Η εθνική μνήμη συναντά σήμερα την εκκλησιαστική παράδοση. Τετάρτη 28 Οκτωβρίου 2026, ανήμερα της επετείου του «ΟΧΙ», η Εκκλησία της Ελλάδος τιμά την Αγία Σκέπη της Υπεραγίας Θεοτόκου, μια εορτή αφιερωμένη στην προστασία και τη μεσιτεία της Παναγίας για τους πιστούς.
Την ονομαστική τους εορτή έχουν, μεταξύ άλλων, η Βήλη, η Βίλια, η Ευνίκη και η Ευνίκα, ενώ τιμάται και η αγία Νεονίλλη ή Νεονίλλα, μαζί με τον σύζυγό της Τερέντιο και τα επτά παιδιά τους.
Η παράδοση της Αγίας Σκέπης συνδέεται με τον ναό των Βλαχερνών στην Κωνσταντινούπολη. Σύμφωνα με τη συναξαριακή διήγηση, κατά τη διάρκεια αγρυπνίας ο όσιος Ανδρέας, ο διά Χριστόν σαλός, και ο μαθητής του Επιφάνιος είδαν την Παναγία να προσεύχεται για τον κόσμο και να απλώνει το μαφόριό της πάνω από τους συγκεντρωμένους πιστούς.
Το κάλυμμα της κεφαλής της Θεοτόκου έγινε έτσι σύμβολο προστασίας, παρηγοριάς και ελπίδας. Στην ορθόδοξη πίστη, η εικόνα αυτή εκφράζει τη διαρκή προσευχή της Παναγίας προς τον Χριστό για τους ανθρώπους και ιδιαίτερα για εκείνους που δοκιμάζονται.
Η εορτή ήταν αρχικά τοποθετημένη την 1η Οκτωβρίου. Η σύνδεσή της με την εθνική επέτειο θεσμοθετήθηκε το 1952, όταν η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος αποδέχθηκε την εισήγηση του Αρχιεπισκόπου Σπυρίδωνος για τον συνεορτασμό της στις 28 Οκτωβρίου.
Το επίσημο συνοδικό κείμενο συνδέει την απόφαση με την παράδοση του ελληνικού λαού να συνοδεύει τα μεγάλα εθνικά γεγονότα με εκδηλώσεις ευχαριστίας προς τη Θεοτόκο. Έτσι, η μνήμη της αντίστασης του 1940 απέκτησε και συγκεκριμένη θέση στο εκκλησιαστικό εορτολόγιο.
Την ακολουθία της εορτής συνέγραψε ο αγιορείτης υμνογράφος Γεράσιμος Μικραγιαννανίτης. Η έγκρισή της από την Ιερά Σύνοδο συνδέθηκε με την απόφαση της 21ης Οκτωβρίου 1952 για τον κοινό εορτασμό. Στους ύμνους της ημέρας κυριαρχούν η ευγνωμοσύνη, η επίκληση της προστασίας της Θεοτόκου και η προσευχή για ειρήνη.
Στο σημερινό συναξάρι ξεχωρίζει επίσης η οικογένεια των μαρτύρων Τερεντίου και Νεονίλλης. Μαζί τους τιμώνται τα παιδιά τους, Σάρβηλος, Νίτας, Ιέραξ, Θεόδουλος, Φώτιος, Βήλη και Ευνίκη. Σύμφωνα με τον βίο τους, παρέμειναν σταθεροί στη χριστιανική πίστη κατά τους διωγμούς και θανατώθηκαν με αποκεφαλισμό. Η εκκλησιαστική παράδοση προβάλλει τη μεταξύ τους ενότητα και την κοινή στάση τους απέναντι στο μαρτύριο.
Τιμώνται ακόμη οι όσιοι Φιρμιλιανός, αρχιεπίσκοπος Καισαρείας, και Μελχίων, πρεσβύτερος Αντιοχείας, που συνδέονται με την υπεράσπιση της εκκλησιαστικής διδασκαλίας απέναντι στις αιρέσεις της εποχής τους.
Η ημέρα περιλαμβάνει και τη μνήμη του οσίου Διομήδη της Κύπρου. Η συναξαριακή του παράδοση τον παρουσιάζει ως ασκητή με ζωή αφιερωμένη στην προσευχή και την πνευματική προσφορά, του οποίου τη μορφή εγκωμίασε ο άγιος Νεόφυτος.
Ανάμεσα στους υπόλοιπους τιμώμενους αγίους είναι ο Στέφανος ο Σαββαΐτης, η Φεβρωνία, ο ιερομάρτυρας Κυριάκος και η μητέρα του Άννα, ο Αθανάσιος Α΄, πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, ο Δημήτριος, μητροπολίτης Ροστόφ, καθώς και οι τέσσερις νεομάρτυρες του Ρεθύμνου, Αγγελής, Μανουήλ, Γεώργιος και Νικόλαος.