Ξεκινώ με μια κοινή παραδοχή: ο Ηλίας Κασιδιάρης και το κόμμα που πρόκειται να στηρίξει στις εκλογές αποτελούν κίνδυνο για τη δημοκρατία. Το πιο επικίνδυνο απ’ όλα είναι η γοητεία που ασκεί σε νέους ανθρώπους, κυρίως άνδρες με πολύ συγκεκριμένα δημογραφικά χαρακτηριστικά. Νομίζω πως θα συμφωνήσουν όλοι όσοι τοποθετούνται στον δημοκρατικό άξονα του πολιτικού συστήματος (δηλαδή όσοι πιστεύουν στη φιλελεύθερη δημοκρατία) πως θα πρέπει να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να μειώσουμε αυτήν την επιρροή στη νεολαία και στην ελληνική κοινωνία γενικότερα. Πρέπει, όμως, να δεχτούμε εκ των προτέρων πως δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις – αναρωτιέμαι μάλιστα αν υπάρχουν έστω και δύσκολες λύσεις.
Πρέπει να απαντήσουμε σε δύο ερωτήματα: τι μπορούμε να κάνουμε και τι μπορούμε να πετύχουμε. Διότι οι εναλλακτικές μας θα συναντήσουν τρεις αντίστοιχους περιορισμούς: (α) τις αρχές της φιλελεύθερης δημοκρατίας, (β) τους ισχύοντες κανόνες δικαίου και (γ) τις προϋποθέσεις αποτελεσματικότητας. Δυστυχώς, οι περισσότερες προτάσεις στον δημόσιο διάλογο αδιαφορούν τουλάχιστον για τον έναν από τα τρεις περιορισμούς: προτάσεις που παραβιάζουν κατάφωρα τις αρχές της φιλελεύθερης δημοκρατίας, παράνομες, και τελικώς αναποτελεσματικές.
Καταλαβαίνω ότι το είδος της αντίδρασης που θα ξεπερνά και τους τρεις περιορισμούς μπορεί να μην υπάρχει καν ή να είναι δύσκολη η υιοθέτησή του. Αλλά κανείς δεν είπε ότι είναι εύκολο να αντιμετωπίσεις την ανερχόμενη Ακροδεξιά. Οι εύκολες λύσεις ταιριάζουν μόνο σε όσους αδιαφορούν για το θεσμικό πλαίσιο, για τις αρχές του κράτους δικαίου, για την αποτελεσματικότητα. Αλλά αυτά τα τρία είναι αλληλένδετα. Εάν αδιαφορήσεις έστω και για το ένα, θα αποτύχεις παταγωδώς σε όλα. Το πρόβλημα θα επανεμφανιστεί, και μάλιστα πολύ πιο επικίνδυνο, ενώ θα είναι δυσκολότερο να τιθασευτεί.
Ας πάρουμε, για παράδειγμα, τα γεγονότα της Θεσσαλονίκης. Κατ’ αρχάς ανέδειξαν το πρόβλημα σε όλες του τις διαστάσεις. Είναι βέβαιο πως ο Ηλίας Κασιδιάρης επηρεάζει ένα σημαντικό ποσοστό συμπολιτών μας. Το να απαγορεύσεις στους δημοσκόπους να μετρούν την επιρροή του είναι μία από τις ανοησίες που ακούγονται. Αφήνω όλα τα άλλα (αντιδεοντολογικό, παράνομο, αυταρχικό μέτρο) και πάω στην ουσία: το ακροδεξιό κίνημα και στην Ελλάδα και αλλού έχει βρει μη συμβατικούς, ανορθόδοξους, «κάτω από το ραντάρ» τρόπους διακίνησης πληροφορίας και κινητοποίησης. Εάν υπάρχει, μάλιστα, κάτι που το ενισχύει στα μάτια της νεολαίας είναι η ευήθεια όσων πιστεύουν ότι θα το περιορίσουν με λύσεις του 20ού αιώνα, λύσεις που αφήνουν στους νέους ένα μόνο δίδαγμα: οι εχθροί της Ακροδεξιάς δεν θα διστάσουν να χρησιμοποιήσουν τις μεθόδους της, να απορρίψουν, δηλαδή, με τις πράξεις τους θεμελιώδεις αρχές της φιλελεύθερης δημοκρατίας για να εξοντώσουν τον «ανταγωνισμό» – διότι έτσι θα τους το πουλήσουν. Αλλωστε, η καιροσκοπική, χωρίς αρχές, πολιτική, θα απονομιμοποιήσει στα μάτια τους ό,τι απέμεινε, θα ηρωοποιήσει τους περιθωριακούς ακροδεξιούς, θα θεριέψει τη φαντασίωση του αντισυστημισμού.
Το ίδιο και περισσότερο ανόητη είναι η απαίτηση για απαγορεύσεις συγκεντρώσεων αλλά και το ξεχείλωμα του θεσμικού πλαισίου που ρυθμίζει την πολιτική δραστηριότητα με σκοπό τελικώς να περιορίσει, με κάθε τρόπο, ένα και μόνο ένα άτομο. Οι εικόνες των συγκεντρώσεων και των αντισυγκεντρώσεων στη Θεσσαλονίκη ενίσχυσαν περισσότερο την Ακροδεξιά και μάλιστα σε όλο της το φάσμα. Υπάρχουν ακόμα αφελείς που ελπίζουν ότι η βία ή η απειλή βίας θα τρομοκρατήσει την Ακροδεξιά; Δεν αντιλαμβάνονται ότι έχουν επιλέξει να παίξουν στο γήπεδό της με τους δικούς της όρους; Βέβαια, από τη μία μεριά έχουμε την Ακρα Αριστερά, δηλαδή τους συνεταίρους της Ακροδεξιάς στο παιχνίδι της βίας. Ελπίζει –και δεν έχει άδικο– πως έτσι θα στρατολογήσει βίαιους νεολαίους (ψαρεύουν στην ίδια δεξαμενή) και θα τσιμεντώσει τους ήδη υπάρχοντες.
Αλλά η δημοκρατική Αριστερά τι δουλειά έχει να συμφύρεται με τα άκρα; Δεν αντιλαμβάνεται ότι θα κερδίσει τόσα όσα και η Δεξιά όταν υιοθετεί την ακροδεξιά ατζέντα, δηλαδή τίποτα; Εχει μόνο να χάσει. Της αρκεί η ικανοποίηση των ιδεοληψιών της και η περαιτέρω περιθωροποίηση στην ελληνική κοινωνία ή ελπίζει ακόμα να παίξει κάποιον ουσιαστικό ρόλο; Εχει μάθει κάτι από την Ιστορία ή θα συνεχίσει να επιμένει πως η Ιστορία δεν διδάσκει για να δικαιολογεί την παβλοφική επανάληψη των ίδιων λαθών; Πόσους πόντους ακόμα είναι διατεθειμένη να χαρίσει στον Ηλία Κασιδιάρη;
Ο κ. Αριστείδης Ν. Χατζής είναι καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου και Θεωρίας Θεσμών και διευθυντής του Εργαστηρίου Πολιτικής και Θεσμικής Θεωρίας και Ιστορίας των Ιδεών στο ΕΚΠΑ.
Η ΚΑΘΗΜΕΡΝΗ