Οι δύσκολες στιγμές, η επιτυχία και οι απογοητεύσεις από τους κοντινούς μας ανθρώπους φανερώνουν όσα οι ωραίες κουβέντες μπορούν για χρόνια να κρύβουν.
Υπάρχουν στιγμές που αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο κοιτάζουμε τους ανθρώπους. Μια πόρτα που έκλεισε όταν χρειαστήκαμε βοήθεια. Ένα τηλέφωνο που δεν απαντήθηκε. Μια επιτυχία που αντιμετωπίστηκε με αμήχανη σιωπή από εκείνους που περιμέναμε να χαρούν περισσότερο. Και, στον αντίποδα, μια παρουσία που έμεινε δίπλα μας χωρίς υποσχέσεις και μεγάλα λόγια.
Μέσα σε τέτοιες στιγμές αποκτούν περιεχόμενο οι λέξεις «φιλία», «αγάπη», «αξιοπρέπεια». Εκεί φαίνεται πόσο απέχει αυτό που δηλώνουμε από αυτό που είμαστε διατεθειμένοι να κάνουμε.
Η δυσκολία δοκιμάζει τις αντοχές μας. Όταν λιγοστεύουν τα χρήματα, όταν η δουλειά χάνεται, όταν ένα σχέδιο καταρρέει, είναι εύκολο να θυμώσουμε και να αδικήσουμε ακόμη και ανθρώπους που μας νοιάζονται. Ο πόνος χρειάζεται κατανόηση. Χρειάζεται, όμως, και τη δική μας προσπάθεια να μη γίνει μόνιμη άδεια για σκληρότητα.
Εξίσου αποκαλυπτική είναι η συμπεριφορά μας όταν τα πράγματα πηγαίνουν καλά. Όταν αποκτούμε οικονομική άνεση, αναγνώριση ή μια θέση που μας επιτρέπει να αποφασίζουμε για άλλους. Τότε δοκιμάζεται η μνήμη μας: θυμόμαστε ποιοι μας στήριξαν; Εξακολουθούμε να ακούμε; Μπορούμε να παραδεχτούμε ένα λάθος χωρίς να νιώθουμε ότι απειλείται το κύρος μας;
Η εξουσία προσφέρει καθημερινές ευκαιρίες περιφρόνησης. Να αφήσεις κάποιον να περιμένει επειδή μπορείς. Να μη δώσεις εξηγήσεις επειδή θεωρείς πως δεν τις οφείλεις. Να μιλήσεις υποτιμητικά σε έναν εργαζόμενο που δυσκολεύεται να σου απαντήσει. Σε αυτές τις μικρές επιλογές αποτυπώνεται ο χαρακτήρας πολύ καθαρότερα από όσο σε μια προσεγμένη δημόσια εμφάνιση.
Το ίδιο ισχύει και στις προσωπικές σχέσεις. Συχνά δεχόμαστε την κακή συμπεριφορά επειδή γνωρίζουμε τις δυσκολίες του άλλου. Επειδή τον αγαπάμε, επειδή θυμόμαστε τις καλές στιγμές, επειδή ελπίζουμε ότι την επόμενη φορά θα είναι διαφορετικά. Η κατανόηση, όμως, εξαντλείται όταν γίνεται υποχρέωση του ενός να πληγώνεται και δικαίωμα του άλλου να μη λογοδοτεί ποτέ.
Η αγάπη χρειάζεται χώρο και για το «ως εδώ». Για την άρνηση να δεχτούμε άλλη προσβολή. Για την απόφαση να απομακρυνθούμε από μια σχέση που απαιτεί συνεχώς να μικραίνουμε τον εαυτό μας για να χωρέσουμε.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε διαφωνία είναι προδοσία ή ότι κάθε λάθος ακυρώνει έναν άνθρωπο. Οι σχέσεις χρειάζονται συζήτηση, συγγνώμη και δεύτερες ευκαιρίες. Η συγγνώμη αποκτά βάρος όταν συνοδεύεται από αλλαγή. Διαφορετικά, καταλήγει να είναι το διάλειμμα πριν από την επόμενη επανάληψη.
Οι απογοητεύσεις από κοντινούς ανθρώπους πονάνε περισσότερο, επειδή τους έχουμε εμπιστευτεί όσα κρατάμε κρυφά από τους υπόλοιπους. Γνωρίζουν τους φόβους και τις αδυναμίες μας. Γι’ αυτό η ευθύνη μέσα στην οικειότητα είναι μεγαλύτερη. Όποιος μας ανοίγει την καρδιά του μας εμπιστεύεται κάτι που οφείλουμε να προστατεύουμε, ακόμη και όταν θυμώνουμε μαζί του.
Και μέσα σε όλα αυτά, υπάρχει ο κίνδυνος να αφήσουμε την πίκρα να αποφασίζει για κάθε επόμενη γνωριμία. Να υποψιαζόμαστε κάθε καλοσύνη, να δοκιμάζουμε διαρκώς τους άλλους, να απομακρύνουμε εκείνους που θέλουν πραγματικά να πλησιάσουν. Χρειάζεται προσοχή για να μη μετατρέψουμε μια οδυνηρή εμπειρία σε ισόβια καταδίκη όλων των ανθρώπων.
Η ωριμότητα φαίνεται στην ικανότητα να ξεχωρίζουμε. Να αναγνωρίζουμε ποιος μας σέβεται στην πράξη. Να δεχόμαστε την ειλικρινή κριτική. Να ζητάμε συγγνώμη χωρίς δικαιολογίες. Να κρατάμε κοντά μας εκείνους που μπορούν να σταθούν δίπλα μας τόσο στη δυσκολία όσο και στη χαρά.
Στο τέλος της ημέρας, μένει μια ερώτηση που αξίζει να στρέφουμε και στον εαυτό μας: εμείς είμαστε για τους άλλους ο άνθρωπος που θα θέλαμε να έχουμε δίπλα μας;