Η προειδοποίηση του καθηγητή για παράκαμψη του Δικαίου της Θάλασσας θέτει ένα κρίσιμο πολιτικό ερώτημα: πώς μετατρέπεται η υπεράσπιση των ελληνικών θέσεων σε αποτελεσματική στρατηγική;
«Η Τουρκία αδιαφορεί παντελώς για τη νομική διάσταση του τουρκολιβυκού μνημονίου». Με αυτή τη δήλωση, ο Ιωάννης Μάζης περιγράφει την εκτίμησή του για τον τρόπο με τον οποίο κινείται η Άγκυρα: επιχειρώντας να παρακάμψει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και να επιβάλει τη λογική του «kazan-kazan», μιας διευθέτησης που παρουσιάζεται ως αμοιβαία επωφελής.
Η προειδοποίηση αφορά πρωτίστως τους όρους με τους οποίους μπορεί να ανοίξει μια διαπραγμάτευση. Σύμφωνα με την προσέγγιση του καθηγητή, η τουρκική επιδίωξη είναι να μεταφερθεί η συζήτηση από το πεδίο των κανόνων στο πεδίο του πολιτικού παζαριού. Εκεί όπου το αποτέλεσμα κινδυνεύει να εξαρτηθεί από την πίεση που μπορεί να ασκήσει κάθε πλευρά.
Εάν αυτή η εκτίμηση επιβεβαιώνεται, η Αθήνα έχει υποχρέωση να εξηγήσει πώς αντιμετωπίζει μια τέτοια στρατηγική. Η νομική τεκμηρίωση αποτελεί αναγκαίο θεμέλιο. Η αποτελεσματικότητά της, όμως, συνδέεται με τη διπλωματική δράση, τις συμμαχίες και την αξιοπιστία της αποτροπής.
Το ζητούμενο είναι συγκεκριμένο: με ποιον τρόπο αποτρέπεται η μετατροπή μιας διεκδίκησης σε αποδεκτή βάση συζήτησης; Πώς διασφαλίζεται ότι η επιμονή μιας χώρας σε μια θέση δεν αρκεί για να υποχρεώσει την άλλη να διαπραγματευτεί πάνω σε αυτή;
Το «kazan-kazan» μπορεί να ακούγεται ελκυστικό. Η υπόσχεση ότι όλοι θα κερδίσουν διευκολύνει την παρουσίαση μιας συμφωνίας. Ωστόσο, το πραγματικό της περιεχόμενο βρίσκεται στις λεπτομέρειες: τι κερδίζει ο καθένας, τι παραχωρεί και ποια δικαιώματα επηρεάζονται.
Χωρίς αυτές τις απαντήσεις, η επίκληση του αμοιβαίου οφέλους παραμένει σύνθημα. Και στα ζητήματα εθνικής στρατηγικής, τα συνθήματα δεν προσφέρουν καμία εγγύηση.
Η πολιτική ευθύνη της ελληνικής κυβέρνησης είναι να παρουσιάσει έναν σαφή προσανατολισμό. Να εξηγήσει ποιο είναι το αντικείμενο του διαλόγου, ποιες είναι οι αδιαπραγμάτευτες θέσεις της χώρας και πώς συνδέει την υπεράσπισή τους με συγκεκριμένες πρωτοβουλίες. Να επιδιώξει ουσιαστικές δεσμεύσεις από τους εταίρους και να αξιολογεί τη στήριξή τους με βάση το πρακτικό της αποτέλεσμα.
Δεν απαιτείται να δημοσιοποιηθούν εμπιστευτικοί χειρισμοί για να υπάρξει πολιτική λογοδοσία. Οι πολίτες μπορούν και δικαιούνται να γνωρίζουν τη στρατηγική κατεύθυνση. Η διπλωματική διακριτικότητα υπηρετεί έναν σκοπό· δεν δικαιολογεί την απουσία καθαρών απαντήσεων για τις βασικές επιλογές.
Αντίστοιχα, ο διάλογος χρειάζεται να αξιολογείται από το περιεχόμενο και την πρόοδό του. Η πραγματοποίηση συναντήσεων δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι περιορίζονται οι διαφορές ή ότι προστατεύονται αποτελεσματικότερα τα ελληνικά συμφέροντα. Αυτό κρίνεται από τις δεσμεύσεις, τη συμπεριφορά των πλευρών και τα αποτελέσματα.
Η παρέμβαση Μάζη δίνει αφορμή για μια συζήτηση που πρέπει να ξεπεράσει τις τηλεοπτικές αντιπαραθέσεις. Εφόσον η ανησυχία είναι ότι η Άγκυρα επιδιώκει να επιβάλει τους δικούς της όρους, η απάντηση χρειάζεται συνέπεια, προετοιμασία και σαφή όρια.
Το κρίσιμο ερώτημα προς την Αθήνα παραμένει: ποιο είναι το σχέδιο ώστε η Ελλάδα να υπερασπίζεται αποτελεσματικά όσα υποστηρίζει; Εκεί θα κριθεί η κυβερνητική πολιτική. Στην ικανότητά της να προστατεύει τα συμφέροντα της χώρας και να αποτρέπει ένα παζάρι στο οποίο η πίεση θα βαφτίζεται «αμοιβαίο όφελος».