Σήμερα, Τετάρτη 21 Οκτωβρίου 2026, η Εκκλησία τιμά μορφές της ασκητικής ζωής και του χριστιανικού μαρτυρίου. Ξεχωρίζουν ο Όσιος Ιλαρίων ο Μέγας, ο Άγιος Σωκράτης ο Πρεσβύτερος και η Αγία Θεοδότη, ενώ εορτάζεται και η ανακομιδή του ιερού λειψάνου του Οσίου Χριστοδούλου του εν Πάτμω.
Την ονομαστική τους εορτή έχουν όσοι τιμούν σήμερα τον άγιό τους και φέρουν τα ονόματα:
- Ιλαρίων
- Σωκράτης, Σωκρατία
- Θεοδότη, Θεόδοτος
- Ούρσουλα, Ορσαλία
- Ευκράτης, Εύκρατος, Ευκρατάς, Ευκρατία, Ευκρατούλα, Ευκρασία
- Χριστόδουλος, Χριστοδούλη.
Για ονόματα που συνδέονται με περισσότερες από μία εορτές, η ημερομηνία που ακολουθεί κάθε οικογένεια μπορεί να διαφέρει.
Ο Ιλαρίων ο Μέγας γεννήθηκε το 291 στη Θαβαθά, κοντά στη Γάζα, από ειδωλολάτρες γονείς. Η μετάβασή του στην Αλεξάνδρεια για σπουδές αποτέλεσε καθοριστικό σταθμό: εκεί γνώρισε τον χριστιανισμό και βαπτίστηκε. Στη συνέχεια αναζήτησε τον Μέγα Αντώνιο στην Αίγυπτο, θέλοντας να γνωρίσει από κοντά τον ασκητικό τρόπο ζωής του.
Όταν επέστρεψε στην πατρίδα του και πληροφορήθηκε τον θάνατο των γονιών του, διέθεσε την κληρονομιά του στους φτωχούς και αποσύρθηκε στην περιοχή της Μαϊουμά. Η καθημερινότητά του οργανώθηκε γύρω από την προσευχή, την εργασία και την άσκηση. Σταδιακά, άνθρωποι που αναζητούσαν πνευματική καθοδήγηση συγκεντρώθηκαν κοντά του και, με τη συμβολή του, αναπτύχθηκαν μοναστικές κοινότητες στην Παλαιστίνη.
Στα συναξαριακά κείμενα διασώζονται διηγήσεις για θεραπείες ασθενών και ανθρώπους που άλλαξαν ζωή έπειτα από τη συνάντησή τους μαζί του. Η Εκκλησία τον τιμά ως θαυματουργό και πρότυπο ασκητικής συνέπειας. Τα τελευταία χρόνια του έζησε στην Κύπρο, όπου τοποθετείται η κοίμησή του, γύρω στο 371.
Την ίδια ημέρα τιμώνται ο Άγιος Σωκράτης ο Πρεσβύτερος και η Αγία Θεοδότη. Σύμφωνα με τη συναξαριακή παράδοση, έζησαν τον 3ο αιώνα και μαρτύρησαν στην Άγκυρα, κατά την περίοδο του αυτοκράτορα Αλεξάνδρου Σεβήρου.
Ο Σωκράτης υπηρετούσε ως ιερέας, ενώ η Θεοδότη συμμετείχε στη διάδοση της χριστιανικής πίστης, ιδιαίτερα ανάμεσα στις γυναίκες. Η δράση τους οδήγησε στη σύλληψή τους. Παρά τις πιέσεις και τα βασανιστήρια, αρνήθηκαν να θυσιάσουν στα είδωλα και, κατά το συναξάρι τους, θανατώθηκαν με αποκεφαλισμό. Η κοινή μνήμη τους διατηρεί την αναφορά στη σταθερότητα της πίστης τους απέναντι στον διωγμό.
Ξεχωριστή θέση στην εκκλησιαστική ζωή της Κύπρου έχουν οι Όσιοι Βαρνάβας και Ιλαρίων, που τιμώνται στην Περιστερώνα της Μητρόπολης Μόρφου. Η παράδοση συνδέει την καταγωγή τους με την Καππαδοκία και τη μεταφορά των λειψάνων τους με θαλάσσια διαδρομή προς την Κύπρο. Στην Περιστερώνα βρίσκεται ο χαρακτηριστικός πεντάτρουλος ναός που είναι αφιερωμένος στους δύο οσίους.
Η τιμή προς αυτούς παραμένει ζωντανή στη σημερινή ενοριακή ζωή. Για τη φετινή πανήγυρη, η Μητρόπολη Μόρφου ανακοίνωσε πρόγραμμα ακολουθιών από τις 18 έως τις 21 Οκτωβρίου, με πανηγυρικό Όρθρο και Θεία Λειτουργία ανήμερα της εορτής.
Η 21η Οκτωβρίου συνδέεται επίσης με την ανακομιδή του ιερού λειψάνου του Οσίου Χριστοδούλου του Θαυματουργού, του εν Πάτμω. Από αυτή την εορτή προκύπτει και η σημερινή ονομαστική γιορτή για όσους φέρουν το όνομά του και ακολουθούν τη συγκεκριμένη ημερομηνία.
Στο συναξάρι της ημέρας περιλαμβάνονται ακόμη, μεταξύ άλλων, ο Όσιος Φιλόθεος ο Αγιορείτης, ο Άγιος Ιωάννης ο Νεομάρτυρας από τη Μονεμβασιά, οι Άγιοι Γάιος, Δάσιος και Ζωτικός, ο Οσιομάρτυρας Ευκράτης, ο Όσιος Βαρούχ και η Αγία Ούρσουλα.
Χρόνια πολλά σε όλες και όλους όσοι γιορτάζουν σήμερα, με υγεία και δύναμη.