν μειωθούν αναλογικά τόσο η ποσότητα όσο και η τιμή, το κόστος ανά μονάδα παραμένει ίδιο. Το κρίσιμο στοιχείο είναι πόσο πληρώνει κανείς για την ίδια ποσότητα προϊόντος.
Τι να κοιτάζουμε στο ράφι
Η πιο χρήσιμη σύγκριση είναι η τιμή ανά κιλό, ανά λίτρο ή ανά τεμάχιο. Αυτή δείχνει αν μια μικρότερη συσκευασία είναι πραγματικά φθηνότερη ή απλώς απαιτεί λιγότερα χρήματα στο ταμείο.
Αξίζει επίσης να ελέγχονται το καθαρό βάρος, ο όγκος και ο αριθμός των τεμαχίων, ακόμη και στα προϊόντα που αγοράζονται από συνήθεια. Στα απορρυπαντικά χρειάζεται προσοχή και στη συνιστώμενη δοσολογία: μια πιο συμπυκνωμένη σύνθεση μπορεί να προσφέρει αντίστοιχο αριθμό πλύσεων με μικρότερο όγκο.
Ούτε η μεγάλη συσκευασία ούτε η ένδειξη «οικονομική» αρκούν από μόνες τους για να αποδείξουν ότι μια αγορά συμφέρει. Το ίδιο ισχύει για τις προσφορές: η σύγκριση πρέπει να γίνεται με βάση την τελική τιμή και τη συνολική ποσότητα.
Το shrinkflation υπενθυμίζει ότι η ακρίβεια δεν φαίνεται μόνο στην απόδειξη. Μπορεί να κρύβεται και σε όσα λείπουν από τη συσκευασία. Για τον καταναλωτή, η ουσιαστική ερώτηση είναι διπλή: πόσο πληρώνω και πόσο προϊόν παίρνω;